دوره 18، شماره 2 - ( تابستان 1405 )                   جلد 18 شماره 2 صفحات 145-129 | برگشت به فهرست نسخه ها

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Yari Kamelabad S, Abdollahi Mandoulakani B. (2026). The Effect of Soil Zinc Deficiency on Morphological Responses, Enzymatic Activity, and Amino Acid Changes in Zn-Efficient and Zn-Inefficient Bread Wheat (Triticum aestivum L.) Cultivars. J Crop Breed. 18(2), 129-145. doi:10.61882/jcb.2026.1630
URL: http://jcb.sanru.ac.ir/article-1-1630-fa.html
یاری کامل آباد سمانه، عبدالهی مندولکانی بابک.(1405). تأثیر کمبود روی خاک بر پاسخ‌های مورفولوژیک، فعالیت آنزیمی و تغییرات اسیدهای آمینه در ارقام روی-کارا و روی-ناکارای گندم نان (Triticum aestivum L) پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی 18 (2) :145-129 10.61882/jcb.2026.1630

URL: http://jcb.sanru.ac.ir/article-1-1630-fa.html

تأثیر کمبود روی خاک بر پاسخ‌های مورفولوژیک، فعالیت آنزیمی و تغییرات اسیدهای آمینه در ارقام روی-کارا و روی-ناکارای گندم نان (Triticum aestivum L)
سمانه یاری کامل آباد1، بابک عبدالهی مندولکانی*1
1- گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران
چکیده:   (490 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: گندم نان (L.Triticum aestivum ) به‌عنوان یکی از مهم‌ترین غلات جهان، نقش اساسی در تأمین پروتئین و کالری انسان دارد. کمبود عناصر کم‌مصرف به ‎ویژه روی (Zn)، یکی از چالش‌های جدی در تولید و کیفیت گندم به ‎شمار می‌رود. این عنصر به‌عنوان کوفاکتور بسیاری از آنزیم‌ها در فرآیندهای زیستی مهمی از جمله فتوسنتز، متابولیسم نیتروژن، سنتز پروتئین و تنظیم تعادل اکسیداتیو نقش دارد. کمبود روی علاوه بر کاهش عملکرد گیاه، ارزش تغذیه‌ای دانه را نیز کاهش می‌دهد که از دیدگاه سلامت انسانی اهمیت فراوانی دارد. در چنین شرایطی، استفاده از ژنوتیپ‌های گندم با کارایی بالا در جذب و استفاده از روی می‌تواند رویکردی پایدار برای مقابله با این محدودیت باشد. هدف این پژوهش، بررسی اثر کمبود روی خاک بر صفات مورفولوژیک، فعالیت آنزیمی و ترکیب اسیدهای آمینه در ارقام گندم با کارایی متفاوت در جذب و استفاده از روی بود تا امکان شناسایی ژنوتیپ‌های کارا برای به‌کارگیری در برنامه‌های به ‎نژادی فراهم شود.
مواد و روش‌ها: این پژوهش به‎ صورت فاکتوریل و در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در گلخانه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه طی پاییز و زمستان سال 1402 اجرا شد. عوامل مورد مطالعه شامل دو سطح روی (عدم مصرف و مصرف پنج میلی‌گرم روی در کیلوگرم خاک از منبع سولفات روی)، هفت رقم گندم (نیک‌نژاد، کویر، امین، ستاره، اوج، سارنگ و فرین) و سه مرحله نمونه‌برداری (رویشی، زایشی و پرشدن دانه) بودند. در این پژوهش، صفات مورفولوژیک شامل ارتفاع بوته، قطر ساقه، طول ریشک، طول و حجم ریشه، وزن تر و خشک ریشه، طول و قطر سنبله، تعداد دانه در سنبله، تعداد کل سنبله‌ها، وزن کل سنبله‌ها، وزن هزار دانه و عملکرد نهایی اندازه‌گیری ‌شدند. شاخص روی-کارایی جهت شناسایی ارقام روی-کارا و روی- ناکارا محاسبه شد. همچنین، صفات غلظت روی در ریشه، برگ و دانه، غلظت مس در دانه، فعالیت آنزیم‌های سوپراکسید دیسموتاز و آلکالین فسفاتاز و غلظت اسیدهای آمینه ضروری (لیزین، ترئونین، لوسین و ایزولوسین) و غیرضروری (آسپارتیک اسید، آسپاراژین، آرژنین، گلایسین و تیروزین) در ارقام روی-کارا و روی-ناکارا اندازه‌گیری شدند.
یافته‌ها: بر اساس شاخص روی-کارایی در شاخساره، رقم نیک‌نژاد به‌عنوان روی-کارا و رقم فرین به‌عنوان روی-ناکارا شناسایی شدند. نتایج تجزیه واریانس نشان دادند که اثر کمبود روی بر اغلب صفات مورد بررسی در سطح یک درصد معنی‌دار بود. در شرایط کمبود روی، طول و وزن ریشه، طول سنبله، تعداد دانه در سنبله و عملکرد رقم فرین به‌شدت کاهش یافت، در حالی‎که رقم نیک‌نژاد توانست بخش عمده‌ای از ظرفیت رشدی خود را حفظ کند. غلظت روی در ریشه و دانه رقم نیک‌نژاد در شرایط تنش به‌طور معنی‌داری بیش‌تر از رقم فرین بود، هر چند که تفاوت غلظت روی در شاخساره کم‌تر مشهود بود. همچنین، غلظت مس دانه در رقم ناکارا نسبت به رقم کارا کاهش بیش‌تری نشان داد. بررسی فعالیت آنزیمی نشان داد که کمبود روی سبب کاهش فعالیت آنزیم سوپراکسید دیسموتاز در هر دو رقم شد، اما فعالیت این آنزیم در رقم نیک‌نژاد به‌طور قابل توجهی بالاتر بود. فعالیت آنزیم آلکالین فسفاتاز در برگ رقم نیک‌نژاد تحت شرایط کمبود روی افزایش یافت، در حالی که تغییر معنی‌داری در ریشه مشاهده نشد. کمبود روی سبب کاهش غلظت اسیدهای آمینه ضروری (لیزین، ترئونین، لوسین و ایزولوسین) و غیرضروری (آسپارتیک اسید، آرژنین، گلایسین و تیروزین) در رقم نیک‌‌نژاد شد، به‌عنوان مثال، غلظت لیزین و ترئونین در شرایط روی کافی به ‎ترتیب 13/76 و 11/55 میلی‌گرم بر گرم بود، که در شرایط کمبود به 9/76 و 9/52 میلی‌گرم بر گرم کاهش یافت.
نتیجه‌گیری: نتایج نشان دادند که رقم نیک‌نژاد (روی-کارا) توانایی بالاتری در سازگاری به کمبود روی نسبت به رقم فرین (روی- ناکارا) داشت. رقم نیک‌نژاد توانست رشد ریشه و سنبله، تعداد دانه در سنبله و عملکرد را حتی تحت شرایط کمبود روی حفظ کند، در حالی‎که رقم فرین کاهش معنی‌داری در این صفات نشان داد. فعالیت آنزیم‌های سوپر اکسید دیسموتاز و آلکالین فسفاتاز در برگ و ریشه رقم روی-کارا حفظ یا افزایش یافت که بیانگر توانایی بهتر در حفظ تعادل اکسیداتیو و بهبود استفاده از روی است، در حالی‎که رقم ناکارا کاهش فعالیت این آنزیم‌ها را نشان داد. همچنین، غلظت روی در ریشه و غلظت روی و مس در دانه رقم روی-کارا بالاتر بود و این نشان‌دهنده کارایی بالاتر جذب، انتقال و توزیع مجدد این عناصر غذایی در این ارقام است. همچنین، مطالعه اسیدهای آمینه نشان داد که کمبود روی موجب کاهش غلظت اسیدهای آمینه در دانه رقم نیک‌نژاد شد. به‎ طور کلی، یافته‌های این پژوهش نشان می‎ دهند که انتخاب ارقام روی-کارا می‌تواند یک راهبرد مؤثر برای مقابله با کمبود روی در خاک باشد. این ارقام علاوه بر افزایش پایداری عملکرد در شرایط تنش کمبود روی، کیفیت تغذیه‌ای دانه را نیز بهبود می‌بخشند و می‌توانند به‌عنوان منابع ارزشمند ژنتیکی در برنامه‌های به نژادی و توسعه ارقام جدید گندم مورد استفاده قرار گیرند.
واژه‌های کلیدی: آلکالین فسفاتاز، اسید آمینه، روی-کارایی، سوپراکسید دیسموتاز، عناصر کم‌مصرف، گندم نان
متن کامل [PDF 1994 kb]   (22 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي
دریافت: 1404/8/10 | پذیرش: 1404/12/14
فهرست منابع
1. Abdoli, M., & Esfandiari, E. (2014). Effect of zinc foliar application on the quantitative and qualitative yield and seedlings sampling characteristics of bread wheat (cv. Kohdasht). Iranian Dryland Agronomy Journal, 3(1), 77-90.
2. Akhavan, S., Shabanpour, M., & Esfahani, M. (2012). Effect of soil texture and plant density on root and shoot growth of wheat. Journal of Water and Soil, 26(3), 727-235.
3. Alipour Babadi, M., Norouzi Masir, M., Moezzi, A., Rahnama Ghahfarokhi, A., & Taghavi Zahedkolaei, M. (2025). The effect of priming application of zinc aminochelate and ZnSO4 fertilizer on the chemical forms of zinc in the soil solution phase and its correlation with zinc concentration in sunflower. Iranian Journal of Soil and Water Research, 56(5), 1379-1399. [In Persian]
4. Alloway, B. J. (2009). Soil factors associated with Zn deficiency in crops and humans. Environmental Geochemistry and Health, 31(5), 537-548.‌ [DOI:10.1007/s10653-009-9255-4]
5. Aziz, M. A., Ahmad, H. R., Corwin, D. L., Sabir, M., Hakeem, K. R., & Öztürk, M. (2017). Influence of farmyard manure on retention and availability of nickel, zinc and lead in metal-contaminated calcareous loam soils. Journal of Environmental Engineering and Landscape Management, 25(3), 289-296.‌ [DOI:10.3846/16486897.2016.1254639]
6. Beygi, M., Savaghebi, Gh., & Motesharezadeh, B. (2012). Study of zinc efficiency in selected common bean cultivars. Journal of Water and Soil 26(1): 33-41. [In Persian]
7. Bhardwaj, A. K., Chejara, S., Malik, K., Kumar, R., Kumar, A., & Yadav, R. K. (2022). Agronomic biofortification of food crops: An emerging opportunity for global food and nutritional security. Frontiers in Plant Science, 13, 1055278.‌ [DOI:10.3389/fpls.2022.1055278]
8. Cakmak, I. (2008). Zn deficiency in wheat in Turkey. In Micronutrient deficiencies in global crop production (pp. 181-200). Dordrecht: Springer Netherlands.‌ [DOI:10.1007/978-1-4020-6860-7_7]
9. Cakmak, İ., & Kutman, U. B. (2018). Agronomic biofortification of cereals with zinc: a review. European Journal of Soil Science, 69(1), 172-180.‌ [DOI:10.1111/ejss.12437]
10. Cakmak, I., Ekiz, H., Yilmaz, A., Torun, B., Köleli, N., Gültekin, I., ... & Eker, S. E. L. İ. M. (1997). Differential response of rye, triticale, bread and durum wheats to Zn deficiency in calcareous soils. Plant and Soil, 188(1), 1-10. [DOI:10.1023/A:1004247911381]
11. Cakmak, I., Sari, N. E., Marschner, H., Kalayci, M., Yilmaz, A., Eker, S. E., & Gülüt, K. Y. (1996). Dry matter production and distribution of zinc in bread and durum wheat genotypes differing in zinc efficiency. Plant and Soil, 180(2), 173-181.‌ [DOI:10.1007/BF00015300]
12. Castillo-González, J., Owjeda-Barrios, D., Hernández-Rodríguez, A., González-Franco, A. C., Robles-Hernández, L., & López-Ochoa, G. R. (2018). Zinc metalloenzymes in plants. Interciencia, 43(4), 242-248.‌
13. Duffner, A., Hoffland, E., & Temminghoff, E. J. (2012). Bioavailability of zinc and phosphorus in calcareous soils as affected by citrate exudation. Plant and Soil, 361, 165-175.‌ [DOI:10.1007/s11104-012-1273-9]
14. Esfandiari, E., & Abdolı, M. (2016). Wheat biofortification through zinc foliar application and its effects on wheat quantitative and qualitative yields under zinc deficient stress. Yuzuncu Yıl University Journal of Agricultural Sciences, 26(4), 529-537.‌
15. Esfandiari, E., Abdoli, M., Mousavi, S. B., & Sadeghzadeh, B. (2016). Impact of foliar zinc application on agronomic traits and grain quality parameters of wheat grown in zinc deficient soil. Indian Journal of Plant Physiology, 21(3), 263-270.‌ [DOI:10.1007/s40502-016-0225-4]
16. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO). (2023). World food situation. Available at: http://www.fao.org/worldfoodsituation/csdb/en/.
17. Gholami, M., Tahmasebi, Z., & Nasseri, R. (2023). Investigating the genetic diversity of root traits in lentil (Lens culinaris Medik). Journal of Environmental Science Studies, 8(3), 6838-6850.‌
18. Graham, R. D., & Rengel, Z. (1993). Genotypic variation in zinc uptake and utilization by plants. In Zinc in Soils and Plants: Proceedings of the International Symposium on 'Zinc in Soils and Plants' held at The University of Western Australia, 27-28 September, 1993 (pp. 107-118). Dordrecht: Springer Netherlands.‌ [DOI:10.1007/978-94-011-0878-2_8]
19. Gupta, O. P., Pandey, V., Saini, R., Narwal, S., Malik, V. K., Khandale, T., & Singh, G. P. (2020). Identifying transcripts associated with efficient transport and accumulation of Fe and Zn in hexaploid wheat (T. aestivum L.). Journal of Biotechnology, 316, 46-55. [DOI:10.1016/j.jbiotec.2020.03.015]
20. Hacisalihoglu, G. (2020). Zinc (Zn): The last nutrient in the alphabet and shedding light on Zn efficiency for the future of crop production under suboptimal Zn. Plants, 9(11), 1471.‌ [DOI:10.3390/plants9111471]
21. Hacisalihoglu, G., & Kochian, L. V. (2003). How do some plants tolerate low levels of soil zinc? Mechanisms of zinc efficiency in crop plants. New Phytologist, 159(2), 341-350.‌ [DOI:10.1046/j.1469-8137.2003.00826.x]
22. Hacisalihoglu, G., Ozturk, L., Cakmak, I., Welch, R. M., & Kochian, L. (2004). Genotypic variation in common bean in response to zinc deficiency in calcareous soil. Plant and Soil, 259, 71-83. [DOI:10.1023/B:PLSO.0000020941.90028.2c]
23. Hafeez, B. M., Khanif, Y. M., & Saleem, M. (2013). Role of zinc in plant nutrition-a review. American Journal of Experimental Agriculture, 3(2), 374-391.‌ [DOI:10.9734/AJEA/2013/2746]
24. Jones, B. N. (1986). Amino acid analysis by o-phthaldialdehyde precolumn derivatization and reverse-phase HPLC. In Methods of protein microcharacterization: a practical handbook (pp. 121-151). Totowa, NJ: Humana Press.‌ [DOI:10.1007/978-1-59259-436-8_5]
25. Khalid, A., Hameed, A., & Tahir, M. F. (2023). Wheat quality: A review on chemical composition, nutritional attributes, grain anatomy, types, classification, and function of seed storage proteins in bread making quality. Frontiers in Nutrition, 10, 1053196. [DOI:10.3389/fnut.2023.1053196]
26. Khan, M., Fuller, M., & Baloch, F. (2008). Effect of soil applied zinc sulphate on wheat (Triticum aestivum L.) grown on a calcareous soil in Pakistan. Cereal Research Communications, 36(4), 571-582.‌ [DOI:10.1556/CRC.36.2008.4.6]
27. Khoshgoftarmanesh, A. H., Schulin, R., Chaney, R. L., Daneshbakhsh, B., & Afyuni, M. (2010). Micronutrient-efficient genotypes for crop yield and nutritional quality in sustainable agriculture. A review. Agronomy for Sustainable Development, 30(1), 83-107.‌ [DOI:10.1051/agro/2009017]
28. Kimura, S., Vaattovaara, A., Ohshita, T., Yokoyama, K., Yoshida, K., Hui, A., ... & Fukao, Y. (2023). Zn deficiency‐induced defensin‐like proteins are involved in the inhibition of root growth in Arabidopsis. The Plant Journal, 115(4), 1071-1083.‌ [DOI:10.1111/tpj.16281]
29. Kumar, V., Gupta, R., Verma, N., & Tewari, R. K. (2025). Zn-efficient and inefficient rice cultivars show differential physiological responses under Zn deficiency. Theoretical and Experimental Plant Physiology, 37(1), 20.‌ [DOI:10.1007/s40626-024-00359-8]
30. ‌Li, S., Zhou, X., Huang, Y., Zhu, L., Zhang, S., Zhao, Y., & Chen, R. (2013). Identification and characterization of the zinc-regulated transporters, iron-regulated transporter-like protein (ZIP) gene family in maize. BMC Plant Biology, 13, 1-14.‌ [DOI:10.1186/1471-2229-13-114]
31. Mahmoud Soltani, S., Allagholipoor, M., ShakouriKatigari, M., Paykan, M., Shabanzadeh, H., Attar, A.,... & Keshtekar, F. (2020). Effect of Soil and Foliar Application of Zinc Sulfate Fertilizer on Zn and Protein Content of Grain, and Zn Content of Rice Tissues at Different Growth Stages. Iranian Journal of Soil Research, 34(3), 309-327.‌
32. Mahmoudi Malhamlu, F., & Abdollahi Mandoulakani, B. (2019). Enhanced expression of superoxide dismutase, phenylalanine ammonia-lyase and bZIP33 transcription factor encoding genes under Zn deficiency conditions in bread wheat (Triticum aestivum L.). Cereal Research, 9(1), 17-26.‌
33. Malakouti, M. J. (2007). Zinc is a neglected element in the life cycle of plants. Middle Eastern and Russian Journal of Plant Science and Biotechnology, 1(1), 1-12.
34. Millward, D. J., Layman, D. K., Tomé, D., & Schaafsma, G. (2008). Protein quality assessment: impact of expanding understanding of protein and amino acid needs for optimal health1. The American Journal of Clinical Nutrition, 87(5), 1576S-1581S.‌ [DOI:10.1093/ajcn/87.5.1576S]
35. Mladenov, V., Dimitrijević, M., Petrović, S., Boćanski, J., Banjac, B., Kondić-Špika, A., & Trkulja, D. (2019). Genetic analysis of spike length in wheat. Genetika-Belgrade, 51(1), 167-178.‌ [DOI:10.2298/GENSR1901167M]
36. Mousavi, S. R., Galavi, M., & Rezaei, M. (2013). Zinc (Zn) importance for crop production-a review. International Journal of Agronomy and Plant Production, 4(1), 64-68.
37. Muthukumararaja, T. M., & Sriramachandrasekharan, M. V. (2012). Effect of zinc on yield, zinc nutrition and zinc use efficiency of lowland rice.‌ Journal of Agricultural Technology. 8(2), 551-561.
38. Nanda, A. K., Pujol, V., & Wissuwa, M. (2017). Patterns of stress response and tolerance based on transcriptome profiling of rice crown tissue under Zn deficiency. Journal of Experimental Botany, 68(7), 1715-1729. [DOI:10.1093/jxb/erx039]
39. Nannipieri, P., Giagnoni, L., Landi, L., & Renella, G. (2011). Role of phosphatase enzymes in soil. Phosphorus in Action: Biological Processes in Soil Phosphorus Cycling, 215-243.‌ [DOI:10.1007/978-3-642-15271-9_9]
40. Niazkhani, M., Mandoulakani, B. A., Jafari, M., & Rasouli-Sadaghiani, M. H. (2021). Micronutrients Concentrations in Bread Wheat Cultivars with Different Zn-Efficiency under Zn Deficient and Zn Sufficient Conditions. Water & Soil, 35(1).‌
41. Niazkhani, S. M., Abdollahi Mandoulakani, B., Jafari, M., & Rasouli-Sadaghiani, M. (2020). The effect of absorbable Zn deficiency on some physiological and morphological traits in bread wheat. Applied Soil Research, 7(4), 99-100.‌
42. Niazkhani, S.M., Abdollahi Mandoulakani, B., Jafari, M., & Rasuli Sadaghiani, M.H. (2019). Effect of soil zinc deficiency on antioxidant enzymes activity and some biochemical parameters in bread wheat. Crop Physiology, 11(1), 5-27.
43. Noor, M., Kiran, A., Shahbaz, M., Sanaullah, M., & Wakeel, A. (2024). Root system architecture associated zinc variability in wheat (Triticum aestivum L.). Scientific Reports, 14(1), 1781.‌ [DOI:10.1038/s41598-024-52338-3]
44. Rahnama, A., Fakhri, S., & Meskarbashee, M. (2019). Root growth and architecture responses of bread wheat cultivars to salinity stress. Agronomy Journal, 111(6), 2991-2998. [DOI:10.2134/agronj2018.12.0795]
45. Rahnama, A., Hosseinalipour, B., Farrokhian Firouzi, A., Harrison, M.T., & Ghorbanpour, M. (2024). Root architecture traits and genotypic responses of wheat at seedling stage to water-defcit stress. Cereal Research Communications, 52, 1499-510. [DOI:10.1007/s42976-023-00481-4]
46. Ray, C. S., Singh, B., Jena, I., Behera, S., & Ray, S. (2017). Low alkaline phosphatase (ALP) in adult population an indicator of zinc (Zn) and magnesium (Mg) deficiency. Current Research in Nutrition and Food Science Journal, 5(3), 347-352.‌ [DOI:10.12944/CRNFSJ.5.3.20]
47. Reeds, P. J. (2000). Dispensable and indispensable amino acids for humans. The Journal of Nutrition, 130(7), 1835S-1840S.‌ [DOI:10.1093/jn/130.7.1835S]
48. Rengel, Z., & Graham, R. D. (1995). Importance of seed Zn content for wheat Sampling on Zn-deficient soil: I. Vegetative Sampling. Plant and Soil, 173(2), 259-266.‌ [DOI:10.1007/BF00011463]
49. Rengel, Z., & Graham, R. D. (1995). Wheat genotypes differ in Zn efficiency when grown in chelate-buffered nutrient solution: II. Nutrient uptake. Plant and Soil, 176(2), 317-324.‌ [DOI:10.1007/BF00011796]
50. Rezaei Musa Dargh, S., Abdollahi Mandoulakani, B., & Ghasemzadeh, R. (2024). The Effect of Iron Deficiency Stress on the Relative Expression of ZIP3, ZIP6, and ZIP7 Genes in Bread Wheat (Triticum aestivum L.) Cultivars. Journal of Crop Breeding, 16(3), 52-63.‌ [In Persian] [DOI:10.61186/jcb.16.3.52]
51. Roy, C., Kumar, S., Ranjan, R. D., Kumhar, S. R., & Govindan, V. (2022). Genomic approaches for improving grain zinc and iron content in wheat. Frontiers in Genetics, 13, 1045955.‌ [DOI:10.3389/fgene.2022.1045955]
52. Rudani, K., Vishal, P., & Kalavati, P. (2018). The importance of zinc in plant sampling -A review. International Research Journal of Natural and Applied Sciences, 5(2), 38-48.
53. Shakouri, M., Mandoulakani, B. A., & Norouzi, M. (2022). Effect of Soil Zn deficiency on Morphological Traits, Yield, and Yield Components and Activity of Zinc-Containing Enzymes in Zn- [DOI:10.1080/00103624.2022.2072508]
54. Efficient and-Inefficient Bread Wheat Cultivars. Communications in Soil Science and Plant Analysis, 53(19), 2529-2542.‌
55. Sharma, S. N., Sain, R. S., & Sharma, R. K. (2003). Genetics of spike length in durum wheat. Euphytica, 130(2), 155-161.‌ [DOI:10.1023/A:1022814301871]
56. Singh, B., Natesan, S. K. A., Singh, B. K., & Usha, K. (2005). Improving zinc efficiency of cereals under Zn deficiency. Current Science, 36-44.‌
57. Singh, S., Kaur, J., Ram, H., Singh, J., & Kaur, S. (2023). Agronomic bio-fortification of wheat (Triticum aestivum L.) to alleviate Zn deficiency in human being. Reviews in Environmental Science and Bio/Technology, 22(2), 505-526.‌ [DOI:10.1007/s11157-023-09653-4]
58. Sułek, A., Cacak-Pietrzak, G., Rózewicz, M., & Nieróbca, A. (2023). Grabi nski, J.; Studnicki, M.; Sujka, K.; Dziki, D. Effect of Production Technology Intensity on the Grain Yield, Protein Content and Amino Acid Profile in Common and Durum Wheat Grain. Plants 2023, 12, 364. [DOI:10.3390/plants12020364]
59. Sulek, A., Cacak-Pietrzak, G., Różewicz, M., Nieróbca, A., Grabiński, J., Studnicki, M., ... & Dziki, D. (2023). Effect of production technology intensity on the grain yield, protein content and amino acid profile in common and durum wheat grain. Plants, 12(2), 364.‌ [DOI:10.3390/plants12020364]
60. Sunithakumari, K., Devi, S. P., & Vasandha, S. (2016). Zinc solubilizing bacterial isolates from the agricultural fields of Coimbatore, Tamil Nadu, India. Current Science, 196-205.‌ [DOI:10.18520/cs/v110/i2/196-205]
61. Tayyiba, L., Zafar, H., Gondal, A. H., Farooq, Q., Mukhtar, M. M., Hussain, R., & Sattar, I. (2021). Efficiency of zinc in plants, its deficiency and sensitivity for different crops. Current Research in Agricultural Science 8, 128-134.‌ [DOI:10.18488/journal.68.2021.82.128.134]
62. Tessari, P., Lante, A., & Mosca, G. (2016). Essential amino acids: master regulators of nutrition and environmental footprint?. Scientific Reports, 6(1), 26074.‌ [DOI:10.1038/srep26074]
63. Valipour, N., & Alipour, H. (2023). Evaluation of Genetic Diversity and Zinc Deficiency Stress Tolerance in Spring Wheat Cultivars. Journal of Crop Breeding, 15(48), 1-13.‌ [In Persian] [DOI:10.61186/jcb.15.48.1]
64. Vitale, J., Adam, B., & Vitale, P. (2020). Economics of wheat breeding strategies: focusing on Oklahoma hard red winter wheat. Agronomy, 10(2), 238.‌ [DOI:10.3390/agronomy10020238]
65. Welch, R. M. (2001). Impact of mineral nutrients in plants on human nutrition on a worldwide scale. In Plant Nutrition: Food security and sustainability of agro-ecosystems through basic and applied research (pp. 284-285). Dordrecht: Springer Netherlands.‌ [DOI:10.1007/0-306-47624-X_136]
66. Xu, J., Wang, X., Zhu, H., & Yu, F. (2021). Maize genotypes with different zinc efficiency in response to low zinc stress and heterogeneous zinc supply. Frontiers in Plant Science, 12, 736658.‌ [DOI:10.3389/fpls.2021.736658]
67. Younas, N., Fatima, I., Ahmad, I. A., & Ayyaz, M. K. (2023). Alleviation of Zn deficiency in plants and humans through an effective technique; biofortification: A detailed review. Acta Ecologica Sinica, 43(3), 419-425.‌ [DOI:10.1016/j.chnaes.2022.07.008]
68. Zeng, H., Wu, H., Yan, F., Yi, K., & Zhu, Y. (2021). Molecular regulation of Zn deficiency responses in plants. Journal of Plant Physiology, 261, 153419. [DOI:10.1016/j.jplph.2021.153419]
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی: یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Journal of Crop Breeding

Designed & Developed by: Yektaweb