1- دانشگاه زابل
2- مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل
2- مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل
چکیده: (7 مشاهده)
مقدمه و هدف: زنگ زرد با عامل Puccinia striiformis از مخربترین بیماریهای گندم در سراسر جهان است. در همهگیریهای شدید خسارت بیماری تا ١٠٠ درصد و نابودی کامل محصول میرسد. دستیابی به منابع مقاومت و کاشت ارقام مقاوم یک روش موثر در کاهش خسارت بیماری زنگ میباشد. اگرچه ژنهای اختصاصی نژاد میتوانند سطح بالاتری از مقاومت را ایجاد کنند، اما با ایجاد تغییرات غالب ژنتیکی و ظهور نژادهای جدید بیمارگر امکان شکستن مقاومت وجود دارد و ارقام دارای ژن های مقاومت اختصاصی اغلب طی چند سال مقاومت خود را از دست می دهند. جهت مدیریت بیماری زنگ وجود چند ژن با درجات متنوع مقاومت در ارقام ضروری میباشد. در این تحقیق واکنش تعدادی از ژنوتیپها و ارقام گندم اقلیم سرد نسبت به زنگ زرد در مرحله گیاهچهای و گیاه کامل در شرایط مزرعهای مورد ارزیابی قرار گرفت.
مواد و روشها: اسپورهای زنگ زرد از مزارع گندم در منطقه اردبیل (شمال غرب، ایران) جمعآوری و در فریزر با دمای٨٠- درجه سلسیوس نگهداری شدند. پیش از این جمعیت نژادهای عوامل مولد زنگ زرد منطقه اردبیل در گلخانههای موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر (کرج، ایران) مورد بررسی قرار گرفتند و مشخص شد برای ژنهای مقاومت Yr2، Yr6، Yr7، Yr9، Yr22، Yr23، Yr24، Yr25، Yr26، Yr27، YrA و YrSU در گندم دارای پرآزاری هستند. بذور 29 ژنوتیپ شامل 22 ژنوتیپ امید بخش اقلیم سرد مربوط به آزمایشات مقایسه عملکرد و 7 رقم آبی و دیم از بخش تحقیقات غلات موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر فراهم شدند. همچنین رقم بولانی به عنوان شاهد حساس در نظر گرفته شد. آزمایشها در مزرعه ایستگاه تحقیقات کشاورزی آلاروق اردبیل انجام شد. مایهزنی در زمان دو برگی گیاهچهها با مخلوطی از اسپورهای نژادهای زنگ زرد گندم و پودر تالک (به نسبت 1 به 4) صورت گرفت. یادداشت برداری از زمان ظهور علایم روی رقم حساس (در حد تیپ آلودگی 7 یا بالاتر) صورت گرفت. واکنش ژنوتیپها و ارقام بر اساس معیار 9-0 انجام و تیپ های آلودگی 7 یا بیشتر به عنوان حساس، تیپهای آلودگی 6-4 متوسط و تیپهای آلودگی کمتر از 4 به عنوان مقاوم در نظر گرفته شدند. ژنوتیپهای مورد بررســـی در مرحله گیاهچهای، برای ارزیابی واکنش گیاه کامل نیز مورد اسـتفاده قرار گرفتند. آزمایش در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار انجام شد. در مرحله گیاهچهای متغیر تیپ آلودگی (IT) و در مرحله گیاه کامل متغیرهای شدت نهایی زنگ (FRS)، ضریب آلودگی (CI) و مقدار نسبی سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری (rAUDPC) ارزیابی شدند. مقایسه میانگینها و تجزیه خوشهای جهت گروهبندی ژنوتیپها/ارقام با نرم افزار SPSS 24 انجام شد.
یافته ها: بر اساس نتایج حاصل از تجزیه واریانس دادهها، بین ژنوتیپها از لحاظ متغیرهای مقاومت به زنگ تفاوت معنیداری مشاهده شد. تجزیه خوشهای در مرحله گیاهچهای، ژنوتیپها را در سه گروه قرار داد. ژنوتیپ های C-99-1، C-99-3، C-99-5، C-99-6، C-99-7 و ارقام حیدری، هور و زرینه واکنش مقاومت نشان دادند. ژنوتیپهایC-99-8 ، C-99-9،C-99-14 ، C-99-18، C-99-22 و رقم جام واکنش متوسط نشان دادند. ژنوتیپهای C-99-4، C-9910، C-99-11، C-99-12، C-99-13، C-99-15، C-99-16، C-99-17 و ارقام حیران، آذر 2، باران و بولانی در گروه حساس قرار گرفتند. تجزیه خوشهای در مرحله گیاه کامل ژنوتیپها را در سه گروه اصلی طبقهبندی نمود. گروه اول شامل ژنوتیپهای C-99-1، C-99-2، C-99-3، C-99-4، C-99-5، C-99-6، C-99-7، C-99-8، C-99-9، C-99-10، C-99-11، C-99-13، C-99-14، C-99-15، C-99-16، C-99-17، C-99-18، C-99-19، C-99-20، C-99-21، C-99-22 و ارقام حیران، زرینه، حیدری، هور و جام در گروه مقاوم قرار گرفتند. ارقام آذر 2، باران و بولانی در گروه حساس قرار گرفتند. در گروه سوم فقط ژنوتیپC-99-12 قرار گرفت که سطح متوسطی از مقاومت نسبی را دارد.
نتیجه گیری: ژنوتیپهای مقاوم در مرحله گیاهچه ای در مرحله گیاه کامل نیز مقاوم می باشند، بنابراین غربالگری در مرحله گیاهچه ای در حالتی که تعداد زیادی ژنوتیپ برای بررسی وجود دارد بسیار مقرون به صرفه است و می تواند حجم کار برای انتخاب در مرحله گیاه کامل را کاهش دهد. در شجره ژنوتیپ C-99-8 و ارقام حیدری و زرینه رقم شیرودی وجود دارد بنابراین حاوی ژنهای مقاومت نسبی هستند. در شجره رقم شیرودی نیز رقم Attila وجود دارد که احتمال وجود ژن/ژنهای مقاومت در ژنوتیپ C-99-8 و ارقام حیدری و زرینه را تقویت می کند. در شجره ژنوتیپ C-99-16 رقم Kauz حاوی ژن مقاومت Yr9 وجود دارد. در شجره ژنوتیپ C-99-18 نیز رقم Pastor مشاهده می شود. ژنوتیپهای C-99-2، C-99-5، C-99-11، C-99-13، C-99-15، C-99-16، C-99-17، C-99-19، C-99-20 و رقم حیران درجات متفاوتی از مقاومت نسبی (مقاومت غیر اختصاصی نژاد یا پایدار) در برابر زنگ زرد نشان دادند که در صورت دارا بودن صفات مطلوب زراعی میتوانند به عنوان منبع مقاومت انتخاب شوند.
مواد و روشها: اسپورهای زنگ زرد از مزارع گندم در منطقه اردبیل (شمال غرب، ایران) جمعآوری و در فریزر با دمای٨٠- درجه سلسیوس نگهداری شدند. پیش از این جمعیت نژادهای عوامل مولد زنگ زرد منطقه اردبیل در گلخانههای موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر (کرج، ایران) مورد بررسی قرار گرفتند و مشخص شد برای ژنهای مقاومت Yr2، Yr6، Yr7، Yr9، Yr22، Yr23، Yr24، Yr25، Yr26، Yr27، YrA و YrSU در گندم دارای پرآزاری هستند. بذور 29 ژنوتیپ شامل 22 ژنوتیپ امید بخش اقلیم سرد مربوط به آزمایشات مقایسه عملکرد و 7 رقم آبی و دیم از بخش تحقیقات غلات موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر فراهم شدند. همچنین رقم بولانی به عنوان شاهد حساس در نظر گرفته شد. آزمایشها در مزرعه ایستگاه تحقیقات کشاورزی آلاروق اردبیل انجام شد. مایهزنی در زمان دو برگی گیاهچهها با مخلوطی از اسپورهای نژادهای زنگ زرد گندم و پودر تالک (به نسبت 1 به 4) صورت گرفت. یادداشت برداری از زمان ظهور علایم روی رقم حساس (در حد تیپ آلودگی 7 یا بالاتر) صورت گرفت. واکنش ژنوتیپها و ارقام بر اساس معیار 9-0 انجام و تیپ های آلودگی 7 یا بیشتر به عنوان حساس، تیپهای آلودگی 6-4 متوسط و تیپهای آلودگی کمتر از 4 به عنوان مقاوم در نظر گرفته شدند. ژنوتیپهای مورد بررســـی در مرحله گیاهچهای، برای ارزیابی واکنش گیاه کامل نیز مورد اسـتفاده قرار گرفتند. آزمایش در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار انجام شد. در مرحله گیاهچهای متغیر تیپ آلودگی (IT) و در مرحله گیاه کامل متغیرهای شدت نهایی زنگ (FRS)، ضریب آلودگی (CI) و مقدار نسبی سطح زیر منحنی پیشرفت بیماری (rAUDPC) ارزیابی شدند. مقایسه میانگینها و تجزیه خوشهای جهت گروهبندی ژنوتیپها/ارقام با نرم افزار SPSS 24 انجام شد.
یافته ها: بر اساس نتایج حاصل از تجزیه واریانس دادهها، بین ژنوتیپها از لحاظ متغیرهای مقاومت به زنگ تفاوت معنیداری مشاهده شد. تجزیه خوشهای در مرحله گیاهچهای، ژنوتیپها را در سه گروه قرار داد. ژنوتیپ های C-99-1، C-99-3، C-99-5، C-99-6، C-99-7 و ارقام حیدری، هور و زرینه واکنش مقاومت نشان دادند. ژنوتیپهایC-99-8 ، C-99-9،C-99-14 ، C-99-18، C-99-22 و رقم جام واکنش متوسط نشان دادند. ژنوتیپهای C-99-4، C-9910، C-99-11، C-99-12، C-99-13، C-99-15، C-99-16، C-99-17 و ارقام حیران، آذر 2، باران و بولانی در گروه حساس قرار گرفتند. تجزیه خوشهای در مرحله گیاه کامل ژنوتیپها را در سه گروه اصلی طبقهبندی نمود. گروه اول شامل ژنوتیپهای C-99-1، C-99-2، C-99-3، C-99-4، C-99-5، C-99-6، C-99-7، C-99-8، C-99-9، C-99-10، C-99-11، C-99-13، C-99-14، C-99-15، C-99-16، C-99-17، C-99-18، C-99-19، C-99-20، C-99-21، C-99-22 و ارقام حیران، زرینه، حیدری، هور و جام در گروه مقاوم قرار گرفتند. ارقام آذر 2، باران و بولانی در گروه حساس قرار گرفتند. در گروه سوم فقط ژنوتیپC-99-12 قرار گرفت که سطح متوسطی از مقاومت نسبی را دارد.
نتیجه گیری: ژنوتیپهای مقاوم در مرحله گیاهچه ای در مرحله گیاه کامل نیز مقاوم می باشند، بنابراین غربالگری در مرحله گیاهچه ای در حالتی که تعداد زیادی ژنوتیپ برای بررسی وجود دارد بسیار مقرون به صرفه است و می تواند حجم کار برای انتخاب در مرحله گیاه کامل را کاهش دهد. در شجره ژنوتیپ C-99-8 و ارقام حیدری و زرینه رقم شیرودی وجود دارد بنابراین حاوی ژنهای مقاومت نسبی هستند. در شجره رقم شیرودی نیز رقم Attila وجود دارد که احتمال وجود ژن/ژنهای مقاومت در ژنوتیپ C-99-8 و ارقام حیدری و زرینه را تقویت می کند. در شجره ژنوتیپ C-99-16 رقم Kauz حاوی ژن مقاومت Yr9 وجود دارد. در شجره ژنوتیپ C-99-18 نیز رقم Pastor مشاهده می شود. ژنوتیپهای C-99-2، C-99-5، C-99-11، C-99-13، C-99-15، C-99-16، C-99-17، C-99-19، C-99-20 و رقم حیران درجات متفاوتی از مقاومت نسبی (مقاومت غیر اختصاصی نژاد یا پایدار) در برابر زنگ زرد نشان دادند که در صورت دارا بودن صفات مطلوب زراعی میتوانند به عنوان منبع مقاومت انتخاب شوند.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي
دریافت: 1404/4/31 | پذیرش: 1404/10/24
دریافت: 1404/4/31 | پذیرش: 1404/10/24
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
