XML English Abstract Print


1- بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‎آباد، ایران
2- معاونت سرارود، موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران
3- بخش تحقیقات گیاهپزشکی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، بروجرد، ایران
چکیده:   (1291 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: در برنامه‌های اصلاحی گندم، به‌نژادگران ملزم به افزایش بهره‌وری و افزایش تحمل گندم در برابر تنش‌های متعدد از طریق توسعه ژنوتیپ‌های جدید با خصوصیات بهبود یافته شامل عملکرد بالا و تحمل به تنش‌های متعدد هستند. انتخاب ژنوتیپ یک گام مهم در برنامه‌های به‎‎نژادی با هدف شناسایی ژنوتیپ‌های برتر، با عملکرد بالا همراه با صفات زراعی مطلوب است. بنابر این، استفاده از تکنیک‌های انتخاب مؤثر و کارا که بتوانند بر اساس چندین صفت ژنوتیپ‌ها را طبقه‌بندی نمایند، ضروری است. شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده‌آل (SIIG) یکی از شاخص‌های انتخاب ژنوتیپ برتر از نظر عملکرد و صفات مختلف به‌طور همزمان است. همچنین، تجزیه بای‌پلات ژنوتیپ × صفت (GT) به بررسی ارتباط بین ژنوتیپ و صفت و ارزیابی ژنوتیپ‌ها بر اساس چندین صفت می‌پردازد. در این مطالعه، 21 ژنوتیپ گندم دوروم همراه با چهار رقم شاهد بر اساس شاخص SIIG و روش GT مورد ارزیابی قرار گرفتند. هدف این مطالعه، رتبه‌بندی ژنوتیپ‌ها و انتخاب ژنوتیپ‌های برتر بر اساس شاخص SIIG و شناسایی روابط بین صفات بود. نتایج این مطالعه به ما کمک می‌کنند تا ژنوتیپ‌های مناسب گندم دوروم در شرایط دیم شناسایی و برای برنامه‌های اصلاحی آینده و یا به‎عنوان لاین­های کاندیدا برای معرفی رقم استفاده شوند.
مواد و روش‌ها: در این پژوهش، 21 لاین گزینشی از برنامه‌های به‌نژادی گندم مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم و ارسالی از مرکز تحقیقات بین‌المللی ایکاردا به‎ همراه چهار رقم شاهد (ساجی، ذهاب، دهدشت و ساورز) در ایستگاه تحقیقات سراب چنگایی شهرستان خرم‌آباد به‎ مدت دو سال زراعی (1399-1401) ارزیابی شدند. ژنوتیپ‌های مورد ارزیابی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط دیم ارزیابی شدند. در طول فصل رشد و پس از برداشت، داده‌های مربوط به صفات فنولوژیکی و مورفولوژیکی ثبت و اندازه‌گیری شدند. در این مطالعه، کلیه صفات مورد ارزیابی تجزیه واریانس و مقایسه میانگین ژنوتیپ‌ها به روش LSD انجام شد. تجزیه همبستگی به روش پیرسون انجام پذیرفت. به‎ منظور گزینش بهترین ژنوتیپ‌ها از نظر عملکرد و سایر صفات زراعی از شاخص‌ SIIG و روش GT و برای گروه‎ بندی ژنوتیپ‎ های مورد مطالعه از روش تجزیه خوشه‌ای استفاده شد. برای محاسبه شاخص SIIG از نرم‌افزار Excel، برای تجزیه خوشه‌ای از نرم ‎افزار SPSS، تجزیه همبستگی (استفاده از بسته تجزیه GGALLY) از نرم‌افزار R و دیاگرام بای‌پلات GT از نرم‎افزار GGE-biplot ver.6.3 استفاده شد.
یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس نشان دادند که بین ژنوتیپ‌های مورد ارزیابی از نظر روز تا سنبله‌دهی و روز تا رسیدگی، ارتفاع بوته، طول سنبله، طول ریشک، تعداد سنبلچه در سنبله، تعداد دانه در سنبله، وزن دانه در سنبله، وزن هزار دانه تفاوت­ های معنی‌داری وجود داشتند. این امر بیانگر تنوع ژنتیکی بین ژنوتیپ‌ها از نظر صفات مورد نظر است. بیشترین عملکرد دانه در ژنوتیپ‌های G8، G10 و G22 به‎ ترتیب با میانگین عملکرد دانه 3522، 3362 و 3258 کیلوگرم در هکتار به‎ دست آمد. نتایج همبستگی صفات نشان داد که همبستگی مثبت و بسیار معنی‌داری بین عملکرد دانه با سرعت پرشدن دانه (**0/90=r) وجود داشت. شاخص SIIG با صفات طول پدانکل (**0/63=r )، وزن دانه در سنبله (**0/54=r )، عملکرد دانه (*0/48= r) و وزن هزار دانه (*41/0= r) همبستگی مثبت و معنی‌داری نشان داد. نتایج شاخص SIIG نشان دادند که ژنوتیپ‌های G8 و G16 با بیشترین مقدار شاخص SIIG و به ‎ترتیب به‎ میزان 0/62 و 0/61 جزو برترین ژنوتیپ‌ها بودند. ژنوتیپ G14 با کمترین مقدار شاخص (32/0) ضعیف‌ترین ژنوتیپ از نظر اکثر صفات مورد ارزیابی بود. در تجزیه خوشه‌ای، ژنوتیپ‌ها به سه گروه تقسیم شدند و ژنوتیپ‌های G8، G10، G16 و G22 با عملکرد بالا در گروه 1 قرار گرفتند. ژنوتیپ های گروه سوم کمترین عملکرد دانه و سایر صفات زراعی را داشتند. بر اساس نتایج بای‌پلات GT، ژنوتیپ‌های G4، G8، G10، G11 و G22 از نظر عملکرد دانه بهترین بودند. همچنین، ژنوتیپ‌های مذکور از وزن هزاردانه، طول ریشک، طول پدانکل، ارتفاع بوته و مدت پرشدن بالایی برخوردار بودند.
نتیجه‌گیری: بر اساس نتایج به ‎دست آمده از مقایسه میانگین، شاخص SIIG و بای‌پلات GT، ژنوتیپ G8 برای استفاده در برنامه‌های به‎ نژادی و یا به‎ عنوان لاین امیدبخش برای برنامه معرفی رقم پیشنهاد می‌شود. با توجه به همبستگی مثبت و بسیار معنی‌دار بین عملکرد دانه با سرعت پرشدن دانه، صفت سرعت پرشدن دانه به ‎عنوان نشانگر ارزشمندی برای شناسایی ژنوتیپ‌های گندم دوروم با عملکرد بالا پیشنهاد شد.
     
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: اصلاح نباتات
دریافت: 1404/9/19 | پذیرش: 1405/2/21

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی: یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Journal of Crop Breeding

Designed & Developed by: Yektaweb