1- سازمان تات
چکیده: (9 مشاهده)
مقدمه و هدف: در برنامههای اصلاحی گندم، بهنژادگران ملزم به افزایش بهرهوری و افزایش تحمل گندم در برابر تنشهای متعدد از طریق توسعه ژنوتیپهای جدید با خصوصیات بهبود یافته شامل عملکرد بالا و تحمل به تنشهای متعدد میباشند. انتخاب ژنوتیپ یک گام مهم در برنامههای بهنژادی با هدف شناسایی ژنوتیپهای برتر، با عملکرد بالا همراه با صفات زراعی مطلوب میباشد. بنابراین استفاده از تکنیکهای انتخاب مؤثر و کارا که بتوانند بر اساس چندین صفت ژنوتیپها را طبقهبندی نمایند، ضروری است. شاخص انتخاب ژنوتیپ ایدهآل (SIIG)، یکی از شاخصهای انتخاب ژنوتیپ برتر از نظر عملکرد و صفات مختلف بهطور همزمان میباشد. همچنین تجزیه بایپلات ژنوتیپ × صفت (GT) به بررسی ارتباط بین ژنوتیپ و صفت و ارزیابی ژنوتیپها بر اساس چندین صفت میپردازد. در این مطالعه 21 ژنوتیپ گندم دوروم همراه با چهار رقم شاهد بر اساس شاخص SIIG و روش GT مورد ارزیابی قرار گرفتند. هدف این مطالعه رتبهبندی ژنوتیپها و انتخاب ژنوتیپهای برتر بر اساس شاخص SIIG و شناسایی روابط بین صفات بود. نتایج این مطالعه به ما کمک میکند تا ژنوتیپهای مناسب گندم دوروم در شرایط دیم شناسایی و برای برنامههای اصلاحی آینده و یا بعنوان لاین کاندیدا برای معرفی رقم استفاده شوند.
مواد و روشها: در این پژوهش، 21 لاین گزینشی از برنامههای بهنژادی گندم مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم و ارسالی از مرکز تحقیقات بینالمللی ایکاردا بهمراه چهار رقم شاهد (ساجی، ذهاب، دهدشت و ساورز) در ایستگاه تحقیقات سراب چنگایی شهرستان خرمآباد به مدت دو سال زراعی (1399-1401) ارزیابی شدند. ژنوتیپهای مورد ارزیابی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط دیم ارزیابی شدند. در طول فصل رشد و پس از برداشت، دادههای مربوط به صفات فنولوژیکی و مورفولوژیکی ثبت و اندازهگیری شدند. در این مطالعه کلیه صفات مورد ارزیابی تجزیه واریانس و مقایسه میانگین ژنوتیپها به روش LSD انجام شد. تجزیه همبستگی به روش پیرسون انجام پذیرفت. به منظور گزینش بهترین ژنوتیپها از نظر عملکرد و سایر صفات زراعی از شاخص SIIG و روش GT و برای گروهبندی ژنوتیپ های مورد مطالعه از روش تجزیه خوشهای استفاده شد. برای محاسبه شاخص SIIG از نرمافزار Excel، برای تجزیه خوشهای از نرم افزار SPSS، تجزیه همبستگی (استفاده از بسته تجزیه GGALLY) از نرمافزار R و دیاگرام بایپلات GT از نرم افزار GGE-biplot ver.6.3 استفاده شد.
یافتهها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بین ژنوتیپهای مورد ارزیابی از نظر روز تا سنبلهدهی و روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته، طول سنبله، طول ریشک، تعداد سنبلچه در سنبله، تعداد دانه در سنبله، وزن دانه در سنبله، وزن هزار دانه تفاوت معنیداری وجود داشت. این امر بیانگر تنوع ژنتیکی بین ژنوتیپها از نظر صفات مورد نظر میباشد. بیشترین عملکرد دانه در ژنوتیپهای G8، G10 و G22 به ترتیب با میانگین عملکرد دانه 3522، 3362 و 3258 کیلوگرم در هکتار بدست آمد. نتایج همبستگی صفات نشان داد، همبستگی مثبت و بسیار معنیداری بین عملکرد دانه با سرعت پرشدن دانه (**90/0=r) وجود داشت. شاخص SIIG با صفات طول پدانکل (**63/0=r)، وزن دانه در سنبله (**54/0=r)، عملکرد دانه (*48/0=r) و وزن هزار دانه (*41/0=r) همبستگی مثبت و معنیداری نشان داد. نتایج شاخص SIIG نشان داد که ژنوتیپهای G8 و G16 با بیشترین مقدار شاخص SIIG و به ترتیب به میزان 62/0 و 61/0 جزو برترین ژنوتیپها بودند. ژنوتیپ G14 با کمترین مقدار شاخص (32/0) ضعیفترین ژنوتیپ از نظر اکثر صفات مورد ارزیابی بود. در تجزیه خوشهای، ژنوتیپها به سه گروه تقسیم شدند و ژنوتیپهای G8، G10، G16 و G22 با عملکرد بالا در گروه 1 قرار گرفتند. ژنوتیپ های گروه سوم کمترین عملکرد دانه و سایر صفات زراعی را داشتند. بر اساس نتایج بایپلات GT ژنوتیپهای G4، G8، G10، G11 و G22 از نظر عملکرد دانه بهترین بودند. همچنین ژنوتیپهای مذکور از وزن هزاردانه، طول ریشک، طول پدانکل، ارتفاع بوته و مدت پرشدن بالایی برخوردار بودند.
نتیجهگیری: بر اساس نتابج بدست آمده از مقایسه میانگین، شاخص SIIG و بایپلات GT، ژنوتیپ G8 برای استفاده در برنامههای به نژادی و یا بعنوان لاین امیدبخش برای برنامه معرفی رقم پیشنهاد میشود. با توجه به همبستگی مثبت و بسیار معنیدار بین عملکرد دانه با سرعت پرشدن دانه، صفت سرعت پرشدن دانه بعنوان نشانگر ارزشمندی برای شناسایی ژنوتیپهای گندم دوروم با عملکرد بالا پیشنهاد شد.
مواد و روشها: در این پژوهش، 21 لاین گزینشی از برنامههای بهنژادی گندم مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم و ارسالی از مرکز تحقیقات بینالمللی ایکاردا بهمراه چهار رقم شاهد (ساجی، ذهاب، دهدشت و ساورز) در ایستگاه تحقیقات سراب چنگایی شهرستان خرمآباد به مدت دو سال زراعی (1399-1401) ارزیابی شدند. ژنوتیپهای مورد ارزیابی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط دیم ارزیابی شدند. در طول فصل رشد و پس از برداشت، دادههای مربوط به صفات فنولوژیکی و مورفولوژیکی ثبت و اندازهگیری شدند. در این مطالعه کلیه صفات مورد ارزیابی تجزیه واریانس و مقایسه میانگین ژنوتیپها به روش LSD انجام شد. تجزیه همبستگی به روش پیرسون انجام پذیرفت. به منظور گزینش بهترین ژنوتیپها از نظر عملکرد و سایر صفات زراعی از شاخص SIIG و روش GT و برای گروهبندی ژنوتیپ های مورد مطالعه از روش تجزیه خوشهای استفاده شد. برای محاسبه شاخص SIIG از نرمافزار Excel، برای تجزیه خوشهای از نرم افزار SPSS، تجزیه همبستگی (استفاده از بسته تجزیه GGALLY) از نرمافزار R و دیاگرام بایپلات GT از نرم افزار GGE-biplot ver.6.3 استفاده شد.
یافتهها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که بین ژنوتیپهای مورد ارزیابی از نظر روز تا سنبلهدهی و روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته، طول سنبله، طول ریشک، تعداد سنبلچه در سنبله، تعداد دانه در سنبله، وزن دانه در سنبله، وزن هزار دانه تفاوت معنیداری وجود داشت. این امر بیانگر تنوع ژنتیکی بین ژنوتیپها از نظر صفات مورد نظر میباشد. بیشترین عملکرد دانه در ژنوتیپهای G8، G10 و G22 به ترتیب با میانگین عملکرد دانه 3522، 3362 و 3258 کیلوگرم در هکتار بدست آمد. نتایج همبستگی صفات نشان داد، همبستگی مثبت و بسیار معنیداری بین عملکرد دانه با سرعت پرشدن دانه (**90/0=r) وجود داشت. شاخص SIIG با صفات طول پدانکل (**63/0=r)، وزن دانه در سنبله (**54/0=r)، عملکرد دانه (*48/0=r) و وزن هزار دانه (*41/0=r) همبستگی مثبت و معنیداری نشان داد. نتایج شاخص SIIG نشان داد که ژنوتیپهای G8 و G16 با بیشترین مقدار شاخص SIIG و به ترتیب به میزان 62/0 و 61/0 جزو برترین ژنوتیپها بودند. ژنوتیپ G14 با کمترین مقدار شاخص (32/0) ضعیفترین ژنوتیپ از نظر اکثر صفات مورد ارزیابی بود. در تجزیه خوشهای، ژنوتیپها به سه گروه تقسیم شدند و ژنوتیپهای G8، G10، G16 و G22 با عملکرد بالا در گروه 1 قرار گرفتند. ژنوتیپ های گروه سوم کمترین عملکرد دانه و سایر صفات زراعی را داشتند. بر اساس نتایج بایپلات GT ژنوتیپهای G4، G8، G10، G11 و G22 از نظر عملکرد دانه بهترین بودند. همچنین ژنوتیپهای مذکور از وزن هزاردانه، طول ریشک، طول پدانکل، ارتفاع بوته و مدت پرشدن بالایی برخوردار بودند.
نتیجهگیری: بر اساس نتابج بدست آمده از مقایسه میانگین، شاخص SIIG و بایپلات GT، ژنوتیپ G8 برای استفاده در برنامههای به نژادی و یا بعنوان لاین امیدبخش برای برنامه معرفی رقم پیشنهاد میشود. با توجه به همبستگی مثبت و بسیار معنیدار بین عملکرد دانه با سرعت پرشدن دانه، صفت سرعت پرشدن دانه بعنوان نشانگر ارزشمندی برای شناسایی ژنوتیپهای گندم دوروم با عملکرد بالا پیشنهاد شد.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
