1- جهاد کشاورزی استان زنجان
2- دانشگاه زنجان
2- دانشگاه زنجان
چکیده: (11 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: رازیانه (.Foeniculum vulgare Mill) به عنوان یک گیاه دارویی و ادویهای ارزشمند از خانواده چتریان، با دارا بودن ترکیبات زیستی فعال متعدد، از خواص فارماکولوژیک قابل توجهی از جمله خصوصیات ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی، ضدمیکروبی و ضداسپاسم برخوردار است. این گیاه چندساله که بسته به ژنوتیپ تا 5/2 متر نیز رشد میکند، به دلیل مقاومت بالا در برابر تنشهای محیطی و آفات، گیاهی کمتوقع با ارزش اقتصادی بالا محسوب میشود. ایران به عنوان یکی از خاستگاههای این گیاه، سهم قابل توجهی در تولید جهانی آن دارد و تنوع ژنتیکی چشمگیری در جمعیتهای محلی آن مشاهده شده است. تنوع ژنتیکی آن نقش کلیدی در برنامههای بهنژادی دارد و امکان گزینش و ایجاد ارقام زراعی با مقاومت به تنشهای زیستی و غیر زیستی و همچنین برداشت مکانیزه و عملکرد بیشتر را دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی تنوع ژنتیکی جمعیتهای مختلف رازیانه و شناسایی صفات مؤثر بر عملکرد انجام شد.
مواد و روشها: تعداد ۱۵ جمعیت بومی و 3 جمعیت وارداتی رازیانه از کشور ترکیه در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در دو سال متوالی مورد ارزیابی قرار گرفتند. صفات مورفولوژیک، فنولوژیک و عملکردی اندازهگیری و تجزیه واریانس در قالب طرح اسپلیت پلات در زمان انجام شد. اثر اصلی جمعیت برای تمام صفات بهجز تعداد چتر معنیدار شد که نشاندهنده تنوع ژنتیکی بالا بین جمعیتهاست. همچنین به دلیل معنیدار شدن اثر متقابل سال × جمعیت برای اغلب صفات تجزیه واریانس، مقایسات میانگین و تجزیه کلاستر مجدداً برای هر سال جداگانه در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی تجزیه انجام شد. تجزیه کلاستر (به روش وارد)، تجزیه همبستگی، رگرسیون گامبهگام و علیت به صورت دوساله تجزیه و تحلیل شدند.
یافتهها: در تجزیه واریانس جداگانه در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی، در هر دو سال اختلاف بین جمعیتها برای کلیه صفات، بهجز تعداد چتر در سال دوم، معنیدار شدند در مقایسات میانگین سال نخست جمعیتهای قونیه، مرسین و اکدنیز به ترتیب بالاترین مقدار بوده و شیروان کمترین عملکرد کل را دارا بود. در سال دوم بالاترین عملکرد کل دانه متعلق به اصفهان و ابن سینا بوده و مرسین و قونیه کمترین عملکرد کل را دارا بودند. تجزیه کلاستر، جمعیتها را در سه گروه مجزا قرار داد که همخوانی زیادی با پراکنش جغرافیایی آنها داشت. همبستگی مثبت معنیداری بین عملکرد گیاه و عملکرد تک بوته (62/0)r=، تعداد چتر (56/0)r=، درصد بقا (69/0)r= وجود داشت در تجزیه رگرسیون گامبهگام، چهار صفت تعداد چتر، وزن هزار دانه، بیوماس تک بوته و روز تا رسیدگی در مجموع 4/60 درصد از تغییرات عملکرد دانه را تبیین کردند. تجزیه علیت نشان داد که تعداد چتر (462/0=β)، بیوماس تک بوته (404/0=β) و وزن هزار دانه (269/0=β) اثر مستقیم مثبت و روز تا رسیدگی (280/0-=β) اثر مستقیم منفی بر عملکرد دانه دارند.
نتیجهگیری: وجود تنوع ژنتیکی قابلتوجه، امکان انتخاب ژنوتیپهای برتر جهت برنامههای بهنژادی آینده را فراهم میکند. جمعیتهای وارداتی از ترکیه با قدرت زندهمانی کمتر (آکدنیز 3/60 درصد، قونیه 40/45 درصد، مرسین 63/47 درصد) دارای وزن هزار دانه بالاتر، بسیار زودرس و دارای قابلیت برداشت مکانیزه (به دلیل قطر نازک ساقه، ارتفاع کم و فاصله کم گل انتهایی و گل ابتدایی) میباشند اما توانایی تحمل سرمای زمستان را نداشتند و عملکرد تک بوته، عملکرد کل و بیوماس کل آنها در سال دوم کاهش چشمگیری داشتند و در مقابل اکثر جمعیتهای دارای قابلیت بقاء زمستانه بیشتر دارای صفات ارتفاع بوته، دیررسی، قطر ساقه، عملکرد بیولوژیک بالاتری هستند. بهطورکلی در گیاه رازیانه علیالخصوص در جمعیتهای مقاوم به سرما دوره رشدی در سال دوم کوتاهتر شده و عملکرد تک بوته، بیوماس تک بوته، عملکرد کل، بیوماس کل و وزن هزار دانه آنها افزایشیافته است. نهایتاً، صفت تعداد چتر، وزن هزار دانه و بیوماس تک بوته بهعنوان معیارهای انتخاب غیرمستقیم برای بهبود عملکرد پیشنهاد میشوند.
مقدمه و هدف: رازیانه (.Foeniculum vulgare Mill) به عنوان یک گیاه دارویی و ادویهای ارزشمند از خانواده چتریان، با دارا بودن ترکیبات زیستی فعال متعدد، از خواص فارماکولوژیک قابل توجهی از جمله خصوصیات ضدالتهابی، آنتیاکسیدانی، ضدمیکروبی و ضداسپاسم برخوردار است. این گیاه چندساله که بسته به ژنوتیپ تا 5/2 متر نیز رشد میکند، به دلیل مقاومت بالا در برابر تنشهای محیطی و آفات، گیاهی کمتوقع با ارزش اقتصادی بالا محسوب میشود. ایران به عنوان یکی از خاستگاههای این گیاه، سهم قابل توجهی در تولید جهانی آن دارد و تنوع ژنتیکی چشمگیری در جمعیتهای محلی آن مشاهده شده است. تنوع ژنتیکی آن نقش کلیدی در برنامههای بهنژادی دارد و امکان گزینش و ایجاد ارقام زراعی با مقاومت به تنشهای زیستی و غیر زیستی و همچنین برداشت مکانیزه و عملکرد بیشتر را دارد. این پژوهش با هدف ارزیابی تنوع ژنتیکی جمعیتهای مختلف رازیانه و شناسایی صفات مؤثر بر عملکرد انجام شد.
مواد و روشها: تعداد ۱۵ جمعیت بومی و 3 جمعیت وارداتی رازیانه از کشور ترکیه در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در دو سال متوالی مورد ارزیابی قرار گرفتند. صفات مورفولوژیک، فنولوژیک و عملکردی اندازهگیری و تجزیه واریانس در قالب طرح اسپلیت پلات در زمان انجام شد. اثر اصلی جمعیت برای تمام صفات بهجز تعداد چتر معنیدار شد که نشاندهنده تنوع ژنتیکی بالا بین جمعیتهاست. همچنین به دلیل معنیدار شدن اثر متقابل سال × جمعیت برای اغلب صفات تجزیه واریانس، مقایسات میانگین و تجزیه کلاستر مجدداً برای هر سال جداگانه در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی تجزیه انجام شد. تجزیه کلاستر (به روش وارد)، تجزیه همبستگی، رگرسیون گامبهگام و علیت به صورت دوساله تجزیه و تحلیل شدند.
یافتهها: در تجزیه واریانس جداگانه در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی، در هر دو سال اختلاف بین جمعیتها برای کلیه صفات، بهجز تعداد چتر در سال دوم، معنیدار شدند در مقایسات میانگین سال نخست جمعیتهای قونیه، مرسین و اکدنیز به ترتیب بالاترین مقدار بوده و شیروان کمترین عملکرد کل را دارا بود. در سال دوم بالاترین عملکرد کل دانه متعلق به اصفهان و ابن سینا بوده و مرسین و قونیه کمترین عملکرد کل را دارا بودند. تجزیه کلاستر، جمعیتها را در سه گروه مجزا قرار داد که همخوانی زیادی با پراکنش جغرافیایی آنها داشت. همبستگی مثبت معنیداری بین عملکرد گیاه و عملکرد تک بوته (62/0)r=، تعداد چتر (56/0)r=، درصد بقا (69/0)r= وجود داشت در تجزیه رگرسیون گامبهگام، چهار صفت تعداد چتر، وزن هزار دانه، بیوماس تک بوته و روز تا رسیدگی در مجموع 4/60 درصد از تغییرات عملکرد دانه را تبیین کردند. تجزیه علیت نشان داد که تعداد چتر (462/0=β)، بیوماس تک بوته (404/0=β) و وزن هزار دانه (269/0=β) اثر مستقیم مثبت و روز تا رسیدگی (280/0-=β) اثر مستقیم منفی بر عملکرد دانه دارند.
نتیجهگیری: وجود تنوع ژنتیکی قابلتوجه، امکان انتخاب ژنوتیپهای برتر جهت برنامههای بهنژادی آینده را فراهم میکند. جمعیتهای وارداتی از ترکیه با قدرت زندهمانی کمتر (آکدنیز 3/60 درصد، قونیه 40/45 درصد، مرسین 63/47 درصد) دارای وزن هزار دانه بالاتر، بسیار زودرس و دارای قابلیت برداشت مکانیزه (به دلیل قطر نازک ساقه، ارتفاع کم و فاصله کم گل انتهایی و گل ابتدایی) میباشند اما توانایی تحمل سرمای زمستان را نداشتند و عملکرد تک بوته، عملکرد کل و بیوماس کل آنها در سال دوم کاهش چشمگیری داشتند و در مقابل اکثر جمعیتهای دارای قابلیت بقاء زمستانه بیشتر دارای صفات ارتفاع بوته، دیررسی، قطر ساقه، عملکرد بیولوژیک بالاتری هستند. بهطورکلی در گیاه رازیانه علیالخصوص در جمعیتهای مقاوم به سرما دوره رشدی در سال دوم کوتاهتر شده و عملکرد تک بوته، بیوماس تک بوته، عملکرد کل، بیوماس کل و وزن هزار دانه آنها افزایشیافته است. نهایتاً، صفت تعداد چتر، وزن هزار دانه و بیوماس تک بوته بهعنوان معیارهای انتخاب غیرمستقیم برای بهبود عملکرد پیشنهاد میشوند.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
