1- دانشگاه بیرجند
چکیده: (4 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: شاهدانه (Cannabis sativa) گیاهی علفی، یکساله و و عموما دوپایه از خانواده کنفسانان است که پیشینهای بسیار طولانی در اهلیشدن و کشت توسط انسان دارد. گونه Cannabis sativa دارای سه واریته sativa، indica و ruderalis است. علاوه بر شاهدانه طبیعی (2n=2x=20) دیپلوئید است و شاهدانههای تریپلوئید و تتراپلوئید نیز در برنامههای بهنژادی تولید شده است. هدف از این پژوهش، بررسی تنوع ژنتیکی اکوتیپهای شاهدانه، شناسایی شباهتها و تفاوتهای میان آنها و گروهبندی ژنتیکی این اکوتیپها با بهرهگیری از نشانگرهای ISSR و SCoT است.
مواد و روشها: تعداد 11 اکوتیپ شاهدانه با پراکندگی نسبی از مناطق مختلف ایران (خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، غرب ایران و یک نمونه از افغانستان) مورد مطالعه قرار گرفت. در این مطالعه از 10 آغازگر ISSR و 10 آغازگر SCoT جهت ارزیابی مولکولی اکوتیپها استفاده شد. استخراج DNA به روش تغییریافته CTAB صورت گرفت. برای ارزیابی آغازگرها، شاخصهای مختلفی مانند درصد چندشکلی، شاخص محتوای اطلاعات چندشکلی، شاخص نسبت چندشکلی مؤثر، شاخص نشانگری و شاخص قدرت تفکیک و پارمترهای ژنتیکی مختلفی مانند شاخص شانون، شاخص نی، هتروزیگوسیتی، ضریب تمایز بین و درون جمعیتها و جریان ژنی محاسبه شد. بهمنظور گروهبندی جمعیتها، تجزیه خوشهای بر اساس الگوریتم UPGMA و بهمنظور تعیین پراکندگی اکوتیپها، تجزیه به مختصات اصلی به روش ماتریس کوواریانس با استانداردسازی دادهها انجام شد. برای تعیین تنوع بین و درون جمعیتها، تجزیه واریانس مولکولی انجام شد. در تجزیه دادهها از نرمافزارهای NTSYSpc.2.2، GenALEx6.1، Popgen32 و Excel.2020 استفاده شد.
یافتهها: از 10 آغازگر ISSR تعداد هفت و از ۱۰ آغازگر SCoT تعداد نه آغازگر چندشکلی و وضوح بسیار خوبی را نشان دادند. هفت آغازگر ISSR در مجموع 63 باند و نه آغازگر SCoT ۷۷ باند تشکیل دادند. درصد چندشکلی در نشانگر ISSR برابر با 61/85 و در نشانگر ScoT برابر با ۹۰ درصد بود. بیشترین تعداد باند تکثیرشده در بین آغازگرهای ISSR مربوط به ISSR9 با 12 باند بود، در حالیکه کمترین تعداد باند در آغازگرهای ISSR8 و ISSR4 با 7 باند مشاهده شد. در میان آغازگرهای SCoT بیشترین تعداد باند را آغازگر SCoT4 با 14 باند و کمترین تعداد باند را آغازگر SCoT7 با 5 باند نشان دادند. میانگین تعداد باند تکثیرشده، تعداد باندهای چندشکل، درصد چندشکلی، شاخصهای PIC، EMR، MI و RP برای نشانگر ISSR به ترتیب برابر برابر با 9، 86/7، 61/85، 34/0، 05/7، 71/2 و 71/0 و در نشانگر SCoT به ترتیب برابر با 56/8، 89/7، 90، 34/0، 38/7، 73/2 و 72/0 به دست آمد. میانگین تعداد آللهای مشاهدهشده (Na)، تعداد آللهای مؤثر (Ne)، شاخص تنوع ژنتیکی نی (H) و شاخص شانون (I) برای نشانگر ISSR بهترتیب 87/1، 41/1، 25/0 و 39/0 و برای نشانگر SCoT بهترتیب 92/1، 42/1، 26/0 و 41/0 به دست آمد. میانگین میزان هتروزیگوسیتی کل (Ht)، هتروزیگوسیتی درون جمعیتها (Hs)، هتروزیگوسیتی بین جمعیتها (Dst)، ضریب تمایز بین جمعیتها (Gst)، ضریب تمایز درون جمعیتها (Rst) و جریان ژنی (Nm) در نشانگر ISSR، 26/0، 16/0، 10/0، 36/0، 67/0، 88/0و در نشانگر SCoT، 26/0، 18/0، 08/0، 30/0، 71/0، 18/1 برآورد شد. تجزیه واریانس مولکولی دادههای ISSR نشان داد که چهار درصد از کل واریانس به تفاوتهای بین گروهی و 96 درصد به تفاوتهای درون گروهی و بر اساس دادههای SCoT کل واریانس مربوط به تفاوتهای درون گروهی اختصاص داشت. تجزیه خوشهای بر اساس دادههای ISSR و SCoT اکوتیپهای مختلف را در چهار خوشه دستهبندی نمود.
نتیجهگیری: در هر دو نوع نشانگر تفاوتهای قابلتوجه در الگوهای باندی، درصد چندشکلی و مقادیر بالای شاخصهای ژنتیکی نشاندهنده توان بالای آغازگرهای به کار گرفتهشده در تمایز و تنوع ژنتیکی بالای اکوتیپهای مختلف شاهدانه بود. بهطور کل نشانگر SCoT کارایی نسبتاً بهتری در مقایسه با نشانگر ISSR در بررسی تنوع ژنتیکی اکوتیپهای شاهدانه داشت. بررسی پارامترهای تنوع ژنتیکی، تمایز ژنتیکی و جریان ژنی نشان داد که مقدار هتروزیگوسیتی و تمایز در درون جمعیتها نسبت به بین جمعیتها بیشتر است. مقایسه شاخصهای تنوع ژنی نی و شانون با مطالعات دیگر نشان داد که اکوتیپهای مختلف شاهدانه ایران تنوع ژنتیکی غنیتری را نسبت به همتایان بینالمللی خود دارد. مقادیر بالاتر واریانس درون گروهها نسبت به بین گروهها میتواند به دلیل جابجایی اکوتیپها از یک منطقه به منطقه دیگر و در نتیجه جریان ژنی بالا در بین اکوتیپها و در نهایت شباهت اکوتیپهای دو گروه با یکدیگر باشد. نتایج حاصل از تجزیه خوشهای تلاقی دورترین اکوتیپها یعنی اردبیل × بروجرد را بهمنظور ایجاد تنوع و بهره جستن از هتروزیس پیشنهاد مینماید. ارزیابی خوشهها نشان داد که فواصل ژنتیکی از فاصلهی جغرافیایی تبعیت نمینماید. نتایج تجزیه خوشهای و تجزیه به مختصات اصلی تا حد زیادی تأییدکنندهی هم بودند و پراکندگی اکوتیپها در نواحی مختلف بایپلات بار دیگر وجود تنوع ژنتیکی در شاهدانه را تأیید نمود.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
بيوتكنولوژي گياهي دریافت: 1404/11/12 | پذیرش: 1405/5/28