1- دانشجوی دکتری گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده فناوری کشاورزی (پردیس ابوریحان)، دانشگاه تهران، تهران
2- گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده فناوری کشاورزی (پردیس ابوریحان)، دانشگاه تهران، تهران، ایران
3- مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران
چکیده: (19 مشاهده)
مقدمه و هدف: با توجه به این که نیمی از اراضی زراعی کشور در مناطق خشک و نیمهخشک کشور قرار دارند و زراعت لوبیا در این مناطق با محدودیت آب مواجه است؛ به کارگیری روشهایی مانند کمآبیاری جهت استفاده درست از منابع آب، میتواند بسیار مؤثر باشد. با این حال تغییر در رژیم آبیاری باعث تغییر در بسیاری از صفات فیزیولوژیکی گیاه میشود. لوبیا به تنش خشکی حساس بوده و عملکرد آن حتی در دورههای کوتاهمدت تنش، صدمه میبیند. بنابراین آگاهی از صفات فیزیولوژیک مؤثر در شکلگیری عملکرد دانه در شرایط متفاوت آبیاری میتواند معیاری مناسب جهت انتخاب صفات موثر برای اصلاح عملکرد دانه باشد. در شرایط خشکی، استفاده از روشهای بهزراعی مانند محلولپاشی عناصرغذایی کممصرف میتواند در مقابله با تنش مؤثر باشد. با توجه به واکنش متفاوت شاخصهای فتوسنتزی در شرایط محیطی و تغذیهای متفاوت، آگاهی از تغییرات این شاخصها در شرایط آبیاری نرمال و کم آبیاری دارای اهمیت است؛ بنابراین این مطالعه با هدف ارزیابی عوامل فتوسنتزی و روابط آنها با عملکرد دانه لوبیا چیتی در دو شرایط نرمال و کمآبیاری با تیمارهای مختلف تغذیهای انجام شد.
مواد و روشها: بهمنظور بررسی اثرات کمآبیاری، کود سولفات پتاسیم و محلولپاشی عناصر تغذیهای بر عملکرد و برخی خصوصیات فیزیولوژیکی لوبیا چیتی رقم کوشا، در سالهای زراعی 02-1401 و 03-1402 آزمایشی بهصورت کرتهای خرد شده بر پایه طرح بلوکهای کامل تصادفی با چهار تکرار در ایستگاه تحقیقاتی خیرآباد مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان اجرا شد. تجزیه واریانس آزمایش بهصورت طرح کرتهای خرد شده در چند زمان و چند مکان (دور آبیاری) انجام شد. میزان کلروفیل برگ، میزان فتوسنتز در واحد سطح برگ، هدایت روزنهای، میزان تعرق، تشعشع فعال فتوسنتزی، غلظت داخلی دیاکسید کربن، کارایی مصرف آب فتوسنتزی، هدایت مزوفیلی، کارایی مصرف آب و عملکرد کل کرت اندازهگیری شد. پس از تایید همگنی واریانسها، تجزیه واریانس بر مبنای امید ریاضی انجام گرفت. مقایسات میانگین نیز توسط آزمون چند دامنهای دانکن در سطح احتمال پنج درصد انجام شد. در انتها نیز همبستگی عناصر اندازهگیری شده با عملکرد دانه محاسبه گردید.
یافتهها: تجزیه واریانس نشان داد که بین دورهای آبیاری 5 و 9 روز برای صفات تشعشع فعال فتوسنتزی، هدایت روزنهای، هدایت مزوفیلی و عملکرد دانه اختلاف معنیدار وجود داشت و دور آبیاری 9 روز باعث کاهش معنیدار تشعشع فعال فتوسنتزی و عملکرد دانه و از طرف دیگر افزایش معنیدار هدایت روزنهای و هدایت مزوفیلی شد. بین دو سطح کودی مورد ارزیابی از نظر غلظت کلروفیل برگ، CO2 زیر روزنه، کارایی مصرف آب، میزان تعرق و کارایی مصرف آب فتوسنتزی اختلاف معنیداری مشاهده شد. مصرف سولفات پتاسیم باعث کاهش معنیدار در غلظت کلروفیل برگ، کارایی مصرف آب و کارایی مصرف آب فتوسنتزی و افزایش معنیدار CO2زیر روزنهای و تعرق شد. بین سطوح محلولپاشی برای صفت عملکرد در سطح احتمال 1 درصد و هدایت مزوفیلی، میزان فتوسنتز و میزان تعرق در سطح 10 درصد اختلاف معنیدار مشاهده شد. استفاده از محلولپاشی سیلیکات پتاسیم باعث افزایش معنیدار نسبت به شاهد در صفات عملکرد دانه، هدایت مزوفیلی، میزان فتوسنتز و هدایت روزنهای شد البته استفاده از نانوکود نیز بر روی همین صفات (بجز عملکرد) همین تاثیر را داشت. محلولپاشی سیلیکات پتاسیم بیشترین تاثیر را بر روی عملکرد دانه داشت و باعث افزایش معنیدار آن در مقایسه با مصرف اسید آمینه و نانوکود روی شد. نتایج تجزیه همبستگی نشان داد که در هر دو دور آبیاری عملکرد دانه با صفات دمای برگ و میزان تعرق همبستگی مثبت معنیدار و با کارایی مصرف آب همبستگی منفی معنیدار دارد. از طرف دیگر بین صفات میزان فتوسنتز با CO2 زیر روزنهای همبستگی منفی معنیدار و با صفات میزان تعرق، هدایت روزنهای، هدایت مزوفیلی و کارایی مصرف آب در هر دو دور آبیاری همبستگی مثبت معنیدار وجود داشت. در نهایت هدایت روزنهای با CO2 زیر روزنه و میزان تعرق همبستگی مثبت معنیدار و با دمای برگ و کارایی مصرف آب فتوسنتزی همبستگی منفی معنیدار نشان داد.
نتیجهگیری: با توجه به کاهش منابع آبی جهت کشت محصولاتی مانند لوبیا استفاده از روشهایی مانند کمآبیاری جهت افزایش کارایی مصرف آب، اجتناب ناپذیر میباشد. مصرف سولفات پتاسیم باعث تغییر در برخی صفات مهم فیزیولوژیک شد ولی بهتر است جهت دریافت پاسخ بهتر از مصرف این کود میزان مصرف در هکتار افزایش یابد. استفاده از محلولپاشی عناصر غذایی در افزایش عملکرد و پارامترهای فتوسنتزی با توجه به محاسن این روش بسیار موثر بود به طوریکه استفاده از محلولپاشی سیلیکات پتاسیم باعث افزایش در صفات عملکرد دانه، کارایی مصرف آب، هدایت مزوفیلی، میزان فتوسنتز و هدایت روزنهای شد؛ بنابراین میتوان گفت که این ماده میتواند باعث افزایش مقاومت در شرایط خشکی شود و بهتر است در هر دو دور آبیاری از این کود جهت محلولپاشی لوبیا استفاده گردد.
نوع مطالعه:
پژوهشي |
موضوع مقاله:
اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي دریافت: 1404/7/3 | پذیرش: 1405/3/31