دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران
چکیده: (13 مشاهده)
یکی از روش های سنتی و مرسوم اصلاح نباتات در انتقال یک خصوصیت بارز که عموماً به صورت تک ژنی کنترل می شود، روش تلاقی برگشتی است. بستگی به اینکه تلاقی برگشتی برای انتقال آلل مغلوب باشد یا آلل غالب تفاوت هایی در روش اعمال آن وجود دارد. در تلاقی برگشتی با هدف انتقال آلل مغلوب مطلوب، این آلل مغلوب مطلوب از والد بخشنده (دهنده) به والد تکراری (مادری) انتقال می یابد. در واقع با تکرار تلاقی های بین نسل F1 حاصل از تلاقی اولیه بین دو والد فوق الذکر با والد تکراری و حفظ فرم مغلوب در جایگاه ژنی مورد نظر، میزان حضور ژرم پلاسم والد تکراری را افزایش داده و از میزان حضور ژرم پلاسم والد بخشنده تا جای ممکن کم می شود. در واقع به این عمل تلاقی های تکراری بین نسل های F1 با والد تکراری تلاقی برگشتی گفته می شود. طی این عملیات تقریباً تنها قسمتی از ژرم پلاسم والد بخشنده که در ترکیب دو والد اولیه باقی می ماند، آلل مغلوب مطلوب است و بقیه ژرم پلاسم این والد تا جای ممکن حذف می شود. بنابر این بعد از حدود شش نسل تلاقی برگشتی بذر حاصله حاوی ژرم پلاسم والد تکراری و فقط دارای آلل مغلوب مطلوب به جای آلل غالب نامطلوب خواهد بود، به عنوان ایزولاین والد تکراری انتخاب می شوند. در این فرم از انتقال فقط نیاز به انجام اسپور پاشی و آلوده سازی تمام فرم های ژنتیکی حاصله در این مکان ژنی در هر نسل وجود دارد که انتخاب گیاهان مقاوم و بدون آلودگی نشان از وجود آلل های مطلوب مغلوب در این لاین ها دارد. در فرم دوم از تلاقی برگشتی که طی آن آلل غالب از ژنوتیپ بخشنده به رقم تکراری منتقل می شود، بعد از تلاقی اولیه بین دو والد، هر کدام از F1 ها باید در دو خزانه انتخاب و خودگشنی قرار داده شوند به طوری که ابتدا با وارد کردن لاین ها در خزانه خودگشنی هر کدام از فرم ها را به طور جداگانه تولید و سپس یا اسپورپاشی، سه گروه ایجاد می شودند: گروهی کلاً حساس بوده و آلوده خواهند شد که به دلیل وجود آلل های همومزیگوت مغلوب نامطلوب خواهد بود. گروهی که تعدادی گیاهان آلوده و تعدادی گیاهان مقاوم را در خود دارد که نشان از وجود حالت هتروزیگوت می باشد و گروه سوم که همه گیاهان آن مقاوم هستند که نشان از وجود هموزگوت غالب در این جایگاه ژنی دارد که مطلوب اصلاح گر می باشد و با حذف تمام پایه های گروه اول و دوم و انتخاب پایه های گروه سوم، فقط F1 های گروه سوم را با والد تکراری تلاقی داده و این عملیات طی حدود شش نسل ادامه می یابد. در انتها طی خودگشنی و آلوده سازی لاین های مقاوم به عنوان ایزولاین والد تکراری انتخاب می شوند. البته در بعضی طرح ها اصلاح کنندگان از این روش انتقال ژن برای صفات کمی که توسط تعداد زیادی مکان ژنی کنترل می شوند نیز استفاده می کنند و همچنین در پروژه های تولید ارقام مولتی لاین نیز از ایزولاین های حاصل از تلاقی برگشتی های مشابه برای جلوگیری و حل مشکل آسیب پذیری ژنتیکی با هرمی کردن ژن توسط ساختن مولتی لاین مناسب استفاده به عمل می آورند. امروزه از روش تلاقی برگشتی در بیوتکنولوژی نیز استفاده می شود. بنابراین روش تلاقی برگشتی هنوز به عنوان یکی از روش های کارآمد در اصلاح نباتات مطرح است.
غلامعلی رنجبر
سردبیر
نوع مطالعه:
مقاله کوتاه |
موضوع مقاله:
اصلاح نباتات دریافت: 1405/6/25 | پذیرش: 1405/4/28
فهرست منابع
1. Dormatey, R., Sun, C., Ali, K., Bai, J., Coulter, J. A., Bi, Z., & Bai, J. P. (2020). Gene Pyramiding for Sustainable Crop Improvement against Biotic and Abiotic Stresses. Agronomy, 10(9), 1255 [
DOI:10.3390/agronomy10091255]
2. Fehr, W. R. (1991). Principles of Cultivar Development. Vol. 1: Theory and Technique, 550 pages.
3. Tong, H., Küken, A., Nikoloski, Z. (2020) Integrating molecular markers into metabolic models improves genomic selection for Arabidopsis growth. Nature Communications. 11, 2410. [
DOI:10.1038/s41467-020-16279-5]