دوره 18، شماره 3 - ( پاییز 1405 )                   جلد 18 شماره 3 صفحات 28-17 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Ashrafi-Dehkordi M, Sarani S, Safavi S A, Pirnia M, Keykhasaber M. (2026). Evaluation of Partial Resistance and Introduction of Some Resistant Cold-Climate Wheat Germplasms and Cultivars against Yellow Rust. , J Crop Breed. 18(3), 17-28. doi:10.66224/jcb.2026.1624
URL: http://jcb.sanru.ac.ir/article-1-1624-fa.html
اشرفی دهکردی مهنوش، سارانی شیراحمد، صفوی صفر علی، پیرنیا مهدی، کیخاصابر مجتبی.(1405). ارزیابی مقاومت نسبی و معرفی تعدادی از ژرم‎ پلاسم‎ ها و ارقام مقاوم گندم اقلیم سرد در برابر زنگ زرد ، پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی. 18 (3) :28-17 10.66224/jcb.2026.1624

URL: http://jcb.sanru.ac.ir/article-1-1624-fa.html


1- گروه گیاه ‎پزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران
2- مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل، ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی آلاروق، اردبیل، ایران
چکیده:   (1436 مشاهده)
چکیده مبسوط
مقدمه و هدف: زنگ زرد با عامل Puccinia striiformis از مخرب ترین بیماری‎ های گندم در سراسر جهان است. در همه‌گیری‌های شدید، خسارت بیماری تا ١٠٠ درصد و نابودی کامل محصول می‌رسد. دست‎یابی به منابع مقاومت و کاشت ارقام مقاوم روش­ های مؤثری در کاهش خسارت بیماری زنگ هستند. اگرچه ژن‌های اختصاصی نژاد می‌توانند سطح بالاتری از مقاومت را ایجاد کنند، اما با ایجاد تغییرات غالب ژنتیکی و ظهور نژادهای جدید بیمارگر امکان شکستن مقاومت وجود دارد و ارقام دارای ژن های مقاومت اختصاصی اغلب طی چند سال مقاومت خود را از دست می‎ دهند. جهت مدیریت بیماری زنگ وجود چند ژن با درجات متنوع مقاومت در ارقام ضروری است. در این تحقیق، واکنش تعدادی از ژنوتیپ‎ ها و ارقام گندم اقلیم سرد نسبت به زنگ زرد در مرحله گیاهچه‌ای و گیاه کامل در شرایط مزرعه‌ای مورد ارزیابی قرار گرفت.
مواد و روش ‎ها: اسپورهای زنگ زرد از مزارع گندم در منطقه اردبیل (شمال غرب، ایران) جمع‎ آوری و در فریزر با دمای٨٠- درجه سلسیوس نگهداری شدند. پیش از این، جمعیت­ های نژادهای عوامل مولد زنگ زرد منطقه اردبیل در گلخانه‌های موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر (کرج، ایران) مورد بررسی قرار گرفتند و مشخص شد که برای ژن‎ های مقاومت Yr2، Yr6، Yr7، Yr9، Yr22، Yr23، Yr24، Yr25، Yr26، Yr27، YrA و YrSU در گندم دارای پرآزاری هستند. بذور 29 ژنوتیپ، شامل 22 ژنوتیپ امید بخش اقلیم سرد مربوط به آزمایشات مقایسه عملکرد و هفت رقم آبی و دیم، از بخش تحقیقات غلات موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر فراهم شدند. همچنین، رقم بولانی به ‎عنوان شاهد حساس در نظر گرفته شد. آزمایش‎ ها در مزرعه ایستگاه تحقیقات کشاورزی آلاروق اردبیل انجام شدند. مایه ‎زنی در زمان دو برگی گیاهچه‎ ها با مخلوطی از اسپورهای نژادهای زنگ زرد گندم و پودر تالک (به نسبت 1 به 4) صورت گرفت. یادداشت‎ برداری از زمان ظهور علایم روی رقم حساس (در حد تیپ آلودگی 7 یا بالاتر) صورت گرفت. واکنش ژنوتیپ‎ ها و ارقام بر اساس معیار 9-0 انجام و تیپ‎های آلودگی 7 یا بیشتر به‎ عنوان حساس، تیپ‎ های آلودگی 6-4 متوسط و تیپ‎ های آلودگی کمتر از 4 به ‎عنوان مقاوم در نظر گرفته شدند. ژنوتیپ‌‎های مورد بررســـی‌ در مرحله‌ گیاهچه‌ای، برای ارزیابی‌ واکنش‌ گیاه کامل‌ نیز مورد اسـتفاده قرار گرفتند. آزمایش در قالب طرح بلوک‎ های کامل تصادفی در سه تکرار انجام شد. در مرحله گیاهچه‎ ای، متغیر تیپ آلودگی (IT) و در مرحله گیاه کامل متغیرهای شدت نهایی زنگ (FRS)، ضریب آلودگی (CI) و مقدار نسبی سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری (rAUDPC) ارزیابی شدند. مقایسه میانگین‎ ها و تجزیه خوشه‎ ای جهت گروه ‎بندی ژنوتیپ‎ ها/ارقام با نرم ‎افزار SPSS 24 انجام شدند.
یافته‎ ها: بر اساس نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده‎ ها، بین ژنوتیپ‎ ها از لحاظ متغیرهای مقاومت به زنگ تفاوت معنی ‎داری مشاهده شد. تجزیه خوشه‎ ای در مرحله گیاهچه‌ای، ژنوتیپ‎ ها را در سه گروه قرار داد. ژنوتیپ‎ های C-99-1، C-99-3، C-99-5، C-99-6، C-99-7 و ارقام حیدری، هور و زرینه واکنش مقاومت نشان دادند. ژنوتیپ‎ هایC-99-8 ، C-99-9،C-99-14 ، C-99-18، C-99-22 و رقم جام واکنش متوسط نشان دادند. ژنوتیپ‎ های C-99-4، C-99-10، C-99-11، C-99-12، C-99-13، C-99-15، C-99-16، و C-99-17 و ارقام حیران، آذر 2، باران و بولانی در گروه حساس قرار گرفتند. تجزیه خوشه ­ای در مرحله گیاه کامل ژنوتیپ ها را در سه گروه اصلی طبقه­ بندی نمود. گروه اول شامل ژنوتیپ­ های C-99-1، C-99-2، C-99-3، C-99-4، C-99-5، C-99-6، C-99-7، C-99-8، C-99-9، C-99-10، C-99-11، C-99-13، C-99-14، C-99-15، C-99-16، C-99-17، C-99-18، C-99-19، C-99-20، C-99-21، و C-99-22 و ارقام حیران، زرینه، حیدری، هور و جام در گروه مقاوم قرار گرفتند. ارقام آذر 2، باران و بولانی در گروه حساس قرار گرفتند. در گروه سوم فقط ژنوتیپC-99-12  قرار گرفت که سطح متوسطی از مقاومت نسبی را دارد.
نتیجه‎ گیری: ژنوتیپ‎ های مقاوم در مرحله گیاهچه ‎ای در مرحله گیاه کامل نیز مقاوم هستند؛ بنا بر این، غربالگری در مرحله گیاهچه ‎ای در حالتی که تعداد زیادی ژنوتیپ برای بررسی وجود دارند بسیار مقرون به ‎صرفه است و می‎ تواند حجم کار برای انتخاب در مرحله گیاه کامل را کاهش دهد. در شجره ژنوتیپ C-99-8 و ارقام حیدری و زرینه رقم شیرودی وجود دارد؛ بنا بر این، حاوی ژن ‎های مقاومت نسبی هستند. در شجره رقم شیرودی نیز رقم Attila وجود دارد که احتمال وجود ژن/ژن‎ های مقاومت در ژنوتیپ C-99-8 و ارقام حیدری و زرینه را تقویت می‎ کند. در شجره ژنوتیپ C-99-16 رقم Kauz حاوی ژن مقاومت Yr9 وجود دارد. در شجره ژنوتیپ C-99-18 نیز رقم Pastor مشاهده می‎ شود. ژنوتیپ ‎های C-99-2، C-99-5، C-99-11، C-99-13، C-99-15، C-99-16، C-99-17، C-99-19، و C-99-20 و رقم حیران درجات متفاوتی از مقاومت نسبی (مقاومت غیر اختصاصی نژاد یا پایدار) را در برابر زنگ زرد نشان دادند که در صورت دارا بودن صفات مطلوب زراعی می‎ توانند به ‎عنوان منبع مقاومت انتخاب شوند.

 
متن کامل [PDF 1207 kb]   (8 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي
دریافت: 1404/9/14 | پذیرش: 1405/2/16

فهرست منابع
1. Abbasi, M. (2021). A checklist of rust fungi (Pucciniales) in Iran. Journal of Crop Protection, 10(2), 175-259.
2. Afzalifar, A., Fahmideh, L., Afshari, F., Ganjali, S., Bihamta, M. R., & Alipour, H. (2022). Assessment of diversity of bread wheat genotypes based on yield and yield-related traits under yellow rust disease stress condition (Puccinia striiformis). Journal of Plant Production Research, 29(1), 61-84. [DOI:10.22069/jopp.2022.18779.2769]
3. Afzalifar, A., Fahmideh, L., Afshari, F., Ganjali, S., Bihamta, M. R., & Alipour, H. (2021). Evaluation of resistance to yellow rust (Puccinia striiformis West) in seedling sage in some bread wheat (Triticum aestivum L.) genotypes. Journal of Crop Breeding, 13(39), 26-40. https://doi.org/10.52547/jcb.13.39.26 [DOI:10.52547/ jcb.13.39.26 [In Persian]]
4. Ali, S., Shah, S. A., & Ibrahim, M. (2007). Assessment of wheat breeding lines for slow yellow rusting (Puccinia striiformis West. tritici). Pakistan Journal of Biological Sciences, 19, 3440-3444. [DOI:10.3923/pjbs.2007.3440.3444]
5. Ali, S., Shah, S. J. A., & Maqbool, K. (2008). Field-based assessment of partial resistance to yellow rust in wheat germplasm. Journal of Agriculture and Rural Development, 6, 99-106. [DOI:10.3329/jard.v6i1.1663]
6. Ali, S., Shah, S. J. A., Khalil, I. H., Raman, H., Maqbool, K., & Ullah, W. (2009). Partial resistance to yellow rust in introduced winter wheat germplasm at the north of Pakistan. Australian Journal of Crop Sciences, 3, 37-43.
7. Alo, F., Al-Saaid, W., Baum, M., Alatwani, H., & Amri, A. (2018). Slow rusting of bread wheat landraces to Puccinia striiformis f.sp. tritici under artificial field inoculation. Arab Journal of Plant Protection, 36(2), 164-175. [DOI:10.22268/AJPP-036.2.164175]
8. Boukhatem, N., Baret, P. V., Mingeot, D., & Jacquemin, J. M. (2002). Quantitative trait loci for resistance against yellow rust in two wheat-derived recombinant inbred line populations. Theoretical and Applied Genetics, 104, 111-118. [DOI:10.1007/s001220200013]
9. Bux, H., Ashraf, M., Chen, X. M., & Mumtaz, A. S. (2011). Effective genes for resistance to stripe rust and virulence of Puccinia striiformis f.sp. tritici in Pakistan. African Journal of Biotechnology, 10(28), 5489-5495.
10. Chen, X. M. (2005). Epidemiology and control of stripe rust on wheat [Puccinia striiformis f.sp. tritici] on wheat. Canadian Journal of Plant Pathology, 27, 314-337. [DOI:10.1080/07060660509507230]
11. Dehghani, H., & Moghaddam, M. (2004). Genetic analysis of the latent period of stripe rust in wheat seedlings. Journal of Phytopathology, 152, 325-330. [DOI:10.1111/j.1439-0434.2004.00848.x]
12. Delaramifar, M., Pirnia, M., Keykhasaber, M., Sarani, S., & Khajeh, H. (2023). Reaction of eight luffa genotypes to damping-off disease. Plant Pathology Science, 12(2), https://doi.org/10.61186/pps.12.2.76 [DOI:10.2982/ PPS.12.2.76 [In Persian]]
13. Gao, Z., Wang, X., Li, Y., Hou, W., & Zhang, X. (2024). Evaluation of stripe rust resistance and genome-wide association study in wheat varieties derived from the International Center for Agricultural Research in the Dry Areas. Frontiers in Plant Science, 15, https://doi.org/10.3389/fpls.2024.1377253 [DOI:10.3389/fpls.2024.1377253.]
14. Haider, M. W., Kaur, J., Bala, R., Singh, S., Srivastava, P., Sharma, A., Singh, R., & Kumari, J. (2023). Stripe rust resistance gene(s) postulation in wheat germplasm with the help of differentials and tagged molecular markers. Scientific Reports, 13, 9007. [DOI:10.1038/s41598-023-36197-y]
15. Hasanpour-Hossni, M., Afshari, F., Kheirgoo, M., Tabatabaei, N., Roustaei, M., & Dehghan, M. A. (2016). Evaluation of advanced bread and durum wheat genotypes to identification of genetic resistance sources to leaf rust, caused by Puccinia triticina at seedling and adult plant stages abstract. Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREO). Final report of Research Project. https://civilica.com/doc/1051527 [In Persian]
16. Hei, N., Shimelis, H.A., Laing, M., & Admassu, B. (2015). Assessment of Ethiopian wheat lines for slow rusting resistance to stem rust of wheat caused by Puccinia graminis f.sp. tritici. Journal of Phytopathology, 163, 353-363. [DOI:10.1111/jph.12329]
17. Kokhmetova, A., Rsaliyev, A., Malysheva, A., Atishova, M., Kumarbayeva, M., & Keishilov, Z. (2021). Identification of stripe rust resistance genes in common wheat cultivars and breeding lines from Kazakhstan. Plants (Basel). 10(11), 2303. https://doi.org/10.3390/plants10112303 [DOI:10.3390/plants10112303.]
18. Line, R., & Qayoum, A. (1992). Virulence, aggressiveness, evolution, and distribution of races of Puccinia striiformis (the cause of stripe rust of wheat) in North America, 1968-87. USDA-ARS Technical Bulletin, 1788, 44 pp.
19. Milus, E. A., & Line, R. F. (1986). Gene action for inheritance of durable, high-temperature, adult plant resistance to stripe rust in wheat. Phytopathology, 76, 435-441. [DOI:10.1094/Phyto-76-435]
20. Narouee, Kh, Pirnia, M., Sarani, Sh., & Amini Rad, M. (2024). Rust fungi (Pucciniales) from Sistan region, southeast of Iran. Taxonomy and Biosystematics, 16(59), 15-28. https://doi.org/ 10.22108/tbj.2024.142404.1277 [In Persian] [DOI:10.22108/tbj.2024.142404.1277 [In Persian]]
21. Nazari, K., Torabi, M., Hasanpour, M., Kashani, A., Hooshyar, R., & Ahmadian, M. S. (2000). Evaluation of resistance of rainfed cultivars and advanced lines of wheat to yellow rust in seedling and mature plant stage. Seed Plant, 16(2), 252-263. [In Persian]
22. Ochoa, J., & Parlevliet, J.E. (2007). Effect of partial resistance to barley leaf rust, Puccinia hordei, on the yield three barley cultivars. Euphytica, 153, 309-312. [DOI:10.1007/s10681-006-9168-6]
23. Omar, G. E., Mazrou, Y. S. A., EL-Kazzaz, M. K., Ghoniem, K. E., Ashmawy, M. A., Emeran, A. A., Mabrouk, O. I., & Nehela, Y. (2021). Durability of Adult Plant Resistance Gene Yr18 in Partial Resistance Behavior of Wheat (Triticum aestivum) Genotypes with Different Degrees of Tolerance to Stripe Rust Disease, Caused by Puccinia striiformis f. sp. tritici: A Five-Year Study. Plants, 10(11), 2262. [DOI:10.3390/plants10112262]
24. Omrani, A., Khodarahmi, M., & Afshari, F. (2018). Isolation of virulence factors in five high virulence races of wheat stripe rust (Puccinia striiformis f.sp. tritici) and identifies sources of resistance. Journal of Crop Breeding, 9(24), 50-60. https://doi.org/10.29252/jcb.9.24.50 [DOI:10.29252/jcb.9.24.50 [In Persian]]
25. Pathan, A.K., & Park, R.F. (2006). Evaluation of seedling and adult plant resistance to leaf rust in European wheat cultivars. Euphytica, 149, 327-342. [DOI:10.1007/s10681-005-9081-4]
26. Pouryousefi, K., Pourtabrizi, S., Mohamadi-Nejad, G., Ghaderi, M. G., Nakhoda, B., & Abdolshahi, R. (2022). Transferring four yellow rust resistance genes to wheat cv. Kalhaydari using marker assisted backcrossing. Iranian Journal of Plant Diseases, 57(4), 291-301. [DOI:10.22034/ijpp.2022. 545750.37 [In Persian]]
27. Safavi, S. A. (2019). Effectiveness of resistance genes to stripe rust and virulence of Puccinia striiformis f.sp. tritici during two years monitoring in Ardabil. Applied Researches in Plant Protection, 8(3), 95-107. [In Persian]
28. Safavi, S. A. (2021). Field-based assessment of partial resistance to yellow rust in some candidate wheat lines. Journal of Applied Research in Plant Protection, 9(4), 33-47. [DOI:10.22034 /arpp.2021.12125 [In Persian]]
29. Safavi, S. A., & Afshari, F. (2012). Quantitative resistance of some elite wheat lines to Puccinia striiformis f.sp. tritici, Archives of Phytopathology and Plant Protection, 45, 740-749. [DOI:10.1080/03235408.2012.665216]
30. Safavi, S. A., & Afshari, F. (2017). A seven-year assessment of resistance durability to yellow rust in some wheat cultivars in Ardabil province, Iran. Journal of Crop Protection, 6(3), 409-421.
31. Safavi, S. A., Afshari, F., & Hasanpour-Hossni, M. (2021). Characterization of dry-land wheat germplasm for stripe rust (Puccinia striiformis f.sp. tritici) resistance in Ardabil. Iranian Plant Protection Research, 35(2), 169-183. [DOI:10.22067/jpp.2021.32761.0 [In Persian]]
32. Safavi, S. A., & Roustaei, M. (2021). Field-based assessment of slow rusting resistance against yellow rust in some commercial dryland wheat cultivars. Iranian Journal of Plant Protection Research, 52(1), 121-134. [DOI:10.22059/ijpps.2020.300492.1006937 [In Persian]]
33. Sandoval-Islas, J. S., Broers, L. H. M., Mora-Aguilera, G., Parlevliet, J. E., Osada, K. S. & Vivar, H. E. (2007). Quantitative resistance and its components in 16 barley cultivars to yellow rust, Puccinia striiformis f.sp. hordei. Euphytica, 153, 295-308. [DOI:10.1007/s10681-006-9236-y]
34. Shah, S. J. A., Imtiaz, M., & Hussain, S. (2010). Phenotypic and molecular characterization of wheat for slow rusting resistance against Puccinia striiformis Westend. f.sp. tritici. Journal of Phytopathology, 158, 393-402. [DOI:10.1111/j.1439-0434.2009.01631.x]
35. Sharma, R., Wang, M., Chen, X., Lakkakula, I. P., Amand, P. S., Bernardo, A., Bai, G., Bowden, R. L., Carver, B. F., Boehm, J. D. & Aoun, M. (2025). Genome-wide association mapping for the identification of stripe rust resistance loci in US hard winter wheat. Theoretical and Applied Genetics, 138(4), 67. [DOI:10.1007/s00122-025-04858-3]
36. Shirzaei, F., Keykhasaber, M., Pirnia, M., Rafiei, V., & Karimi-Jashni, M. (2025). The evaluation of resistance of Luffa aegytiaca genotypes to the fungus Verticillium dahliae. Euphytica, 221, 15. https://doi.org/10.1007/s10681-025-03462-2 [DOI:10.1007/s10681-025-03462-2.]
37. Singh, R. P., Huerta-Espino, J., & William, H. M. (2005). Genetics and breeding for durable resistance to leaf and stripe rusts in wheat. Turkish Journal of Agriculture and Forestry, 29, 121-127.
38. Taye, T., Fininsa, C., & Woldeab, G. (2014). Evaluation of wheat cultivars for slow rusting resistance in Guji zone, Southern Oromia. African Journal of Agricultural Research, 9(46), 3388-3392.
39. Torabi, M., Mardoukhi, V., Nazari, K., Afshari, F., Forootan, A. R., Ramai, M. A., Golzar, H. & Kashani, A. S. (1995). Effectiveness of wheat yellow rust resistance genes in different parts of Iran. Cereal Rusts and Powdery Mildews Bulletin, 23, 9-12. [In Persian]
40. Yazdani, M., Yassaie, M., Rezaee, S., Zakeri, A. K., & Patpour, M. (2023). Exploring Iranian wheat landraces for stripe rust resistance genes and validation of selected genes using molecular markers. Canadian Journal of Plant Pathology, 45(5-6), 451-462, https://doi.org/10.1080/07060661.2023.2221652 [DOI:10.1080/07060661.2023. 2221652]
41. Zahravi, M., & Afshari, F. (2018). Identification of Resistance Sources to Yellow Rust in Some Genotypes of Bread Wheat Collection of the National Plant Gene Bank of Iran. Seed and Plant, 34(1), 1-14. 10.22092/spij.2017.118626 [In Persian]

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به پژوهشنامه اصلاح گیاهان زراعی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی: یکتاوب افزار شرق

© 2026 CC BY-NC 4.0 | Journal of Crop Breeding

Designed & Developed by: Yektaweb