XML English Abstract Print


1- دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری
چکیده:   (18 مشاهده)
مقدمه و هدف: توتون (Nicotiana tabacum L.)، یکی از مهم­ترین گیاهان زراعی، صنعتی و اقتصادی در جهان بوده که به دلیل اهمیت اقتصادی و ارزش تجاری، افزایش کمی و کیفی این محصول از جایگاه ویژه­ای برای به­نژادگران برخوردار می­باشد. نظر به افزایش روزافزون جمعیت جهان، بشر با چالش­هایی در زمینه امنیت غذایی و حفظ پایداری زیست محیطی روبرو است. تنش­های محیطی، از مهم­ترین عوامل کاهش­دهنده عملکرد گیاهان زراعی در سطح جهان می­باشند. تنش خشکی، یکی از مهم­ترین و شایع­ترین تنش­های غیرزیستی بوده که بر خصوصیات خصوصیات عملکرد و اجزای عملکرد توتون تأثیرگذار است. تنش خشکی در گیاه توتون، با تأثیر بر سرعت رشد و توسعه سیستم ریشه­ای، باعث کاهش رشد، عملکرد و اجزای عملکرد در گیاه می­گردد. در سالیان اخیر، خسارت شدید تنش­های محیطی بر محصولات زراعی و همچنین تغییر اقلیم، موجب شده تا به نژادگران با دستورزی­های ژنتیکی، تولیدکنندگان ارقام را در مواجه با این چالش­ها یاری کنند. بهره­برداری تجاری از هیبرید، یکی از مهم­ترین کاربردهای ژنتیک در کشاورزی است. در برنامه­های به­نژادی گیاهان، به اطلاعات جامعی درباره ساختار ژنتیکی و نیز قابلیت ترکیب­پذیری آن­ها نیاز است. روش تجزیه لاین × تستر یک رویکرد مناسب برای تشخیص ژنوتیپ­­های برتر برای تلاقی صفات مورد نظر است. در این راستا، تحقیق حاضر با اهداف برآورد پارامترهای ژنتیکی از جمله قابلیت­های ترکیب­پذیری عمومی والدین و خصوصی تلاقی­ها، اجزای واریانس ژنتیکی، تعیین نوع و میزان عمل ژن برای صفات عملکرد و اجزای عملکرد در برخی ارقام توتون از طریق تجزیه لاین × تستر اجرا شد.  
مواد و روش‌ها: تحقیق حاضر به صورت تلاقی لاین × تستر با استفاده از چهار لاین و چهار تستر توتون انجام شد. تعداد 16 هیبرید F1 حاصل از تلاقی لاین × تستر  به همراه والدین تلاقی­ها (در مجموع 24 تیمار) و در سه تکرار در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی در مزرعه مرکز تحقیقات و آموزش تیرتاش در دو آزمایش جداگانه با شرایط نرمال رطوبتی (بدون تنش) و تنش خشکی مورد کشت و بررسی قرار گرفتند. در طی فصل رشدی، تعداد 10 صفت شامل، طول برگ (LL)، عرض برگ (LW)، تعداد برگ (LN)، ارتفاع بوته (H)، قطر ساقه (SD)، شاخص کلروفیل در برگ (SPAD)، تعداد روز تا گل­دهی (DF)، شاخص سطح برگ (LAI)، وزن سبز (GW)، عملکرد برگ خشک (DY) بر مبنای متوسط 10 بوته تصادفی از هر کرت آزمایشی اندازه­گیری و برآورد شدند. در این پژوهش، از نرم افزارهای Excel، SAS V 9.1 و برنامه لاین × تستر استفاده گردید.  
یافته‌ها: نتایج تجزیه مرکب در دو شرایط بدون تنش و تنش خشکی نشان داد که بین ژنوتیپ­های توتون برای کلیه صفات مورد مطالعه، در هر دو شرایط، اختلاف معنی­داری وجود دارد که بیانگر تنوع ژنتیکی قابل توجهی در بین ژنوتیپ­ها از نظر کلیه صفات مورد مطالعه می­باشد و بر این اساس، تجزیه لاین × تستر برای کلیه صفات مورد مطالعه انجام شد. اثر متقابل ژنوتیپ × محیط برای تمام صفات به جز عرض برگ و شاخص سطح برگ معنی­دار گردید. معنی­دار شدن اثر متقابل برای این صفات نشان می­دهد که ژنوتیپ­ها در دو محیط مختلف، عملکرد و واکنش­های متفاوتی داشتند. نتایج تجزیه واریانس صفات بر اساس روش تجزیه لاین × تستر نشان داد که اثر ژنوتیپ و نیز اثر تلاقی در دو شرایط رطوبتی، برای تمام صفات معنی­دار شد، لذا مقادیر ترکیب­پذیری عمومی و خصوصی ارقام مورد مطالعه، برای تمام صفات محاسبه شد. بررسی تجزیه ترکیب­پذیری عمومی لاین‌ها و تسترهای توتون برای صفات مورد مطالعه نشان داد که از نظر عملکرد خشک، لاین K346 در شرایط بدون تنش و لاین­های Cocker 371G و تستر Cocker 347 (CMS) با داشتن بیشترین میزان GCA، به عنوان بهترین ترکیب­شونده عمومی بوده که می­توان به عنوان یکی از والدین در برنامه­های اصلاحی مبتنی بر گزینش برای عملکرد خشک توتون از این ارقام که دارای قابلیت ترکیب­پذیری عمومی مثبت و معنی­دار هستند، استفاده کرد. بررسی ترکیب‌پذیری خصوصی نتاج حاصل از تلاقی‌ها نشان داد که هیبرید‌های K394 × MN 944 (CMS)، Cocker 371 G × K326 (CMS) و K346 × Cocker 176 (CMS) از نظر صفت عملکرد دارای ترکیب­پذیری خصوصی مثبت و معنی­دار بودند و با توجه به این­که ترکیب‌پذیری خصوصی، سهم غیر‌افزایشی واریانس ژنتیکی را بیان می‌نماید، بنابراین تلاقی‌های مذکور می‌توانند در برنامه اصلاح و تولید توتون هیبرید نرعقیم که بر پایه واریانس ژنتیکی استوار است، مورد توجه قرار گیرند. هیبرید K394 × Cocker 347 (CMS)، با داشتن ترکیب­پذیری خصوصی منفی و معنی­دار، بیشترین میزان کاهش عملکرد را نشان داد، لذا در برنامه اصلاح و تولید توتون هیبرید نرعقیم قابل استفاده نخواهند بود. برآورد اجزای واریانس ژنتیکی روی صفات مورد مطالعه نشان داد که در صفات طول برگ، عرض برگ، تعداد برگ، ارتفاع بوته، تعداد روز تا گل­دهی و وزن سبز، واریانس افزایشی  نقش اصلی داشته، لذا برای بهبود این صفات، روش­های مبتنی بر گزینش مناسب بوده، ولی در صفات قطر ساقه، شاخص کلروفیل، شاخص سطح برگ و عملکرد خشک، سهم واریانس غیر افزایشی بیشتر است و برای بهبود آن­ها، روش تولید هیبرید توصیه می­گردد.
نتیجه‌گیری: معرفی ژنوتیپ­های برتر از نظر عملکرد و سایر صفات مرتبط با عملکرد، در دو شرایط محیطی متفاوت، می­تواند باعث افزایش تولید توتون در واحد سطح و افزایش درآمد کشاورزان شود. نتایج حاکی از وجود تنوع ژنتیکی بین ژنوتیپ­ها (والدین و نتاج حاصل از تلاقی آن­ها) می­باشد که می­توانند جهت استفاده در برنامه­های اصلاحی و توسعه هیبریدهای توتون متحمل به خشکی مورد استفاده قرار گیرند. این تحقیق فرصتی را جهت کسب اطلاعات لازم در رابطه با ساختار ژنتیکی تعدادی از ارقام توتون جهت استفاده در برنامه­­های اصلاحی که هر کدام از آن­ها دارای ویژگی‌های مطلوبی از لحاظ تعدادی از صفات مهم بودند را فراهم می­نماید. مشخص گردید که تعدادی از ارقام مورد مطالعه دارای ترکیب‌پذیری و انتقال خوبی برای عملکرد و برخی اجزای آن بوده‌اند.
 
     
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: اصلاح نباتات
دریافت: 1405/3/17 | پذیرش: 1405/5/28

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی: یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Journal of Crop Breeding

Designed & Developed by: Yektaweb