1- گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
چکیده: (1602 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: انتخاب ژنوتیپهای برتر ذرت (Zea mays L.) برای دستیابی به عملکرد دانه بالا اهمیت زیادی دارد. تولید ذرت بهطور فزایندهای تحت تأثیر تنشهای غیر زیستی مانند شوری و کمبود فسفر قرار دارد که پایداری عملکرد و امنیت غذایی را در محیطهای تحت تنش تهدید میکنند. تنوع ژنتیکی و انتخاب، اجزای کلیدی در اصلاح نژاد ذرت هستند که به حداکثر رساندن سود ژنتیکی و بهرهوری کمک میکنند. تعامل ژنوتیپ با محیط (G×E) یکی از مهمترین عوامل محدودکننده برنامههای اصلاحی محسوب میشود که همبستگی بین پارامترهای ژنوتیپی و فنوتیپی را کاهش میدهد و پیشرفت انتخاب را پیچیده میکند. در میان مدلهای متعددی که برای ارزیابی تعامل G×E پیشنهاد شدهاند، مدلهای AMMI و GGE-biplot از جمله کاربردیترین مدلها هستند. هدف این مطالعه، تجزیه و تحلیل تعامل ژنوتیپ با محیط برای تعیین پایداری عملکرد دانه و چندین صفت فیزیولوژیکی ذرت در شرایط اقلیمی مختلف، با تأکید بر شناسایی ژنوتیپهای سازگار و پایدار برای محیطهای مورد مطالعه با استفاده از مدل اثرات اصلی جمع پذیر و اثرات متقابل ضرب پذیر (AMMI) و روش گرافیکی GGE بایپلات بود.
مواد و روشها: در این مطالعه، 86 ژنوتیپ ذرت که از چندین مرکز تحقیقاتی (دانشگاه رازی کرمانشاه، مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی و مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج) تهیه شدند در چهار شرایط محیطی شامل بدون شوری، تنش شوری، فسفر بهینه و تنش کمبود فسفر مورد ارزیابی قرار گرفتند تا پایداری عملکرد دانه (GY)، عملکرد بیولوژیک (BY)، دمای کانوپی (CT) و محتوای نسبی آب (RWC) در آن ها بررسی شوند. آزمایش به صورت گلدانی در فضای باز در دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه با استفاده از طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در فصل زراعی سال 1396 انجام شد. از روش های تجزیه پایداری، اثرات اصلی جمع پذیر و اثرات متقابل ضرب پذیر (AMMI) وGGE بای پلات جهت تجزیه و تحلیل برهمکنش ژنوتیپ و محیط صفات فیزیولوژیک و عملکرد دانه استفاده شد.
یافته ها: با توجه به تعامل معنیدار ژنوتیپ با محیط، تجزیه و تحلیل پایداری با استفاده از دو روش چندمتغیره AMMI و GGE بایپلات انجام شد. نتایج نشان دادند که مؤلفه اصلی اول، بخش عمدهای از تغییرات تعامل ژنوتیپ با محیط را برای هر چهار صفت در هر دو روش توضیح داد. نتایج شاخص پایداری ASV و مقایسه میانگین عملکرد نشان دادند که ژنوتیپهای 21 و 14 برای عملکرد دانه (GY)، ژنوتیپ 63 برای عملکرد بیولوژیک (BY)، ژنوتیپ 40 برای دمای کانوپی (CT) و ژنوتیپ 13 برای محتوای نسبی آب (RWC) کاندیداهای ایدهآلی برای استفاده در برنامههای اصلاحی بودند. ژنوتیپ 11 (P14L2) به عنوان پایدارترین ژنوتیپ از نظر صفات عملکرد بیولوژیکی و دمای کانوپی در هر دو تحلیل AMMI و GGEبایپلات شناسایی شد. ژنوتیپ 77 (لاین 11) برای عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک بر اساس هر دو تحلیل پایدار بود. ژنوتیپ 4 (P9L3Kahriz) به عنوان ژنوتیپی با سازگاری عمومی برای هر چهار صفت در تمام چهار محیط در هر دو تحلیل شناخته شد. ژنوتیپ 25 (P13L1) برای عملکرد دانه در شرایط بدون شوری، ژنوتیپ 10 (P11L7) برای عملکرد دانه و بیولوژیک در تنش شوری، ژنوتیپ 28 (P10L9) برای عملکرد دانه و بیولوژیک در شرایط بدون شوری و ژنوتیپ 16 (P16L4Kahriz) برای هر چهار صفت در تنش شوری در هر دو تحلیل به عنوان ژنوتیپهای سازگار شناسایی شدند.
نتیجهگیری: ژنوتیپ های مورد بررسی تنوع ژنتیکی قابل ملاحظه ای از لحاظ صفات مورد بررسی، عملکرد دانه (GY)، عملکرد بیولوژیک (BY)، دمای کانوپی (CT) و محتوای نسبی آب (RWC) نشان دادند. بر اساس نتایج به دست آمده از این مطالعه، ژنوتیپ 11 (P14L2) به عنوان پایدارترین ژنوتیپ از نظر صفات عملکرد بیولوژیک و دمای کانوپی و ژنوتیپ 77 (لاین 11) برای عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیک در هر دو تحلیل اثرات اصلی جمع پذیر و اثرات متقابل ضرب پذیر (AMMI) وGGE بایپلات شناسایی شد. این یافتهها کارایی تحلیلهای AMMI و GGE را در تبیین پاسخهای پیچیده به تنش و شناسایی ژنوتیپهای مقاوم نشان میدهند. معرفی ژرمپلاسمهای جدید برای حفظ تنوع ژنتیکی، بهبود صفات، سازگاری با تغییرات محیطی، تسریع در بهبود محصول، حفاظت از محصولات و پاسخگویی به تقاضای بازار امری ضروری است. این اقدام یکی از پایههای اساسی برای پاسخگویی به نیازهای امنیت غذایی، کشاورزی پایدار و اصلاح نژاد محصولات بهشمار میرود. این پژوهش با معرفی ژنوتیپهای مقاوم به شوری و تنش کمبود فسفر، گامی در جهت مقابله با این چالشهای محیطی و ترویج کشاورزی پایدار برداشته است.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي دریافت: 1404/9/29 | پذیرش: 1405/2/31