دوره 18، شماره 3 - ( پاییز 1405 )                   جلد 18 شماره 3 صفحات 156-139 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

akbarzadeh P, Akbarzadeh M, Shadman3 H, aghajanlou F, rostamizad G. (2026). The Combined Effect of Salinity and Water Deficit on Germination and Physiological Responses of Three Iranian Salicornia persica Ecotypes under Greenhouse Conditions in Zanjan. , J Crop Breed. 18(3), 139-156. doi:10.66224/jcb.2026.1646
URL: http://jcb.sanru.ac.ir/article-1-1646-fa.html
اکبرزاده پیمان، اکبرزاده مهران، شادمان حسن، آقاجانلو فرهاد، رستمی زاد قباد.(1405). بررسی اثر ترکیبی شوری و کم‌آبی بر جوانه‌زنی و پاسخ‌های فیزیولوژیکی سه اکوتیپ ایرانی Salicornia persica در شرایط گلخانه‌ای استان زنجان ، پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی. 18 (3) :156-139 10.66224/jcb.2026.1646

URL: http://jcb.sanru.ac.ir/article-1-1646-fa.html


1- گروه جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران
2- دانشگاه ملایر، پژوهشکده انگور، همدان، ایران
3- گروه آبخیزداری، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران
چکیده:   (1504 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: سالیکورنیا (Salicornia persica) یکی از گیاهان هالوفیت بومی ایران است که به ‎دلیل توانایی رشد در خاک‌ها و آب‌های شور، ظرفیت بالایی برای استفاده در کشاورزی پایدار، احیای اراضی شور، تولید علوفه، دانه‌های روغنی و سبزی خوراکی در مناطق خشک و نیمه‌خشک دارد. با این ‌وجود، مرحله جوانه‌زنی این گیاه نسبت به تنش شوری و کم‌آبی حساس است؛ بنابراین، موفقیت استقرار اولیه آن در کشت مستقیم تا حد زیادی به این دو عامل بستگی دارد. در شرایط طبیعی، به‌ویژه در نواحی ساحلی و ماسه‌زارهای شور، شوری و کم‌آبی معمولاً به‌طور هم‌زمان رخ می‌دهند؛ از این‌رو، اثر هم‌زمان آن‌ها می‌تواند بسیار شدیدتر از اثر هرکدام به‌تنهایی باشد. استان زنجان با اقلیم نیمه‌خشک سرد، میانگین بارندگی سالانه حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلی‌متر و زمستان‌های سرد، همچنین روند افزایشی شوری منابع آبی همچون زنجان‌رود و قزل‌اوزن، بستر مناسبی برای بررسی کشت گیاهان شورزی است. هرچند که تاکنون پژوهش‌های مختلفی درباره تحمل شوری یا کم‌آبی سالیکورنیا انجام شده ‎اند، اما مطالعات مربوط به اثر هم‌زمان این دو تنش بر جوانه‌زنی اکوتیپ‌های بومی ایران محدود هستند. بر همین اساس، هدف اصلی این پژوهش بررسی اثر ترکیبی چهار سطح شوری آب آبیاری (آب معمولی تقریباً 0/5، 10، 30 و 50 دسی‌زیمنس بر متر) و سه سطح ظرفیت زراعی شامل ۱۰۰، ۷۵ و ۵۰ درصد FC بر درصد و سرعت جوانه‌زنی، رشد گیاهچه و پاسخ‌های فیزیولوژیکی سه اکوتیپ بومی سالیکورنیا (مرکزی، گرگان و بوشهر) در شرایط گلخانه‌ای زنجان بوده است. همچنین، شناسایی اکوتیپ مقاوم‌تر، تعیین آستانه‌های بحرانی تنش، ارائه الگوی مناسب مدیریت آبیاری و تهیه نقشه حرارتی پاسخ جوانه‌زنی از دیگر اهداف این پژوهش به‎ شمار می‌روند.
مواد و روش‌ها: آزمایش‌های مربوط به این پژوهش در گلخانه تحقیقاتی استان زنجان (مختصات UTM: زون ۳۹، طول شرقی ۲۶۹۹۶۲ متر و عرض شمالی ۴۰۶۸۰۶۷۴ متر) به‌صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار اجرا شدند. فاکتور نخست شامل چهار سطح شوری آب آبیاری (آب معمولی تقریبا 0/5، 10، 30 و 50 دسی‌زیمنس بر متر) و فاکتور دوم شامل سه سطح ظرفیت زراعی (۱۰۰، ۷۵ و ۵۰ درصد FC) بودند. سه اکوتیپ S. persica از رویشگاه‌های طبیعی شامل فلات مرکزی، حاشیه دریای خزر و سواحل خلیج‌فارس به‌ترتیب به‌عنوان اکوتیپ‌های مرکزی، گرگان و بوشهر جمع‌آوری شدند. بذرها پس از جداسازی، با محلول ۱ درصد هیپوکلریت سدیم ضدعفونی شدند. سپس در هر گلدان پلاستیکی ۵ کیلوگرمی، ۵۰ بذر (حدود 0/1 تا 0/13 گرم) کشت شدند. خاک مورد استفاده ترکیبی از خاک لومی با ظرفیت زراعی ۱۳۰۰ گرم آب بود. برای تعیین میزان آبیاری، وزن گلدان‌ها در شرایط خشک و اشباع اندازه‌گیری شد و آبیاری بر اساس وزن هدف انجام گرفت؛ به‌طوری‌که در تیمار ۱۰۰ درصد ظرفیت زراعی، مقدار آب ۱۳۰۰ گرم، در ۷۵ درصد ظرفیت زراعی، ۹۷۵ گرم و در ۵۰ درصد ظرفیت زراعی، ۶۵۰ گرم در نظر گرفته شد. آرایش آزمایشی شامل سه لاین (هر لاین مربوط به یک اکوتیپ) با ۳۶ گلدان در هر لاین بود. از این‌رو، مجموع تعداد گدان‌ها برابر با 180 عدد بود. برای تنظیم کردن مقدار شوری از ECمتر تنظیم استفاده شد و آبیاری روزانه بر اساس میزان تبخیر انجام شد. همچنین، درصد جوانه‌زنی در طول آزمایش به‌صورت روزانه ثبت شد و سرعت جوانه‌زنی با استفاده از فرمول Maguire محاسبه شد. برای اندازه‎ گیری طول ریشه و ساقه از خط‌کش استفاده شد. مقادیر پرولین به‎ روش Bates، گلیسین‌بتائین به ‎روش Grieve و Grattan، فعالیت آنزیم‌های SOD و CAT با استفاده از اسپکتروفتومتری و پروتئین کل به ‎روش Bradford اندازه‌گیری شدند. در نهایت، نقشه حرارتی با استفاده از زبان پایتون نسخه 3/11 تهیه و تحلیل‌های آماری شامل ANOVA دوطرفه، آزمون توکی، رگرسیون و تحلیل مؤلفه اصلی با نرم‌افزار SPSS نسخه ۲۶ انجام شدند.
یافته‌ها: نتایج تحلیل واریانس (ANOVA) نشان دادند که اثر شوری (F > 150)، ظرفیت زراعی (123/89 = F) و همچنین اثر متقابل آن‌ها (14/27 = F) بر درصد جوانه‌زنی در سطح احتمال 0/001 و کمتر معنی‌دار بودند. در شرایط بهینه (آب معمولی + ۱۰۰ درصد ظرفیت زراعی)، اکوتیپ بوشهر با ۹۵ درصد بیشترین جوانه‌زنی را نشان داد، در حالی‎ که اکوتیپ‌های گرگان و مرکزی هر دو حدود ۸۵ درصد جوانه‌زنی داشتند. با افزایش شوری به ۵۰ دسی زیمنس بر متر در شرایط آبیاری کامل، درصد جوانه‌زنی در اکوتیپ بوشهر به ۲۵ درصد و در اکوتیپ‌های گرگان و مرکزی به حدود ۱۵ درصد کاهش یافت. از سوی دیگر، کاهش آبیاری نیز اثر شوری را تشدید کرد، به‌طوری‌که در ترکیب شوری بیش از ۵۰ دسی‎زیمنس بر متر با ۵۰ درصد FC، درصد جوانه‌زنی در اکوتیپ بوشهر به حدود ۱۵ درصد، در اکوتیپ گرگان به حدود ۸ درصد و در اکوتیپ مرکزی تقریباً به صفر رسید. همچنین، نتایج آزمون توکی نشان دادند که تمام سطوح شوری و آبیاری از نظر آماری تفاوت معنی‌داری با یکدیگر داشتند (0/001 > P). تحلیل رگرسیون خطی انجام­شده نشان داد که با هر واحد افزایش شوری، حدود ۱٫۲۷ درصد از جوانه‌زنی کاسته شد و هر یک درصد کاهش رطوبت نیز حدود ۰٫۳۴ درصد از جوانه‌زنی کاست. در این میان، ضریب مربوط به اکوتیپ بوشهر مثبت و معنی‌دار بود. همچنین، سرعت جوانه‌زنی در این اکوتیپ از ۴٫۵ به ۲٫۱ GRI (day⁻¹) کاهش یافت، و طول ریشه از 3/2 به 1/1 سانتی‌متر و طول ساقه از 2/8 به 0/9 سانتی‌متر رسید. در بررسی شاخص‌های فیزیولوژیک، بیشترین افزایش در اکوتیپ بوشهر مشاهده شد؛ به ‌نحوی‌ که مقادیر پرولین از ۵ به ۱۵ میکرو مول بر گرم وزن تر (μmol/g FW)، گلیسین‌بتائین از ۶ به ۱۸، فعالیت SOD از ۱۰۰ به ۱۲۰ و CAT از ۸۰ به ۱۰۰ افزایش یافتند. نقشه حرارتی نیز روند کاهش تدریجی جوانه‌زنی را نشان داد. از سوی دیگر، نتایج تحلیل مؤلفه‌های اصلی (PCA) نیز این الگو را تأیید کردند؛ به‌طوری‌که مؤلفه اول (PC1) با 64/9 درصد از واریانس، تضاد بین شوری و جوانه‌زنی را نشان داد و مؤلفه دوم (PC2) با 33/3 درصد از واریانس کل، اثر رطوبت را مشخص کرد. در این تحلیل، اکوتیپ بوشهر در ناحیه مقاوم و اکوتیپ مرکزی در ناحیه حساس قرار گرفتند.
نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان می ­دهند که تنش هم‌زمان شوری و کم‌آبی اثر هم‌افزایی منفی بر مرحله جوانه‌زنی گیاه سالیکورنیا دارد. در میان اکوتیپ‌های بررسی‌شده، اکوتیپ بوشهر به‌عنوان مقاوم‌ترین و اکوتیپ مرکزی به‌عنوان حساس‌ترین مورد شناسایی شدند، در حالی ‎که اکوتیپ گرگان در جایگاه متوسط قرار گرفت. بر اساس یافته‌ها، برای دستیابی به کشت موفق در مناطق شور و کم‌آب نظیر زنجان، پیشنهاد می‌شود که اکوتیپ بوشهر انتخاب شود و در ۱۰ تا ۱۴ روز اولیه کشت، رطوبت خاک در سطح ۱۰۰ درصد ظرفیت زراعی  حفظ شود. همچنین، ضروری است که در این مرحله از آب با شوری کمتر از ۱۰ دسی‌زیمنس بر متر استفاده گردد. با این حال، پس از استقرار اولیه گیاهچه، تحمل گیاه افزایش می­یابد و شوری تا ۵۰ دسی‌زیمنس بر متر و آبیاری در سطح ۵۰ درصد ظرفیت زراعی نیز قابل‌قبول خواهد بود. در نهایت، این نتایج می‌توانند مبنای عملی ارزشمندی را برای تدوین پروتکل‌های کشت، مدیریت بهینه آبیاری و پیشبرد برنامه‌های به‌نژادی در این حوزه فراهم آورند.
متن کامل [PDF 2383 kb]   (1 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: ساير
دریافت: 1404/10/25 | پذیرش: 1405/3/25

فهرست منابع
1. Akbarzadeh, P., Shadman, H., Akbarzadeh, M., Aghajanloo, F., & Rostamizad, G. (2025). Feasibility study of cultivation and identification of a suitable ecotype of Salicornia in cold semi-arid ecosystems through evaluation of different cultivation bed methods (case study: Zanjan). Management of Natural Ecosystems, 34(3), 1-13. [DOI:10.22034/emj.2025.729541 [In Persian]]
2. Akbarzade, P., Akbarzadeh, M., & Shadman, H. (2026). Investigation of Salinity and Drought Stresses on Morphological Traits, Physiological Indices, and Adaptation of Salicornia Ecotypes. *Sustainable Agricultural Science Research*, 6(1), 1-30. [DOI:10.71667/sarj.2026.1224803 [In Persian]]
3. Al‑Tamimi, M., Green, S., Abou Dahr, W., Al‑Muaini, A., Lyra, D., Ammar, K., Dawoud, M., Kenyon, P., Kemp, P., Kennedy, L., McLachlan, A., & Clothier, B. (2023). Drainage, salt‑leaching impacts, and the growth of Salicornia bigelovii irrigated with different saline waters. Agricultural Water Management, 289, 108441. [DOI:10.1016/j.agwat.2023.108512]
4. Baniaghil, A. S., Pirdashti, H., Esmaeili, M. A., Ramezani, M., & Yaghoubian, Y. (2025). Evaluation and selection of salinity‑tolerant genotypes in different species of the Brassica (Brassica spp.) genus in the germination stage. Journal of Crop Breeding, 17(4), 55-71. https://doi.org/10.66224/jcb.2025.1575 [DOI:10.61882/jcb.2025.1575 [In Persian]]
5. Bates, L. S., Waldren, R. P., & Teare, I. D. (1973). Rapid determination of free proline for water‑stress studies. Plant and Soil, 39(1), 205-207. [DOI:10.1007/BF00018060]
6. Darvishi, A., Maleki, M., & Aghaleh, M. (2013). Study of the growth of Salicornia europaea and S. persica for cultivation in saline and arid climates. In Proceedings of the 3rd Conference on Environmental Planning and Management, Tehran. Retrieved from https://civilica.com/doc/239851 [In Persian]
7. de la Reguera, E., Veatch, J., Gedan, K., & Tully, K. L. (2020). The effects of saltwater intrusion on germination success of standard and alternative crops. Environmental and Experimental Botany, 180, Article 104254. [DOI:10.1016/j.envexpbot.2020.104254]
8. Fussy, A., & Papenbrock, J. (2024). Molecular analysis of the reactions in Salicornia europaea to varying NaCl concentrations at various stages of development to better exploit its potential as a new crop plant. Frontiers in Plant Science, 15, 1454541. [DOI:10.3389/fpls.2024.1454541]
9. Gheytaranpour Sehriq, S., Aharizad, S., & Baghban Kohneh Rouz, B. (2025). Evaluation of the effect of plant growth regulators and salinity on in vitro micropropagation of Salicornia iranica Akhani populations. Journal of Plant Research (Iranian Journal of Biology), 38(1), 49-64. [DOI:10.22034/jpr.2025.2278 [In Persian]]
10. Glenn, E. P., Brown, J. J., & Blumwald, E. (1999). Salt tolerance and crop potential of halophytes. Critical Reviews in Plant Sciences, 18(2), 227-255. [DOI:10.1080/07352689991309207]
11. Grieve, C. M., & Grattan, S. R. (1983). Rapid assay for determination of water‑soluble quaternary ammonium compounds. Plant and Soil, 70(2), 303-307. [DOI:10.1007/BF02374789]
12. Izadi, Y., Nabipour, M., & Ranjbar, G. (2025). Variations in growth, physiology and fodder quality among Salicornia persica ecotypes irrigated with Persian Gulf seawater. Scientific Reports, 15(1), 28850. https://doi.org/10.1038/s41598-025-15008-6 [DOI:10.1038/s41598-025-15008-6 [In Persian]]
13. Jordine, A. M. K. (2025). Unraveling the resilience of Salicornia europaea: physiological and molecular responses to combined environmental stresses (Doctoral dissertation). RWTH Aachen University, Aachen, Germany.
14. Khosh‑Khalgh Sima, N. A., Ebadi, A., & Riahi Samani, B. D. R. (2020). Salicornia: applications, economic potential, cultivation, and utilization. Agricultural Education Publishing, Agricultural Research, Education, and Extension Organization. [In Persian]
15. Koshida, K., Kawagishi, K., & Ito, Y. (2025). Cutting propagation of Salicornia europaea L. and the optimum NaCl and nutrient solution levels for its rooting and growth. The Journal of Horticultural Science and Biotechnology, 100(2), 265-271. [DOI:10.1080/14620316.2024.2396004]
16. Lombardi, T., Bertacchi, A., Pistelli, L., Pardossi, A., Pecchia, S., Toffanin, A., & Sanmartin, C. (2022). Biological and agronomic traits of the main halophytes widespread in the Mediterranean region as potential new vegetable crops. Horticulturae, 8(3), 195. [DOI:10.3390/horticulturae8030195]
17. Mahmoudi, A., & Danesh, M. (2019). Effect of salinity on some morphological, physiological traits and in vitro cultivation of the halophyte Salicornia europaea. Crop Improvement, 11(29), 161-168. https://doi.org/10.29252/jcb.11.29.161 [DOI:10.29252/jcb.11.29.161 [In Persian]]
18. Moghaddam, A., Larijani, H. R., Oveysi, M., Tohidi Moghaddam, H. R., & Nasri, M. (2023). Alleviating the adverse effects of salinity stress on Salicornia persica using sodium nitroprusside and potassium nitrate. BMC Plant Biology, 23(1), 166. [DOI:10.1186/s12870-023-04179-x]
19. Neysi, B., Ranjbar, G., & Najafi Zarini, H. (2026). The evaluation of yield and some morphological traits in the double haploid line of bread wheat genotypes (Triticum aestivum L.) under drought stress conditions. Journal of Crop Breeding, 18(1), 163-176. https://doi.org/10.66224/jcb.2026.1647 [DOI:10.61882/jcb.2026.1647 [In Persian]]
20. Puccinelli, M., Marchioni, I., Botrini, L., Carmassi, G., Pardossi, A., & Pistelli, L. (2024). Growing Salicornia europaea L. with saline hydroponic or aquaculture wastewater. Horticulturae, 10(2), 196. [DOI:10.3390/horticulturae10020196]
21. Qu, X. X., Huang, Z. Y., Baskin, J. M., & Baskin, C. C. (2007). Effect of temperature, light and salinity on seed germination and radicle growth of the geographically widespread halophyte shrub Halocnemum strobilaceum. Annals of Botany, 101(2), 293-299. [DOI:10.1093/aob/mcm047]
22. Ranjbar, G., Dehghani, F., Alaei‑eddin, A., Soltani Gerd‑Faramerzi, V., & Keshtkar, S. (2021). Evaluation of performance of some Salicornia species and ecotypes irrigated with seawater and saline groundwater. Journal of Water in Agriculture, 35(2), 187-199. [DOI:10.22092/jwra.2021.354947.875 [In Persian]]
23. Razzaghi Komaresofla, B., Alikhani, H. A., Etesami, H., & Khoshkholgh‑Sima, N. A. (2019). Improved growth and salinity tolerance of the halophyte Salicornia sp. by co‑inoculation with endophytic and rhizosphere bacteria. Applied Soil Ecology, 138, 160-170. [DOI:10.1016/j.apsoil.2019.02.022]
24. Singh, D., Buhmann, A. K., Flowers, T. J., Seal, C. E., & Papenbrock, J. (2014). Salicornia as a crop plant in temperate regions: Selection of genetically characterized ecotypes and optimization of their cultivation conditions. AoB PLANTS, 6, plu071. [DOI:10.1093/aobpla/plu071]
25. Ventura, Y., & Sagi, M. (2013). Halophyte crop cultivation: The case for Salicornia and Sarcocornia. Environmental and Experimental Botany, 92, 144-153. [DOI:10.1016/j.envexpbot.2012.07.010]
26. Zerai, D. B., Glenn, E. P., Chatervedi, R., Zhongjin, L., Mamood, A. N., Nelson, S. G., & Ray, D. T. (2010). Potential for the improvement of Salicornia bigelovii through selective breeding. Ecological Engineering, 36, 730-739. https://doi.org/10.1016/j.ecoleng.2010.01.002 [DOI:10.1016/j.ecoleng.2010.01.002.]

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی: یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Journal of Crop Breeding

Designed & Developed by: Yektaweb