دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری
چکیده: (7 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: اصلاحکنندگان از تنوع ژنتیکی برای توسعه ارقام جدید با ویژگیهای زراعی بهبود یافته، مانند عملکرد بالاتر، تحمل تنشهای زیستی و غیرزیستی، و بهبود کیفیت تغذیهای غذاها برای جمعیت رو به رشد جهان استفاده میکنند. جهشزاهای شیمیایی با موفقیت برای افزایش تنوع ژنتیکی در گیاهان زراعی مورد استفاده قرار گرفته است. تعداد زیادی جهشیافته جدید برنج (Oryza sativa L.) از طریق کاربرد موفقیتآمیز عوامل جهشزای متعدد توسعه یافتهاند. در میان طیف گستردهای از جهشزاهای شیمیایی، اتیل متان سولفونات (EMS) عامل آلکیلهکنندهای است که بیشتر در گیاهان زراعی به کار میرود زیرا اغلب باعث جایگزینی نوکلئوتید میشود. واریتههای سازگار محلی منابع ژنتیکی هستند که برای توسعه واریتههای بهتر مورد استفاده قرار میگیرند. رقم طارم محلی، یک نوع برنج محلی با عطری مطلوب و کیفیت عالی در منطقه شمال کشور کشت میشود. با این حال، واریته اصلاح شده و یا جهش یافته مطلوب از این رقم محلی برنج وجود ندارد. بنابراین، هدف اصلی این مطالعه بررسی اثرات اتیل متان سولفونات (EMS) بر ایجاد جمعیت جهش یافته از این رقم محلی برنج است.
مواد و روشها: بذرهای رقم برنج ایرانی طارم محلی با دو غلظت اتیل متان سولفونات (EMS100 mM و EMS150 mM)، برای بررسی اثر غلظتهای EMS در فرآیند جهش بر عملکرد و صفات مرتبط با عملکرد این رقم و همچنین القای تنوع ژنتیکی برای انتخاب گیاهان با خصوصیات مطلوب تیمار شد. صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه، طول برگ پرچم، طول خوشه، تعداد خوشچه اولیه و ثانویه، درصد باروری خوشه، طول و عرض و قطر شلتوک، وزن صد دانه و عملکرد تک بوته در نسل های M1 و M2 مورد اندازه گیری قرار گرفت. از T – test برای ارزیابی تأثیر تیمارهای EMS بر صفات مورد مطالعه رقم برنج "طارم محلی" در نسل M1 استفاده شد. از آمار توصیفی و با برآورد مقادیر حداقل و حداکثر محاسبه شده، میانگین تیمار (x
)، واریانس (S2)، نسبت واریانس تیمار به شاهد (F)، ضرایب تغییرات (CV%) و نسبت ضرایب تغییرات تیمار و شاهد صفات مورد مطالعه مربوط به ژنوتیپهای موتانت طارم (نسل M2) به منظور بررسی بهتر صفات، استفاده شد.
یافتهها: اثر EMS در نسل M1 و M2 برای تمامی صفات مورد مطالعه به جز طول خوشه، قطر شلتوک و وزن هزار دانه در نسل M1 و تعداد خوشچه اولیه، عرض و قطر شلتوک در نسل M2 مشاهده شد. غلظت EMS100 mM بالاترین میانگین ارتفاع بوته، تعداد خوشچه اولیه، درصد باروری خوشه، طول شلتوک و عملکرد را در هر دو نسل و تعداد پنجه و طول برگ پرچم در نسل M1 ثبت کرد، این ممکن است به دلیل اثرات تحریکی غلظتهای پایین EMS باشد که با افزایش میزان غلظت EMS، کاهش می یابد. غلظت EMS150 mM به طور معنیداری تعداد پنجه و طول برگ پرچم در نسل M2 و عرض شلتوک در نسل M1 بالاتر را ثبت کرد. همچنین غلظت EMS150 mM بیشترین تعداد پنجه در خوشه را در نسل M2 با اختلاف معنیدار با شاهد ایجاد کرد. در حالی که کمترین میانگین را برای ارتفاع بوته، تعداد خوشچه اولیه، درصد باروری خوشه، طول شلتوک و عملکرد بوته در هر دو نسل تولید کرد. طول خوشه در شاهد (44/25 سانتیمتر) بیشتر از میانگین این صفت برای تیمارهای EMS بود. اما این صفت در غلظت 100 میلی مولار EMS تفاوت معنیداری با شاهد نداشت ولی در غلظت 150 میلی مولار EMS، کاهش معنیداری نشان داد. غلظت 150 میلیمولار EMS به طور معنیداری بالاترین کاهش درصد باروری خوشه (92/82 درصد) را در مقایسه با تیمار پایینتر ماده جهشزا نشان داد. همچنین تفاوت بین 100 و 150 میلیمولار و شاهد برای درصد باروری خوشه معنیدار بود. بنابراین، غلظتهای EMS اثرات معنیداری بر باروری خوشه داشتند که با افزایش غلظت EMS، باروری کاهش یافت. عملکرد دانه به طور معنیداری تحت تاثیر تیمارهای جهشزا قرار گرفت. گیاهان تیمار نشده عملکرد دانه (04/34 گرم در بوته) به طور قابل توجهی بالاتر از گیاهان تیمار شده ثبت کردند. با این حال، تفاوت بین دو تیمار جهشزا معنیدار نبود. مقدار تغییرات (دامنه تنوع و ضریب تغییرات) در گیاهان تیمار شده بیشتر از شاهد بود. ضریب تغییرپذیری در گیاهان تیمار شده چندین برابر بیشتر از شاهد بود. بطوریکه در غلظت بالاتر ماده جهشزا دامنه تغییرات از 29/15 تا 24/40 گرم در بوته متغییر بود که امکان انتخاب ژنوتیپهای امیدبخش با عملکرد بیشتر در نسلهای اولیه را فراهم میکند. هر دو تیمارهای جهشزا، میانگین عملکرد دانه کمتری نسبت به گیاهان تیمار نشده در هر دو نسل نشان دادند. اندازه گیری تغییرات به طورکلی در گیاهان تیمار شده در مقایسه با شاهد بیشتر بود. چنین برآوردهایی در مورد ارتفاع بوته، درصد باروری خوشه و عملکرد دانه به حداکثر رسید. در میان تمام تیمارها، غلظت EMS150 mM بیشترین تنوع را شناسایی کرد.
نتیجه گیری: بطور کلی جهشزای شیمیایی EMS با ایجاد تنوع در صفات مورد بررسی در رقم طارم، توانسته پایه ژنتیکی این رقم برنج را گسترش دهد. یافتههای این تحقیق میتواند برای برنامههای آتی اصلاحی برنج مورد استفاده قرار گیرد. آللهای جهش یافته جدید و تجزیه و تحلیل بیان ژن عملکردی آنها با استفاده از ابزارهای ژنتیکی معکوس ممکن است با استفاده از این ژرم پلاسمها شناسایی شوند.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
اصلاح موتاسيوني دریافت: 1404/10/30 | پذیرش: 1405/4/24