fa jalali 1402 2 1 gregorian 2023 5 1 15 45 online 1 fulltext

fa تجزیه برهمکنش ژنوتیپ - محیط در ژنوتیپ های پیشرفته جو با استفاده از شاخص های مبتنی بر مدل AMMI و BLUP چکیده مبسوط مقدمه و هدف: آزمایش­ های چند محیطی و بررسی برهمکنش ژنوتیپ و محیط نقش مهمی در انتخاب ژنوتیپ­ های پرعملکرد و پایدار در مناطق مختلف قبل از معرفی دارد. این مطالعه با هدف ارزیابی مجموع ه­ای از ژنوتیپ­ های پیشرفته جو از نظر عملکرد دانه و برخی از خصوصیات زراعی و همچنین تجزیه برهمکنش ژنوتیپ - محیط اجرا شد. مواد و روش­ ها: در این مطالعه 19 ژنوتیپ جو در ایستگاه ­های تحقیقاتی مغان، زابل، گنبد و داراب در قالب طرح بلوک ­های کامل تصادفی با سه تکرار از نظر تعداد روز تا ظهور سنبله، تعداد روز تا رسیدگی فیزیولوژیکی، دوره پر شدن دانه، ارتفاع بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه طی سال زراعی 1400-1399 مورد ارزیابی قرار گرفتند. یافته­ ها: نتایج تجزیه ­های آماری نشان داد اثرات محیط، ژنوتیپ و برهمکنش ژنوتیپ - محیط برای عملکرد دانه و سایر صفات معنی ­دار بود. با توجه به معنی­ دار بودن برهمکنش ژنوتیپ در محیط، آزمون نسبت درست ­نمایی (LRT) برای برهمکنش ژنوتیپ در محیط بر عملکرد دانه و سایر صفات ارزیابی­ شده و تجزیه بهترین پیش­ بینی نااریب خطی (BLUP) صورت گرفت. مقادیر اجزای واریانس ژنتیکی برآورده شده بر اساس روش BLUP نشان داد سهم برهمکنش ژنوتیپ در محیط در توجیه واریانس فنوتپی برای کلیه صفات بالا بود. علاوه براین، در بین صفات ارزیابی­ شده ارتفاع بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه دارای بیشترین میزان وراثت ­پذیری بودند. شاخص گزینش پایداری چندصفت (MTSI) ژنوتیپ­ های G5، G6، G8 و G17 را به ­عنوان برترین ژنوتیپ­ ها مشخص نمود. از طرفی با توجه به نتایج به دست آمده از بای پلات عمکلرد و میانگین وزنی نمرات مطلق (WAASB) ژنوتیپ­ های G5، G9، G10 و G17 با بیشترین عملکرد دانه و ضریب پایداری از دیگر ژنوتیپ­ ها متمایز شدند. نتیجه ­گیری: به­ طور کلی نتایج این تحقیق نشان داد ژنوتیپ G5 دارای بیشترین سازگاری عمومی در بین سایر ژنوتیپ ­ها بود. سایر ژنوتیپ­ های انتخاب شده نیز دارای سازگاری خصوصی با برخی از مناطق گرم شمال و جنوب کشور بودند. از این­ رو با بررسی پایداری این ژنوتیپ‌ در چند سال زراعی دیگر و مشاهده برتری نسبی آن در مقایسه با سایر ارقام تجاری، می­ توان آن را به­ عنوان یک رقم پایدار و پربازده معرفی نمود.   Introduction and Objective: Multi-environment trials and study genotype-by-environment interaction have a fundamental role in the selection of the high yielding and stable genotypes across different environments before its commercial release. Material and Methods: In the present study, 19 barley genotypes were evaluated across four research stations including Moghan, Zabol, Gonbad, and Darab in a randomized complete block with three replications in terms of the number of days to heading, number of days to physiological maturity, grain filling period, plant height, 1000-grains weight and grain yield during 2020-2021 cropping season. Results: Statistical analyses showed a significant difference among environments, genotypes, and their interaction for grain yield and other measured traits. The likelihood ration test (LRT) showed significant effect for genotype-by-environment interaction on grain yield and other agronomic traits, hence, the best linear unbiased prediction (BLUP) analysis was computed. The values of estimated genetic variance components based on the BLUP model showed that the genotype-by-environment interaction (GEI) effect accounted for a high portion of phenotypic variance in all measured traits. Furthermore, plant height, 1000-grains weight and grain yield showed the highest values for broad heritability compared with other measured traits. Based on the multi-traits stability index (MTSI), genotypes G5, G6, G8, and G17 were identified as the most stable genotypes. Besides, the biplot rendered based on grain yield and the weighted average of absolute scores for the best linear unbiased predictions of the GEI recognized G5, G9, G10, and G17 as high-yielding and stable genotypes compared with others. Conclusion: In conclusion, our results revealed that genotype G5 has the most general adaptability, and other identified genotypes showed specific adaptation with some of the warm regions in the south and north of the country. Hence, this genotype can be introduced as a high-yielding and stable commercial cultivar after an investigation of its stability over various years. Grain yield, Multi-traits stability index (MTSI), Warm climate اقلیم گرم, شاخص پایداری چندصفت, عملکرد دانه 1 10 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1089-2&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/20 1401/1/31 2022/06/1 1401/3/11 Alireza Pour-Aboughadareh Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran علیرضا پورابوقداره a.poraboghadareh@gmail.com 00319475328460021180 00319475328460021180 Yes موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Ali Barati Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran علی براتی barati32@yahoo.com 00319475328460021181 00319475328460021181 No موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Hassan Zali Crop and Horticultural Science Research Department, Fars Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Darab, Iran حسن زالی hzali90@yahoo.com 00319475328460021182 00319475328460021182 No بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، داراب، ایران Shir Ali Koohkan Horticulture Crops Research Department, Sistan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center (AREEO), Zabol, Iran شیرعلی کوهکن Koohkan182@gmail.com 00319475328460021183 00319475328460021183 No بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی سیستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زابل، Arash Hosseinpour Crop and Horticultural Science Research Department, Ardabil Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, آرش حسین پور arash8643@gmail.com 00319475328460021184 00319475328460021184 No بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی اردبیل، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مغان، ایران Ahmad Gholipoor Crop and Horticultural Science Research Department, Golestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gonbad, Iran احمد قلی پور ahmadgholipour@yahoo.com 00319475328460021185 00319475328460021185 No بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گنبد، ایران Akbar Marzoghian Crop and Horticultural Science Research Department, Ahvaz Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Ahvaz, Iran اکبر مرزوقیان a.marzooghian@areeo.ac.ir 00319475328460021186 00319475328460021186 No بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اهواز، ایران

fa ارزیابی تحمل خشکی در ژنوتیپ‌های گلرنگ با استفاده از شاخص‌های تحمل چکیده مبسوط مقدمه و هدف: گلرنگ درصد قابل توجهی روغن دارد و یکی از گیاهان روغنی مهم به‌شمار می‌رود. این گیاه به­ منظور استفاده از گلچه‌ها برای رنگ و طعم‌دهندگی به غذا، دارو و تغذیه دام و پرندگان کشت می‌شود. از طرفی کم‌آبی یکی از مهم ترین تنش‌های محیطی است که باعث کاهش در راندمان و تولید این محصول زراعی می‌گردد. هدف از این تحقیق بررسی تحمل تنش خشکی در ژنوتیپ‌های گلرنگ با استفاده از شاخص ‎های کمی تحمل به تنش خشکی بود. مواد و روش‌ها: آزمایش به صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار در شهرستان ابرکوه در سال 96-1395 انجام شد. عامل اصلی شامل سه رژیم آبیاری بدون تنش، قطع آبیاری از مرحله 50 درصد گلدهی تا رسیدگی (تنش گلدهی) و قطع آبیاری از مرحله شروع دانه‌بندی تا رسیدگی (تنش دانه‌بندی) بود. ژنوتیپ‌های گلرنگ شامل فرامان، سینا، گلدشت، پرنیان، صفه، محلی اراک 2811، رقم محلی اصفهان، توده کاشان، توده شیراز و توده کرمان در کرت‌های فرعی قرار گرفتند. شاخص‌های تحمل به تنش خشکی مورد استفاده در این مطالعه شامل شاخص تحمل (TOL)، شاخص حساسیت به تنش (SSI)، شاخص میانگین بهره‌وری (MP)، شاخص میانگین هندسی عملکرد (GMP)، شاخص میانگین‌ هارمونیک (HM)، شاخص تحمل تنش (STI)، شاخص عملکرد (YI) و شاخص پایداری عملکرد (YSI) بود که با استفاده از عملکرد دانه ژنوتیپ‌ها در شرایط بدون تنش (Yp) و تنش خشکی (Ys) محاسبه شدند. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر ژنوتیپ‌، تنش و اثر متقابل تنش× ژنوتیپ برای عملکرد دانه معنی‌دار بود. نتایج تجزیه واریانس ساده نشان داد که اختلاف معنی‌داری بین ژنوتیپ‌ها از نظر Ypو Ys و شاخص‌های MP، GMP، HM، STI و YI در هر دو شرایط تنش وجود دارد. ضرایب همبستگی ساده بین شاخص‌های تحمل به تنش خشکی و عملکرد دانه نشان داد که شاخص‌های MP، GMP، HM، STI و YI‌ همبستگی مثبت و معنی‌داری با عملکرد دانه در شرایط بدون تنش و عملکرد دانه در هر دو شرایط تنش گلدهی و دانه‌بندی داشتند. لذا این شاخص‌ها برای شناسایی ژنوتیپ‌های برتر مناسب بودند. مقایسه ژنوتیپ‌های مختلف گلرنگ با استفاده از نمودار چند متغیره بای‌پلات نشان داد که ژنوتیپ‌های سینا، توده کرمان و فرامان در مجاورت بردار شاخص‌های مناسب تحمل خشکی قرار گرفتند. بنابراین می‌توان این ژنوتیپ‌ها را به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر در شرایط بدون تنش و هر دو شرایط تنش گلدهی و دانه‌بندی در نظر گرفت. نمودار سه‌بعدی Yp، Ys و STI نیز نتایج بای‌پلات را تأیید نمود. نتیجه‌گیری: نتایج نمودار سه‌بعدی و بای‌پلات برای ژنوتیپ‌های مورد بررسی نشان داد که می‌توان ژنوتیپ‌های سینا، توده کرمان و فرامان را ‌به‌عنوان ژنوتیپ‌های متحمل به تنش خشکی در هر دو شرایط اعمال تنش پس از مراحل گلدهی و دانه‌بندی پیشنهاد نمود.   Extended Abstract Introduction and Objective: Safflower (Carthamus tinctorius L.) contains considerable oil and so it is an important oil crop. This plant has been grown for its colorful petals to use them as a food coloring and flavoring agent, medicine and nutrition of livestock and birds. Moreover drought as one of the most important environmental stresses causes decrease in amount and efficiency of this crop production. The pupose of this research was evaluating the drought tolerance of safflower genotypes using some drought tolerance indices Material and Methods: This experiment was carried out as split plot in complete randomize block design with three replications in Abarkouh in 2016-2017. Irrigation treatment as the main factor was including three levels, includes non-stress, cut off irrigation from 50% of flowering stage to maturity (flowering stress) and cut off irrigation from the onset of seeding stage to maturity (seeding stress). Ten genotypes of safflower including Faraman, Sina, Goldasht, Parnian, Soffeh, local Arak 2811, local Isfahan, Kashan, Shiraz and Kerman were as sub factor. In this research, drought tolerance indices such as tolerance index (TOL), stress susceptibility index (SSI), mean productivity (MP), geometric mean productivity (GMP), harmonic mean (HM), stress tolerance index (STI), yield index (YI) and yield stability index (YSI) were calculated using seed yield under non-stress (Yp) and drought stress (Ys) conditions. Results: The results of combined analysis of variance revealed that genotype, stress and stress × genotype were significant for seed yield. Analysis of variance indicated that there were significant differences between the genotypes for Yp, Ys, and MP, GMP, HM, STI and YI indices at both stress conditions. Correlation coefficients between drought tolerance indices and seed yield showed that MP, GMP, HM, STI and YI indices had a positive and significant correlation with seed yield under non-stress and both stress conditions. Therefore these indices can be suitable for selecting better genotypes. Comparison of different safflower genotypes using multivariate biplot graph indicated that Sina, Kerman and Faraman genotypes were considered as superior genotypes in non-stress and both stress conditions because of locating of these genotypes next to the vectors of suitable drought tolerance indices. Biplot results were also confirmed by the results from three- dimensional graph of Yp, Ys and STI. Conclusion: Biplot and three- dimensional graph results for studied genotypes showed that Sina, Kerman and Faraman genotypes could be suggested as drought tolerant genotypes under flowering and seeding stress conditions. Biplot, Flowering stress, Seeding stress, Seed yield, Three- dimensional graph بای‌پلات, تنش گلدهی, تنش دانه‌بندی, عملکرد دانه, نمودار سه‌بعدی 11 22 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-595-6&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/14 1401/2/24 2022/06/12022/06/18 1401/3/28 Masoud Golestani Department of Agriculture, Payame Noor University, Tehran, Iran مسعود گلستانی ma_golestani@pnu.ac.ir 00319475328460021187 00319475328460021187 Yes گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

fa بررسی تحمل به تنش گرمای انتهای فصل در برخی اکوتیپ‌های ماشک تلخ چکیده مبسوط مقدمه و هدف: تنش گرمای انتهای فصل به ‏عنوان یکی از تنش‏ های غیرزنده مهم، نقش بسزایی در کاهش رشد و تولید محصولات زراعی در بسیاری از مناطق دنیا از جمله مناطق مرکزی و جنوبی ایران دارد. مواد و روش ‏ها: به ‏منظور بررسی تأثیر تنش گرمای انتهای فصل بر عملکرد و برخی صفات مرتبط با آن در ماشک تلخ، آزمایشی در سال زراعی 1400-1399 در مزرعه پژوهشی دانشگاه ولی‏عصر (عج) رفسنجان در قالب طرح بلوک‏ های کامل تصادفی با سه تکرار روی 18 اکوتیپ ماشک تلخ متعلق به استان‏ های آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل و زنجان انجام شد. اکوتیپ‏ ها در سه تاریخ کاشت (25 بهمن، 10 اسفند و 25 اسفند ماه) کشت شدند و داده‏ های حاصل به‏ صورت تجزیه مرکب مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. تاریخ ‏های کاشت به شکلی در نظر گرفته شدند که گیاه با تنش گرمای انتهای فصل مواجه گردد. صفات مورد بررسی شامل روز تا 50 درصد گل‏دهی، روز تا پایان گل‏دهی، روز تا رسیدگی، ارتفاع ساقه، طول ریشه، وزن خشک اندام هوایی، عملکرد دانه، وزن هزار دانه و شاخص برداشت بود. یافته‏ ها: نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اکوتیپ ‏های مورد مطالعه از نظر همه صفات مورد ارزیابی اختلاف معنی ‏داری داشتند؛ لذا وجود تنوع ژنتیکی قابل ملاحظه‏ای در بین اکوتیپ‏ های ماشک تلخ را به اثبات رساند. با توجه به نتایج مقایسات میانگین تمام صفات ارزیابی ‏شده به ‏جز ارتفاع ساقه و طول ریشه، با تأخیر در تاریخ کاشت از 25 بهمن به 10 اسفند و 25 اسفند، تحت تأثیر تنش گرمایی انتهای فصل قرار گرفتند و کاهش یافتند اما با توجه به معنی‏ دار شدن اثر متقابل تاریخ کاشت در اکوتیپ، مقدار کاهش برای اکوتیپ ‏های مورد بررسی یکسان نبود. تجزیه خوش ه‏ای بر اساس صفات ارزیابی‏ شده در تاریخ ‏های مختلف کاشت (25 بهمن، 10 اسفند و 25 اسفند ماه) به ‏طور جداگانه انجام گرفت و در هر تاریخ کاشت اکوتیپ ‏های مورد بررسی در سه گروه‏ طبقه ‏بندی شدند. نتیجه‏ گیری: به‏ طورکلی بر طبق نتایج اکوتیپ‏ های مراغه و بایقوت هر دو متعلق به استان آذربایجان شرقی به‏‌ترتیب از لحاظ تحمل به تنش گرمای انتهای فصل برتر از سایر اکوتیپ‏ ها بودند و جهت کشت مستقیم در شرایط آب و هوایی رفسنجان و یا به ‏کارگیری در برنامه‏ های به‏ نژادی افزایش تحمل به تنش گرمای انتهای فصل توصیه می‏ شوند.   Extended Abstract Introduction and Objective: Terminal heat stress as one of the major abiotic stresses has an important role in reducing growth and crop production in many areas of the world including central and southern Iran. Material and Methods: To evaluate the effect of terminal heat stress on grain yield and some its related traits in bitter vetch, a field experiment was conducted in a randomized complete block design with three replications on 18 bitter vetch ecotypes from four provinces (East Azerbaijan, West Azerbaijan, Ardabil and Zanjan) in the Research Field of Faculty of Agriculture at Vali-e-Asr University of Rafsanjan, Iran in 2020-2021 cropping seasons. The ecotypes planted in three sowing dates (13 Feb., 28 Feb. and 15 Mar.) and the data were combined and run in a combined analysis of variance. The sowing dates were considered the plant will end with the heat of season. Days to 50% flowering, days to flowering end, days to maturing end, plant height, root length, biomass, grain yield, thousand kernel weight and harvest index were measured. Results: The results of combined analysis of variance showed there were significant differences among the studied ecotypes for all traits in their reaction to terminal heat stress that were implicated high genetic diversity among ecotypes. According to the results of mean comparison of the evaluated traits, terminal heat stress (induced by delay in differnrt sowing dates) caused significant reduction in all traits except plant height and root length. Aso, the results showed that the interaction of sowing date and ecotypes had significant effects on the most of traits. Cluster analysis based on the measured traits at different sowing dates (13 Feb., 28 Feb. and 15 Mar.), was done and the studied bitter vetch ecotypes were divided into 3 groups in each sowing date. Conclusion: Regarding to the results, Maragheh and Bayghout ecotypes both from East Azerbaijan in terms of tolerance to terminal heat stress were superior to other ecotypes and recommended for direct planting in Rafsanjan condition or using in breeding programs for terminal heat stress.   Bitter vetch, Cluster analysis, Harvest index, Sowing date, Yield تاریخ کاشت, تجزیه خوش ه‌ای, شاخص برداشت, عملکرد, ماشک تلخ 23 32 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-531-5&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/19 1401/2/29 2022/06/12022/06/182022/06/18 1401/3/28 Mohammad Mohammadi Lotfabad Department of Genetics and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, Vali-e-Asr University of Rafsanjan محمد محمدی لطف آباد m.mahammadi9816@gmail.com 00319475328460021188 00319475328460021188 No گروه ژنتیک و تولید گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی ‌عصر (عج) رفسنجان Seyyed Rasoul Sahhafi Department of Genetics and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, Vali-e-Asr University of Rafsanjan سید رسول صحافی s.r.sahhafi@vru.ac.ir 00319475328460021189 00319475328460021189 Yes گروه ژنتیک و تولید گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی ‌عصر (عج) رفسنجان

fa بررسی تنوع ژنتیکی جمعیت های بومی جو وحشی H. Spontaneum با استفاده از نشانگر مولکولی EST-SSR چکیده مبسوط مقدمه و هدف: تنوع ژنتیکی گونه­ های وحشی مرتبط با خزانه ژنی اولیه جو  برای بهره ­برداری در برنامه­ های اصلاحی بسیار حائز اهمیت است. جو زراعی (H. vulgar) و جد زراعی آن (H. spontaneum) سیستم مدل عالی و اقتصادی برای بررسی، اکتشاف و بهره­ برداری ژنتیکی می ­باشند. در تحقیق پیش­رو تنوع ژنتیکی 114 توده بومی جو وحشی جمع­ آوری شده از غرب کشور، توسط نشانگر مولکولی EST-SSR مورد بررسی قرار گرفته است که هدف بررسی میزان تنوع ژنتیکی این ژنوتیپ­ های بومی و ارزیابی کارایی این نشانگر در تعیین میزان تنوع ژنتیکی موجود در ژنوتیپ­ ها می­ باشد. مواد و روش ­ها: ابتدا به‌منظور استخراج DNA بذور در گلدان کشت گردید، استخراج DNA به ­روش CTAB تغییر یافته برای هر ژنوتیپ انجام شد. واکنش زنجیره­ای پلیمراز (PCR) در حجم 20 میکرولیتر انجام گرفت. محصول PCR جهت نمایان شده قطعات تکثیری در ژل آگارز 4 درصد با بافر واکنش TBE یک درصد و رنگ Safe View تزریق گردید. به­ منظور انجام تجزیه و تحلیل­های آماری، داده­ های حاصل در قالب ماتریسی آماده شد و پارامترهای مرتبط با آغازگرها و جمعیت­ ها ارزیابی گردید. یافته­ ها: تعداد الل­ های تکثیر شده از 2 تا 4 الل برای نشانگرها متفاوت بود و آغازگرهای مورد بررسی در مجموع 40 الل در ژنوتیپ­ های مورد بررسی با میانگین 2/85 به ازای هر نشانگر تکثیر کردند. متوسط درصد چند شکلی برای آغازگرهای مورد مطالعه برابر با 96/42 درصد بود. محتوی اطلاعات چند شکلی (PIC) از 0/397 تا 0/189 متغیر بود. نتایج نشان داد که بیشترین سطح تنوع در جمعیت­ های استان لرستان و کمترین تنوع در جمعیت­ های استان کردستان وجود دارد. دندرو­گرام حاصل از تجزیه خوشه ­ای ژنوتیپ ­ها را در 14 گروه قرار داد که بر اساس گروه بندی تنوع ژنتیکی تا حدودی با پراکنش جغرافیایی تطبیق داشت. همچنین نتایج تجزیه به مختصات اصلی تا حدودی با تجزیه خوش ه­ای مطابقت داشت. نتیجه­ گیری: نتایج نشان داد تنوع خوبی در میان جمعیت­ های مورد بررسی وجود دارد. همچنین چند شکلی مناسبی نیز در بین آغازگرها مشاهده گردید. آغازگرهای GBM1221 با 3 الل، GBM1461 با 3 الل و SCSSR04163 با 4 الل که بهترین چند شکلی را داشتند، به­ عنوان آغازگرهای برتر به­ منظور استفاده در تحقیقات بعدی جو معرفی می­گردند. وجود تنوع ژنتیکی بالا در جمعیت‌‌های طبیعی جو وحشی H. spontaneum نشان می‌دهد که ژرم پلاسم این گیاه را می‌توان در رویشگاه­های طبیعی حفاظت نمود. همچنین این تنوع منبع ارزشمندی برای شناسایی نشانگرهای مولکولی آگاهی بخش برای صفات مختلف فنوتیپی است.   Extended Abstract Introduction and Objective: The genetic diversity of wild species associated with the early barley gene pool is crucial for exploitation in breeding programs. Barley (H. vulgar) and its ancestor (H. spontaneum) are excellent and economical model systems for genetic research, exploration and exploitation. In the study of the genetic diversity of 114 native barley populations collected from the west of the country, the EST-SSR molecular marker has been used to aim at the degree of genetic diversity of these native genotypes and evaluate the efficiency of these native genotypes and evaluate Is. There is genetic diversity in genotypes. Material and Methods: First, seeds were cultured in pots for DNA extraction. DNA extraction was performed by modified CTAB method for each genotype. Polymerase chain reaction (PCR) was performed in a volume of 20 μl. The PCR product was injected in 4% agarose gel with 1% TBE reaction buffer and Safe View dye to show the strips. In order to perform statistical analysis, the data were prepared in the form of a matrix and the parameters related to primers and populations were evaluated. Results: The number of amplified alleles varied from 2 to 4 alleles for markers and the studied primers reproduced a total of 40 alleles in the studied genotypes with an average of 2.85 per marker. The average percentage of polymorphisms for the studied primers was 96.42%. The content of polymorphic information (PIC) ranged from 0.397 to 0.189. The results showed that there is the highest level of diversity in the populations of Lorestan province and the lowest level of diversity in the populations of Kurdistan province. The dendrogram obtained from the cluster analysis of genotypes was divided into 14 groups, which according to the grouping of genetic diversity were partially adapted to the geographical distribution. Also, the results of the analysis to the original coordinates were somewhat consistent with the cluster analysis. Conclusion: The results showed that there was good diversity among the studied populations. Also, suitable polymorphisms were observed among the primers. The primers GBM1221 with 3 alleles, GBM1461 with 3 alleles and SCSSR04163 with 4 alleles, which had the best polymorphism, are introduced as superior primers for use in future atmospheric research. The presence of high genetic diversity in natural populations of H. spontaneum wild barley indicates that the germplasm of this plant can be preserved in natural habitats. This diversity is also a valuable resource for identifying molecular markers informative for different phenotypic traits.   Diversity, Genetic structure, Molecular markers, Wild Barleyre تنوع, جو وحشی, ساختار ژنتیکی, نشانگر مولکولی 33 45 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1143-1&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/18 1401/2/28 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/3 1401/4/12 hooman shirvani Department of Agronomy and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, Ilam University, Iran هومن شیروانی Hooman.sh1366@yahoo.com 00319475328460021194 00319475328460021194 No دانشجوی دکتری اصلاح نباتات، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایران Ali Ashraf Mehrabi Ilam University and , Agricultural Research, Education and Extension Organization, Tehran, Iran علی اشرف مهرابی alia.mehrabi@yahoo.com 00319475328460021195 00319475328460021195 Yes دانشگاه ایلام، سازمان تحقیقات کشاورزی Mohsen Farshadfar Department of Agriculture, Payame Noor University, Tehran, Iran محسن فرشادفر farshadfarmohsen@yahoo.com 00319475328460021196 00319475328460021196 No گروه کشاورزی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Hooshmand Safari of Forests and Rangelands Research Department, Agricultural Research and Training Center and Kermanshah Province, Agricultural Research, Education and Extension Organization, Kermanshah, Iran هوشمند صفری hooshmandsafari@gmail.com 00319475328460021197 00319475328460021197 No بخش تحقیقات جنگلها و مراتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران Ali Arminian Department of Agronomy and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, Ilam University, Iran علی آرمینیان arminian_a@yahoo.com 00319475328460021198 00319475328460021198 No گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایران Foad Fatehi Department of Agriculture, Payame Noor University, Tehran, Iran فواد فاتحی fatehi.foad@gmail.com 00319475328460021199 00319475328460021199 No گروه کشاورزی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

fa شناسایی ژنوتیپ های متحمل به تنش خشکی در جو با استفاده از شاخص های کمی تحمل چکیده مبسوط مقدمه و هدف: مهم‌ترین عامل محدودکننده رشد گیاهان در شرایط دیم، آب می‌باشد و چون بخش اعظم اراضی ایران در نواحی خشک و نیمه‌خشک واقع شده‌اند، تعیین تحمل نسبی به خشکی در گیاهان زراعی از اهمیت ویژه برخوردار است. با ارزیابی ژنوتیپ‌هایی از هر گیاه که تحت شرایط کم‌آبی قادر به ارائه عملکرد نسبتاً قابل قبولی باشند، می‌توان با اطمینان بیشتری آن‌ها را در نواحی خشک و نیمه‌خشک کشت نمود. مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسی اثر تنش خشکی و انتخاب ژنوتیپ­ های متحمل به خشکی در جو، 15 ژنوتیپ مختلف در دو شرایط نرمال آبیاری و دیم در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در چهار تکرار در سال زراعی 1400-1399 در دو ایستگاه تحقیقاتی خیرآباد و خدابنده استان زنجان مطالعه شدند. یافته‌ها: نتایج تجزیه مرکب نشان داد که بین دو شرایط نرمال و دیم ازنظر صفت عملکرد دانه بین ژنوتیپ‌ها تفاوت معنی‌داری وجود داشت و شرایط دیم باعث کاهش بیش از 50 درصدی عملکرد دانه در مقایسه با شرایط آبیاری نرمال گردید. در شرایط آبیاری معمولی بیشترین عملکردها به­ ترتیب متعلق به ژنوتیپ‌های G3، G10 و G11 و در شرایط دیم علی رغم معنی‌دار نشدن اختلافات بین ژنوتیپ‌ها بیشترین عملکرد به­ترتیب متعلق به ژنوتیپ‌های G3، G6 و G2 بود. بین ژنوتیپ‌های موردمطالعه، ازنظر کلیه شاخص‌های کمّی مقاومت به خشکی (به‌جز شاخص YI و SNPI) و نیز عملکرد در شرایط دیم اختلاف بسیار معنی‌داری وجود داشت. تجزیه همبستگی شاخص‌ها با عملکرد در شرایط آبیاری معمولی و دیم، نشان داد که بین شاخص‌های MP، STI، GMP، MSTI2، HM و RDY با عملکرد در شرایط آبیاری معمولی و دیم همبستگی معنی‌داری وجود داشت. تجزیه به مؤلفه‌های اصلی بر اساس شاخص‌ها، نشان داد که مؤلفه اول 79/95 و مؤلفه دوم 14/049درصد از تغییرات کل را توجیه می‌کنند. نمودار بای‌پلات حاصل از مؤلفه‌ها نشان داد که ژنوتیپ‌های G1، G2، G3، G9، G10، G11، G12 و G13 در قسمت مثبت نمودار مؤلفه اوّل قرار داشته و این ژنوتیپ‌ها دارای سازگاری خوبی به محیط‌های آبی بودند. از بین این ژنوتیپ‌ها، ژنوتیپ‌های G2، G3 و G13 در قسمت مثبت نمودار مؤلفه دوم قرار گرفتند بنابراین می‌توان این ژنوتیپ‌ها را ژنوتیپ‌های با عملکرد بالا در هر دو شرایط آبی و دیم معرفی کرد. تجزیه خوشه ­­ای نشان داد که ژنوتیپ‌های G1، G2، G3، G9، G10 و G11 در یک گروه قرار گرفتند و می‌توان این ژنوتیپ‌ها را ازنظر شاخص‌های محاسبه‌شده، به‌عنوان ژنوتیپ‌های متحمل به خشکی در نظر گرفت. نتیجه‌گیری: بین شاخص‌های MP، STI، GMP، MSTI2، HM و RDY محاسبه‌شده با عملکرد در شرایط آبیاری معمولی و دیم همبستگی معنی‌داری وجود داشت؛ بنابراین می‌توان از این شاخص‌ها جهت گزینش ژنوتیپ‌های متحمل به تنش استفاده کرد. گروه‌بندی ژنوتیپ‌های جو بر اساس شاخص‌های کمی محاسبه‌شده نشان داد، ژنوتیپ‌های G2، G3 و G13 به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر در شرایط آبیاری کامل و متحمل‌ترین ژنوتیپ‌های جو نسبت به تنش کم‌آبی شناسایی شدند.   Extended Abstract Introduction and Objective: The most important factor limiting plant growth in rainfed conditions is water, and since most of the land in Iran is located in arid and semi-arid regions, determining the relative drought tolerance in crops is of particular importance. By evaluating the genotypes of each plant that are able to provide relatively acceptable yield under low water conditions, they can be grown with more confidence in arid and semi-arid regions. Material and Methods: In order to investigate the effect of drought stress and selection of drought tolerant genotype in barley, 15 different genotypes under two conditions of normal irrigation and rainfed conditions in randomized complete block design with four replications in 2020-2021 in Khairabad and Khodabandeh research stations Of Zanjan province were studied. Results: The results of combined analysis showed that there was a significant difference between genotypes in terms of grain yield between normal irrigation and rainfed conditions and rainfed conditions reduced grain yield by more than 50% compared to normal irrigation conditions. Under normal irrigation conditions, the highest yields belonged to G3, G10 and G11 genotypes, respectively, and under rainfed conditions, despite the lack of significant differences between genotypes, the highest yields belonged to G3, G6 and G2 genotypes, respectively. There was a significant difference between the studied genotypes in terms of all quantitative indices of drought tolerance (except YI and SNPI) as well as yield under stress. Correlation analysis of indices with yield under normal irrigation and rainfed conditions showed that there was a significant correlation between MP, STI, GMP, MSTI2, HM and RDY indices with yield under normal irrigation and rainfed conditions. Correlation of indices with yield under normal irrigation and rainfed conditions showed that there was a significant correlation between MP, STI, GMP, MSTI2, HM and RDY indices with yield under normal irrigation and rainfed conditions. Principal component analysis based on indices showed that the first component and second components explain 79.95% and 14.049% of the total changes. The bioplate diagram of the components showed that genotypes G1, G2, G3, G9, G10, G11, G12 and G13 were in the positive part of the first component diagram and these genotypes had good adaptation in normal irrigation conditions. Among these genotypes, G2, G3 and G13 genotypes were in the positive part of the second component diagram, so these genotypes can be introduced as high-yield genotypes in both irrigated and rainfed conditions. Cluster analysis showed that G1, G2, G3, G9, G10 and G11 genotypes were in the same group and these genotypes can be considered as drought tolerant genotypes in terms of calculated indices. Conclusion: There was a significant correlation between MP, STI, GMP, MSTI2, HM and RDY indices calculated with yield under normal irrigation and rainfed conditions. Therefore, these indices can be used to select stress-tolerant genotypes. Grouping of barley genotypes based on calculated quantitative and qualitative indices showed that G2, G3 and G13 genotypes were identified as superior genotypes in full irrigation conditions and the most tolerant barley genotypes to low water stress. Cluster analysis grouping, Drought stress, Index, Principal component analysis تنش خشکی, تجزیه خوشه­ ای, تجزیه مؤلفه‌های اصلی, گروه‌بندی 46 59 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-840-9&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/17 1401/1/28 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/3 1401/4/12 Ali Akbar Asadi1 Crop and Horticultural Science Research department,Zanjan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Zanjan, Iran. علی اکبر اسدی asadipm@gmail.com 00319475328460021203 00319475328460021203 Yes استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران Behroz Mohammadi Crop and Horticultural Science Research department,Zanjan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Zanjan, Iran. بهروز محمدی B-Mohamasdi5@yahoo.com 00319475328460021204 00319475328460021204 No کارشناس بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران Hossein Nazari Crop and Horticultural Science Research department,Zanjan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Zanjan, Iran. حسین نظری Nazary28@gmail.com 00319475328460021205 00319475328460021205 No استادیار بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران Farhad Ahakpaz Maragheh Rainfed Agricultural Research Institute, Iran فرهاد آهک پز ahakpaz-frd@yahoo.com 00319475328460021206 00319475328460021206 No موسسه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه، ایران

fa گزینش همزمان عملکرد روغن و سایر خصوصیات زراعی در هیبریدهای زمستانه کلزا چکیده مبسوط مقدمه و هدف: کلزا یکی از مهم ترین گیاهان دانه روغنی در جهان محسوب می‌شود. بنابراین انتخاب ژنوتیپ‌های پرمحصول در این گیاه از اهمیت بالایی برخوردار است. تولید ارقام هیبرید پرمحصول کلزا از اهداف اصلی برنامه‌های به‌نژادی این گیاه می‌باشد. هچنین بررسی رابطه بین عملکرد و سایر صفات زراعی، راندمان برنامه‌های اصلاحی را با تعیین معیار انتخاب مناسب، بهبود می‌بخشد. بنابراین این مطالعه با هدف گزینش هیبریدهای جدید کلزا و مطالعه روابط میان صفات انجام شد. مواد و روش‌ها: در این تحقیق 21 دورگ زمستانه کلزا (تلاقی 3 رستورر با 7 لاین نرعقیم) به همراه چهار رقم اکاپی، احمدی، نیما و نفیس در مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار به­مدت دو سال زراعی (99-1397) مورد ارزیابی قرار گرفتند. صفات فنولوژیکی، مورفولوژیکی، عملکرد و اجزای عملکرد شامل روز تا شروع گلدهی، روز تا پایان گلدهی، طول دوره گلدهی، روز تا رسیدن فیزیولوژیک، ارتفاع بوته، تعداد شاخه فرعی، تعداد خورجین در بوته، تعداد دانه در خورجین، وزن هزار دانه، میزان روغن، عملکرد دانه و عملکرد روغن مورد اندازه‌گیری قرار گرفتند. در این تحقیق به­­­­­­­­­­ منظور گزینش ژنوتیپ‌های کلزا و مطالعه روابط میان صفات از روش شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده‌آل (SIIG) و تجزیه به عامل‌ها استفاده شد. یافته‌ها: بر اساس شاخص SIIG، ژنوتیپ‌های G15، G3، G10، G5، G22، G8، G4 و G25 با مقدار SIIG بیشتر (به­ ترتیب 0/706، 0/680، 0/667، 0/665، 0/647، 0/641، 0/610 و 0/607) جزء ژنوتیپ‌های برتر بودند. از طرفی ژنوتیپ‌های G23، G18، G1، G24، G21، G7 و G13 با مقدار SIIG کمتر (به ­ترتیب 0/315،0/219،  0/334، 0/383، 0/397، 0/398 و 0/402) جزء ژنوتیپ‌های ضعیف از نظر اکثریت صفات مورد بررسی بودند. ژنوتیپ‌های G15، G5، G22، G3 و G10 با داشتن مقدار SIIG بالا و همچنین عملکرد روغن بالاتر از میانگین به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر از نظر عملکرد روغن و سایر صفات زراعی شناخته شدند. همچنین نتایج تجزیه به عامل‌ها نشان‌دهنده ارتباط مثبت صفت وزن هزار دانه با عملکرد دانه و عملکرد روغن بود. نتیجه‌گیری: به ­طور کلی نتایج نشان داد که ژنوتیپ‌های G15، G5، G22، G3 و G10 به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر از نظر عملکرد روغن و سایر صفات زراعی شناخته شدند. همچنین صفت وزن هزار دانه می‌تواند به­ عنوان شاخص‌ مناسب در برنامه‌های به‌نژادی برای انتخاب ژنوتیپ‌های با عملکرد بالا در کلزا مورد استفاده قرار گیرد.   Extended Abstract Introduction and objective: Rapeseed is one of the most important oilseed plants in the world. Therefore, the selection of high-yielding genotypes is especially important in this plant. Production of high yielding hybrid cultivars is the main objectives of breeding programs in rapeseed. Also, study on relationships between yield and other agronomic traits will improve the efficiency of a breeding program with appropriate selection criteria. Therefore, the objectives of this research were to the selection of new rapeseed hybrids and to find interrelationships among traits. Material and Methods: In this research, 21 rapeseed hybrids (yielded crossing between 3 restorers with 7 cytoplasmic male sterile lines) along with four cultivars Okapi, Ahmadi, Nima and, Nafis were evaluated in a randomized complete block design with three replications in Seed and Plant Improvement Institute (SPII), Karaj during the 2018–2020 growing seasons. The phonological, morphological characteristics and yield and its components including days to flowering starting, days to end of flowering, flowering period, days to physiological maturity, plant height, number of lateral branches, number of pods per plant, number of seeds per pod, and head, thousand seed weight, oil content, seed yield, and oil yield were measured. In this study, the selection index of ideal genotype (SIIG) and factor analysis were used to select rapeseed genotypes and study the relationships between the traits. Results: Based on the SIIG index, the genotypes G15, G3, G10, G5, G22, G8, G4, and G25 with the highest SIIG values (0.706, 0.680, 0.667, 0.665, 0.647, 0.641, 0.610, and 0.607 respectively) were the superior genotypes. On the other hand, G23, G18, G1, G24, G21, G7, and G13 genotypes with the least amount of SIIG value (0.219, 0.315, 0.334, 0.383, 0.397, 0.398, and 0.402 respectively) were the weakest genotypes for most studied traits. The genotypes G15, G5, G22, G3, and G10 with high SIIG values as well as higher oil yield that total averages were recognized as superior genotypes from the point of yield and other agronomic traits. Also, the results of factor analysis indicated a positive relationship between thousand seed weight with seed yield and oil yield. Conclusion: Generally, the results indicated that the genotypes of G15, G5, G22, G3, and G10 were recognized as superior genotypes from the point of oil yield and other agronomic traits. Also, the trait of thousand seed weight could be used as a suitable criterion in selecting for increased yield in rapeseed breeding programs.   Factor analysis, Hybrid, Oil yield, Rapeseed, Selection index of ideal genotype تجزیه به عامل‌ها, شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده‌آل, عملکرد روغن, کلزا, هیبرید 60 68 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-608-3&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/27 1401/2/7 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/12 1401/8/21 Parastoo Sadat Hashemi Department of Agronomy and Plant Breeding, Karaj Branch, Islamic Azad University پرستو سادات هاشمی hashemi.parastoo@yahoo.com 00319475328460021210 00319475328460021210 No گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی Abdollah Mohammadi Associate Professor, Department of Agronomy and Plant Breeding, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran عبداله محمدی irabdollah@yahoo.com 00319475328460021211 00319475328460021211 Yes گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران Bahram Alizadeh Associate Professor, Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran بهرام علیزاده alizadeh.bahram@gmail.com 00319475328460021212 00319475328460021212 No مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Khodadad Mostafavi Associate Professor, Department of Agronomy and Plant Breeding, Karaj Branch, Islamic Azad University, Karaj, Iran خداداد مصطفوی Kh.mostafavi@iau.ac.ir 00319475328460021213 00319475328460021213 No گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران Hassan Amiri Oghan Associate Professor, Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran حسن امیری اوغان amirioghan2014@gmail.com 00319475328460021214 00319475328460021214 No مؤسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران

fa ارزیابی تحمل به شوری ژنوتیپ‌های موتانت برنج (M3) با تاکید بر شاخص‌های تحمل به تنش در مرحله گیاهچه‌ای چکیده مبسوط مقدمه و هدف: تنش شوری یکی از سخت‌ترین محدودیت‌های تولید برنج در سراسر جهان است. بنابراین، با توسعه ارقام برنج متحمل به شوری می‌توان زمینه افزایش تولید این محصول را به‌دلیل اثرات تغییرات اقلیمی فراهم نمود. مواد و روش‌ها: جهت بررسی واکنش ژنوتیپ‌های موتانت نسبت به تنش شوری در مرحله گیاهچه، 309 ژنوتیپ موتانت منتخب در نسل سوم به همراه رقم محلی هاشمی و رقم FL478 (متحمل) در دو سطح شوری NaCl (0 و 10 دسی‌زیمنس بر متر مربع) به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی در دو تکرار در گلخانه مورد ارزیابی قرار گرفتند. پارامترهای رشدی مانند طول ریشه، طول ساقه، وزن خشک و تر ریشه، وزن خشک و تر ساقه، وزن گیاهچه، نسبت طول ساقه به ریشه و نسبت وزن ساقه به ریشه اندازه گیری شد. شاخص تحمل به تنش (STI)، شاخص شدت تنش (SSI)، میانگین حسابی عملکرد (MP)، شاخص تحمل (TOL) و میانگین هندسی عملکرد (GMP) هر ژنوتیپ برای همه صفات محاسبه شد. یافته‌ها: گستره وسیعی از تنوع ژنتیکی در میان ژنوتیپ‌ها برای صفات موردمطالعه مشاهده شد که صفات ریشه‌ای به‌عنوان بهترین شاخص برای تحمل در شرایط تنش شوری شناسایی شدند. بر اساس نتایج حاصل از همبستگی بین شاخص‌ها در سطح تنش، STI، HMP و GMP به‌عنوان شاخص‌های مطلوب مقاومت تعیین شدند. شاخص‌های پاسخ به تنش شوری به‌منظور گروه‌بندی تعداد 144 ژنوتیپ موتانت استفاده شد. 25 ژنوتیپ موتانت (17/4 درصد) به‌عنوان بسیار حساس به شوری، 46 ژنوتیپ موتانت (32/6 درصد) همراه با والد هاشمی در گروه حساس به شوری، 41 ژنوتیپ موتانت با FL478 (29/2 درصد) در گروه متحمل و 30 ژنوتیپ موتانت (20/8 درصد) به‌عنوان بسیار متحمل به­شوری شناسایی شدند. در میان ژنوتیپ‌های موتانت، 4 ژنوتیپ موتانت em3hs290، em3hs292، em3hs165 و em3hs84  بر اساس شاخص‌های تحمل به تنش، حداقل لوله شدن برگ، میزان زیست‌توده بالا و توانایی جبران بهتر تنش، به‌عنوان متحمل‌ترین ژنوتیپ‌ها شناسایی شدند. همچنین ژنوتیپ موتانت em3hs31 نیز با داشتن حداقل عملکرد در سطح تنش به‌عنوان حساس‌ترین ژنوتیپ معرفی شد. نتیجه‌گیری: جهش القایی EMSتأثیر مطلوبی در ایجاد ژنوتیپ‌های موتانت متحمل به شوری داشته و از شاخص‌های موردمطالعه می‌توان برای جداسازی ژنوتیپ‌های موتانت متحمل به شوری در جمعیت های موتانت برنج استفاده کرد. این جمعیت موتانت می‌تواند به‌عنوان یک منبع ژنتیکی ارزشمند برای توسعه ارقام جدید مقاوم به شوری برای مناطق مستعد شوری زیر کشت برنج استفاده شود.   Extended Abstract Introduction and Objective: Salinity stress is one of the most severe constraints limiting rice production worldwide. Thus, the development of salt-tolerant rice can provide increasing food demand due to climate change effects. Material and Methods: To investigate the reaction of mutant genotypes to salinity stress in the seedling stage, 309 selected mutant genotypes selected in the third generation along with Hashemi local cultivar and FL478 (resistant) in two levels of NaCl salinity (0 and 10 dS/cm) were evaluated as a completely randomized factorial design with two replications. Growth parameters like root length, shoot length, root fresh and dry weight, shoot fresh and dry weight and plant biomass were measured after 14 days of exposure to two levels of stress namely, non-stress (EC ~ 1.2 dS/m) and saline stress (EC ~ 10 dS/m) in hydroponics at seedling stage. The Stress tolerance index (STI), Stress susceptibility index (SSI), Mean productivity (MP), Stress tolerance (TOL) and Geometric mean productivity (GMP) for each genotype was calculated for all the traits. Results: The results of analysis of variance showed a significant difference between genotypes for all traits that indicated genetic diversity between them. A wide range of genetic variability was observed among genotypes for studied traits that root traits were identified as the best descriptors for tolerance to salt stress conditions. Results of correlation coefficients among the indices showed that STI, HMP and GMP indices were the most suitable resistance indices. Salt stress response indices (SSRI) were used to classify the number of 144 mutant genotypes; 25 mutant genotypes (17.4%) were identified as salt-sensitive, 46 (32.6%) with Hashemi parent in salt-sensitive group, 41 (32.6%) with FL478 each in salt-tolerant group, and 30 (20.8%) as highly salt tolerant. Among the mutant genotypes, four mutant genotypes em3hs290, em3hs292, em3hs165 and em3hs84 were identified as the most tolerant genotypes based on stress tolerance indicators, minimum leaf tubing, high biomass rate and better stress compensation ability. Also, the mutant genotype em3hs31 was introduced as the most sensitive genotype with a minimal performance at the stress level. Conclusions: Induced mutation of EMS has desirable effect on creation of salinity tolerant mutant genotypes and the studied indices can utilize for separating of salinity tolerant mutant genotypes in rice mutant populations. This mutant population could serve as a valuable genetical resource in the development of novel salt-tolerant varieties for the salinity prone regions under rice cultivation. Ethylmethane sulfonate, Local Rice, Mutation, Salinity, Tolerant اتیل متان سولفانات, برنج محلی, جهش, شوری, متحمل 69 82 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-83-1&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/14 1400/12/23 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/23 1401/5/1 Leila Khazaie Rice Research Institute of Iran لیلا خزائی leila_khazaie@yahoo.com 00319475328460021215 00319475328460021215 No گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، پردیس دانشگاهی، دانشگاه گیلان، و محقق، موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران reza shirzadian-Khorramabad University of Guilan رضا شیرزادیان خرم اباد r.shirzadian@guilan.ac.ir 00319475328460021216 00319475328460021216 Yes گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان، رشت، ایران Ali-Akbar Ebadi Rice Research Institute of Iran علی اکبر عبادی ebady_al@yahoo.com 00319475328460021217 00319475328460021217 No موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران Ali Moumeni Rice Research Institute of Iran علی مومنی alimoumeni@yahoo.com 00319475328460021218 00319475328460021218 No موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، معاونت مازندران، آمل، ایران

fa روش های مولکولی تجزیه و تحلیل بیان ژن در گیاهان در سطح ترنسکریپتوم چکیده مبسوط مقدمه و هدف: تنش ­های محیطی از قبیل تنش خشکی، شوری، سرما و گرما به ­عنوان یکی از پیامدهای تغییر اقلیم از عوامل عمده کاهش در محصولات کشاورزی هستند. بررسی­ بیان ژن­ ها (مطالعات ترنسکریپتومیک) نقش اساسی در درک سازوکار گیاهان در مقابله با تنش­ های محیطی دارند. بیان ژن فرآیندی است که طی آن اطلاعات رمزگذاری شده در ژن به‌صورت رونوشت (Transcript) تهیه می ­شود که غالب اوقات خود رونوشت یا محصول پروتئینی آن در فرایندها و مکانیسم­های مختلف مولکولی در سلول و نهایتاً حیات ارگانیسم درگیر می شود. ارزیابی سطح بیان ژن گام مهمی در جهت روشن نمودن عملکردهای ژنی به لحاظ زمانی و مکانی است. مواد و روش­ ها: مقاله حاضر یک مقاله مروری می­ باشد که به شیوه تحلیل محتوا (Content analysis) با جستجوی کلید واژه­های تجزیه ترنسکریپتوم، توالی­یابی آر­ان­ای، هیبریداسیون کاهشی بازدارنده، ریزآرایه، واکنش زنجیره­ای پلی­مراز در مقاله­های مرتبط در پایگاه­های اینترنتیGoogle Scholar ،Web of Science ،PubMed و Scopus بدست آمده است. یافته­ ها: دهه­ ها پیش، مطالعات بر روی ژن‌ها به‌صورت محدود و عمدتاً به روش­ هایی از قبیل نوردرن بلات، وسترن بلات، هیبریداسیون ریزآرایه، هیبریداسیون کاهشی (Subtractive hybridization)، هیبریداسیون حذفی کاهشی (Suppression subtractive hybridization)، واکنش زنجیره­ای پلی­مراز در زمان واقعی (Real time polymerase chain reaction) متمرکز بود، در حالی که اکنون محققان قادر به بررسی یک­باره ژنوم از طریق روش ­های مبتنی بر توالی­ یابی (Sequencing based approaches) شامل روش توالی­ یابی RNA هستند. ارتقاء سطح توانمندی به معرفی رویکردهای سیستم بیولوژی کمک می­کند که به موجب آن شبکه­ های عملکردی سلول را می­ توان در تمامیت آنها موشکافی کرد تا اجزای بالقوه فعل و انفعالات عملکردی روشن شود. ظهور زیست­ شناسی سیستم ­ها همراه با پیشرفت ­های شگرف در فناوری­ امکان شناسایی سریع همه رونوشت­ های RNA موجود در نمونه ­های بیولوژیکی مورد مطالعه را فراهم می ­نمایند. با این وجود، فناوری­ های قبلی که محدود به بررسی ژن­ های منفرد یا زیرمجموعه ­ای از ژن ­­ها بودند، هنوز جایگاه خود را در آزمایشگاه ­های تحقیقاتی حفظ کرده ­اند. نتیجه­ گیری: هدف در اینجا تشریح انواع روش ­های مورد استفاده در تجزیه و تحلیل بیان ژن در پاسخ گیاهان به تنش ­های زنده و غیرزنده است. انتخاب روش و یا استراتژی مورد استفاده بسته به سطح فناوری، هزینه اجرا و محدودیت روش ­ها انجام می­ شود. هنگام انتخاب روشی برای یک تحقیق خاص، باید در نظر داشت که محدودیت ­ها از نظر روش شناختی یا آماری به حداقل برسند تا نتایج قابل اعتماد و تکرارپذیر حاصل شود.   Extended Abstract Introduction and Objective: Environmental stresses such as drought, salinity, cold and heat stress as one of the consequences of climate change are the main factors of reduction in agricultural products. Study of gene expression (transcriptomic studies) plays an essential role in understanding the mechanism of plants in dealing with environmental stresses. Gene expression is the process by which information encoded in a gene is produced in the form of a transcript, which often the transcript itself or its protein product involves in various molecular processes and mechanisms in the cell and ultimately in the life of the organism. Assessing gene expression levels is an important step in elucidating gene functions temporally and spatially. Material and Methods: This review article is a content analysis study that has been performed by searching Transcriptome analysis, RNA sequencing, suppression subtractive hybridization, microarray, polymerase chain reaction keywords in related articles on google scholar, science direct, PubMed and scopus websites. Results: Decades ago, typical studies were focusing on a few genes individually via techniques such as northern blot, or RNA blot, western blot, microarray hybridization, subtractive hybridization (SH), suppression subtractive hybridization (SSH), real-time polymerase chain reaction (real-time PCR), whereas now researchers are able to examine whole genomes at once thanks to sequencing based approaches such as RNA sequencing (RNA-seq). The upgrade of throughput levels aided the introduction of systems biology approaches whereby cell functional networks can be scrutinized in their entireties to unravel potential functional interacting components. The birth of systems biology goes hand-in-hand with huge technological advancements and enables a fairly rapid detection of all transcripts in the studied biological samples. Even so, earlier technologies that were restricted to probing single genes or a subset of genes still have their place in the research laboratories. Conclusion: The objective of this study was to describe the types of methods used in the gene expression analysis in plant responses to environmental stresses, or, more generally, any other conditions of interest. The choice of technique or strategy used is determined by the available technology and equipments along with the costs and limitations of the analysis. In selection of techniques for a particular study, these limitations should be minimized methodologically or statistically so that the results are reliable and representative of the situation under study.   Microarray, Polymerase chain reaction, RNA sequencing, Suppression subtractive hybridization, Transcriptome analysis  تجزیه ترنسکریپتوم, توالی­یابی آر ­ان ­ای, ریزآرایه, واکنش زنجیره­ای پلی­مراز, هیبریداسیون کاهشی بازدارنده 83 104 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-313-16&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/17 1401/1/28 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/2 1401/5/11 Mona Bordbar Urmia University مونا بردبار bordbar.mon1@yahoo.com 00319475328460021221 00319475328460021221 No ژنتیک و به نژادی گیاهی، گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Reza Darvishzadeh Urmia University رضا درویش زاده r.darvishzadeh@urmia.ac.ir 00319475328460021222 00319475328460021222 Yes دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Maghsoud Pazhouhandeh Azarbaijan Shahid Madani University مقصود پژوهنده pazhouhandeh@gmail.com 00319475328460021223 00319475328460021223 No گروه بیوتکنولوژی دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران

fa بررسی تحمل به تنش کمبود آب هیبریدهای ذرت دانه ای با استفاده از شاخص های تحمل چکیده مبسوط مقدمه و هدف: ذرت یکی از مهمترین غلات دانه ­ای است که در بسیاری از نقاط جهان کشت می­ شود و یکی از مهمترین غلات برای تولید مواد غذایی سرتاسر مردم جهان است. یکی از مهمترین عوامل محدودکننده رشد گیاهان در سرتاسر جهان و شایع ­ترین تنش محیطی، کمبود آب است که باعث محدودیت رشد و بقای گیاهان در مناطق خشک و نیمه خشک می­شود. واکنش ژنوتیپ­ ها به تنش در زمان و مکان­ های مختلف می­ تواند متفاوت باشد. بنابراین انتخاب ژنوتیپ­ های متحمل به تنش کم ­آبی، می­ تواند کمک شایانی در جهت اصلاح و تولید محصول ذرت نماید. مواد و روش ­ها: در این پژوهش به ­منظور بررسی تحمل هیبریدهای ذرت به تنش کم­ آبی، 18 هیبرید ذرت در آزمایشی بصورت کرت ­های خرد شده بر پایه طرح بلوک­ های کامل تصادفی در سه تکرار مورد ارزیابی قرار گرفتند. آبیاری در شرایط شاهد بعد از 70 میلی­متر و شرایط تنش کم ­آبی بعد از 120 میلی­متر تبخیر از تشتک تبخیر کلاس A انجام شد. بر اساس عملکرد دانه در شرایط تنش و عادی، شاخص ­های تحمل به تنش (STI)، حساسیت به تنش (SSI)، تحمل (TOL)، شاخص میانگین بهره ­وری (MP)، میانگین هندسی بهره­ وری (GMP)، میانگین هارمونیک بهره ­وری (HARM)، خشکی نسبی (RDI)، مقاومت به خشکی (DI)، پایداری عملکرد (YSI) و انتخاب ژنوتیپ ایده ­آل (SIIG) برای هیبریدهای مورد مطالعه محاسبه شد و هیبریدهای متحمل­ تر و حساس­ تر شناسایی شدند. همچنین گروه­ بندی هیبریدها بر اساس تجزیه کلاس تر و تجزیه به مولفه ­های اصلی انجام شد. یافته­ ها: در این پژوهش، صفت عملکرد در شرایط نرمال و تنش همبستگی کمی با شاخص TOL، همبستگی منفی و معنی ­داری با SSI و همبستگی مثبت و معنی­ داری با شاخص­ های MP، GMP، STI، HARM، YSI، RDI، DI و SIIG داشت و بنابراین هیبریدهای با مقادیر عددی بیشتر برای این شاخص ­ها، عملکرد بالایی در شرایط واجد تنش و نرمال داشتند. بر این اساس، شاخص­ های MP، GMP، STI، HARM، YSI، RDI، DI و SIIG به­ دلیل دارا بودن همبستگی بالا با عملکرد در محیط تنش و بدون تنش، شاخص­ های مناسبی برای شناسایی هیبریدهای پر محصول در هر دو شرایط محیطی (گروه A فرناندز) می ­باشند. نتیجه ­گیری: در شرایط نرمال هیبرید SC704، بیشترین (18/57 تن در هکتار) و هیبریدهای SC703 (11/81 تن در هکتار)، SC702 (11/76 تن در هکتار)، SC720 (12/66 تن در هکتار)، SC701 (11/77 تن در هکتار)،  K3651/2×K19 (11/09) و AR66 (11/43 تن در هکتار) کمترین عملکرد دانه را داشتند. همچنین در شرایط تنش کمبود آب، هیبرید SC704 بیشترین (15/9 تن در هکتار) و هیبرید AR66 کمترین (6/16 تن در هکتار) عملکرد دانه ذرت را دارا بودند. بر اساس نتایج حاصل از شاخص ­های مورد مطالعه، در مجموع هیبریدهای SC500 و SC704 به­ عنوان هیبریدهای متحمل به کمبود آب و هیبریدهای SC670 و AR66 نیز به­ عنوان هیبریدهای حساس به تنش کم­ آبی شناسایی شدند. نتایج حاصل از تجزیه کلاستر و تجزیه به مولفه ­های اصلی و رسم نمودار بای­پلات نیز این موضوع را تایید کردند.   Extended Abstract Introduction and Objective: Maize is one of the most important cereals that is cultivated in many parts of the world and it is one of the most important cereals for the production of food for people all over the world. The most common environmental stress is drought, which limits the growth and survival of plants in arid and semi-arid areas. The selection of tolerant genotypes to drought can help to improve the performance of maize hybrids under these conditions. Material and Methods: In this research, to investigate the tolerance of maize hybrids to drought stress, 18 maize hybrids were evaluated in an experiment in the form of the split-plot design based on a randomized complete block design with three replications. In the control conditions, irrigation was done after 70 mm and under drought stress conditions, after 120 mm of evaporation from the class A pan. Based on the grain yield under water-deficit stress and normal conditions, the indices including the stress tolerance index (STI), stress susceptibility index (SSI), tolerance (TOL), mean productivity (MP), geometric mean productivity (GMP), harmonic mean (HARM), reconnaissance drought Index (RDI), drought resistance index (DI), yield stability index (YSI) and selection index of ideal genotype (SIIG) were calculated for the studied hybrids and the most tolerant and sensitive hybrids were identified. Also, the grouping of hybrids was done based on cluster analysis and principal component analysis. Results: In this research, yield under normal and water-deficit stress conditions had a low correlation with the TOL index, a negative and significant correlation with SSI, and a positive and significant correlation with MP, GMP, STI, HARM, YSI, RDI, DI and SIIG and therefore, hybrids with higher values for these indices had higher yield in the water-deficit stress and normal conditions. Thus, MP, GMP, STI, HARM, YSI, RDI, DI, and SIIG were suitable indices for identifying hybrids with higher yield in both conditions due to their higher correlation with the grain yield in water-deficit stress and non-stress environments. Conclusion: In normal conditions, SC704, has the highest (18.57 tons/ha) and SC703 (11.81 tons/ha), SC702 (11.76 tons/ha), SC720 (12.66 tons/ha), SC701 (11.77 ton/ha), K19/2×K3651 (11.09) and AR66 (11.43 tons/ha) had the lowest yield. Also, under water stress conditions, SC704 had the highest (15.9 tons/ha) and AR66 had the lowest (6.16 tons/ha) yield. Based on the results of the studied indices, SC500 and SC704 were identified as water deficit tolerant hybrids and SC670 and AR66 were also identified as sensitive hybrids to water deficit stress. The results of cluster analysis and principal component analysis and biplot diagram also confirmed this issue. Biplot diagram, Cluster analysis, Correlation, Maize, Principal component, Yield تجزیه به مولفه ­های اصلی, تجزیه کلاستر, ذرت, نمودار بای­ پلات, همبستگی 105 114 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1140-1&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/25 1401/3/4 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/2 1401/5/11 Jamileh Seyedzavar Tabriz University, Tabriz, Iran جمیله سیدزوار sjamileh@gmail.com 00319475328460021529 00319475328460021529 No دانشجوی مقطع دکترای اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز Majid norouzi Department of Plant Breeding & Biotechnology, Faculty of agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran مجید نوروزی norouzi@tabrizu.ac.ir 00319475328460021530 00319475328460021530 Yes گروه بهنژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز Saeed Aharizad Department of Plant Breeding & Biotechnology, Faculty of agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran سعید اهری زاد S.aharizad@yahoo.com 00319475328460021531 00319475328460021531 No گروه بهنژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز Mohammad Moghaddam Department of Plant Breeding & Biotechnology, Faculty of agriculture, University of Tabriz, Tabriz, Iran محمد مقدم mmoghaddam@tabrizu.ac.ir 00319475328460021532 00319475328460021532 No گروه بهنژادی و بیوتکنولوژی گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز

fa مشارکت ژن NPR1 و چند ژن مرتبط با بیماری زایی در مقاومت برنج رقم خزر به سوختگی باکتریایی برنج (Xanthomonas oryzae pv. oryzae) چکیده مبسوط مقدمه و هدف: سوختگی باکتریایی برنج ناشی از Xanthomonas oryzae pv. oryzae از بیماریهای مخرب­ برنج در مناطق مختلف دنیا محسوب می ­گردد. عدم کارایی مناسب مدیریت شیمیایی و آلودگی ­های زیست محیطی، استفاده از ارقام مقاوم یکی از موثرترین و اقتصادی ­ترین روش مدیریت این بیماری می­باشد. فقدان اطلاعات کافی در زمینه فهم مکانیسم مقاومت در برنج ­های­ ایرانی و ارقام مقاوم، نیاز مطالعه مولکولی و ارزیابی بیان ژن ­­های مقاومت ارقام مقاوم و حساس  در تعامل با عامل بیماری، ضروری به نظر می­رسد. مواد و روش ­­ها: در این پژوهش الگوی بیان ژن NPR1  و چند ژن­ مرتبط با بیماری­ زایی (از جمله PR1b، PR3، PR5) در بازه­های زمانی مختلف بعد از مایه‌زنی، در ارقام مقاوم (خزر) و حساس (طارم محلی) نسبت به سوختگی باکتریایی به روش QRT-PCR انجام گرفت. یافته ­ها: مطالعه الگوی بیان ژن­ ها، روند افزایش بیان ژن ­های بررسی شده را  در رقم مقاوم خزر  نسبت به رقم حساس و معنی دار بودن آن­ را از ساعت­ های اولیه پس از تلقیح تایید کرد. حداکثر بیان ژن NPR1 در رقم مقاوم خزر  12 ساعت پس از تلقیح بیمارگر بوده است. در بیان ژن ­های مرتبط با بیماری زایی نیز  فعالیت ژن PR1b در 72 ساعت پس از تلقیح بیمارگر در رقم مقاوم 11/2 برابر و در 96 ساعت پس از تلقیح 25/7 برابر نسبت به رقم حساس بوه است. سطح بیان بالای ژن PR3 در 12 تا 48 ساعت پس از آلودگی در رقم مقاوم  به­ترتیب 38 و 10/4 برابر رقم حساس طارم محلی ارزیابی شد. میزان بیان ژن PR5 در رقم مقاوم خزر در ساعات 48، 72 و 96 به­ترتیب4/1، 7/6 و 22 برابر رقم حساس طارم محلی بوده است. نتیجه ­گیری: از آنجایی ­که تجمع رونویسی  mRNAو افزایش بیان این ژن­ ها یک شاخص ارزیابی مهم بروز واکنش دفاعی در تعامل با عامل بیماری می­ باشد، فعالیت این ژن­ ها نشان از وجود پتانسیل مقاومت نسبت به این باکتری در رقم تجاری ایرانی خزر در برابر این بیماری مهم محسوب می­ شود. در مجموع فعال شدن مسیرهای مختلف مقاومت سیستمیک و القای ژن ­های مقاومت در بروز مقاومت رقم خزر نسبت به رقم حساس طارم محلی، بخشی از ساز وکار دفاعی برنج در مقابل باکتری Xoo می­باشد. نتایج این تحقیق به همراه ارزیابی بیان ژن می ­تواند نوید کارایی مناسب رقم خزر در زمان اپیدمی شدن بیماری و یا پتانسیلی برای انتقال ژن­ مقاومت به ارقام حساس در مدیریت تلفیقی یا ایجاد مقاومت هرمی باشد.    Extended Abstract Introduction and Objective: Bacterial blight of rice caused by Xanthomonas oryzae pv. oryzae is one of the destructive diseases of this product in different parts of the world. Due to the inefficiency of chemical management and environmental contamination, the use of resistant cultivars is one of the most effective and economical ways to manage this disease. In addition, the lack of sufficient information to understand the mechanism of resistance in Iranian rice and in resistant cultivars, show that molecular evaluation of genes expression in sensitive and resistant cultivars in interaction with the disease agent, is needed. Material and Methods: In this study, the expression pattern of NPR1 and several PR genes (including PR1b, PR3 and PR5) in different time courses after inoculation was evaluated. Quantitative Real time PCR was performed in resistant and sensitive populations (Khazar and Tarom) to bacterial blight. Results: In the study of gene expression, the trend of increasing gene expression in the Khazar resistant cultivar compared to the sensitive cultivar was confirmed from the early hours after inoculation. The maximum expression of NPR1 gene in resistant cultivar was at 12 hours after infection (hai). In the case of pathogen-related genes expression, the activity of PR1b gene at 72 hai in resistant cultivar was 11.2 fold and in 96 hai was 25.7 fold higher than sensitive cultivar. High expression levels of PR3 gene at 12 and 48 hai in resistant cultivar was evaluated 38 and 10.4 times higher than sensitive Tarom local cultivar, respectively. The expression level of PR5 gene in resistant Khazar cultivar at 48, 72 and 96 hours was 4.1, 7.6 and 22 fold higher than the sensitive cultivar, respectively. Conclusion: Since the accumulation of mRNA transcripts and increased activity of these genes is an important indicator of the development of a defense response in interaction with the disease agent, the activity of these genes indicates the presence of resistance potential in the Iranian Khazar cultivar is important against this disease. In general, activation of different pathways of systemic resistance (SAR) and induction of resistance genes in the emergence of resistance of Khazar cultivar compared to Tarom susceptible cultivar, is part of the defense mechanism of rice against Xoo. The results of this research along with the evaluation of the gene expression can promise the proper efficiency of the Khazar variety during the epidemic of the mentioned disease or a potential for transferring the resistance gene to sensitive cultivars in integrated management or pyramidal resistance. Gene Expression, Pathogenesis-Related proteins, QRT-PCR, Resistance بیان ژن, پروتئین های مرتبط با بیماری زایی, مقاومت, QRT-PCR 115 124 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-206-3&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/252022/06/8 1401/3/18 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/22022/08/2 1401/5/11 Ahmad Drakhshan Faculty of Agriculture, Zabol University احمد درخشان drakhshanivel@gmail.com 00319475328460021232 00319475328460021232 No دانشکده کشاورزی دانشگاه زابل Mohammad Salari Department of Plant Protection, Faculty of Agriculture, Zabol University محمد سالاری salari21m@yahoo.com 00319475328460021233 00319475328460021233 No گروه گیاه پزشکی، دانشکده کشاورزی دانشگاه زابل Valiollah babaeizad Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University. ولی اله بابایی زاد babaeizad@yahoo.com 00319475328460021234 00319475328460021234 Yes دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Naser Radman Department of Plant Protection, Faculty of Agriculture, Zabol University ناصر رادمان naserpanjekeh@gmail.com 00319475328460021235 00319475328460021235 No گروه گیاه پزشکی، دانشکده کشاورزی دانشگاه زابل Abdolhosein Taheri Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resource عبدالحسین طاهری a.taheri@gau.ac.ir 00319475328460021236 00319475328460021236 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

fa ارزیابی تنوع ژنتیکی برخی از ژنوتیپ‌های کینوا (Chenopodium quinoa) با استفاده از نشانگرهای ISSR چکیده مبسوط مقدمه و هدف: با توجه به سازگاری بالای کینوا با خاک­ های ضعیف و در عین حال مقاوم بودن به تنش خشکی و شوری این گیاه را گزینه­ جذابی جهت کشت در بسیاری از مناطق کشور نموده است. کشت کینوا طی سالیان اخیر در کشور در حال افزایش بوده و دستیابی به ارقام متحمل به تنش یکی از لازمه ­های حفظ این روند می ­باشد. بررسی تنوع ژرم­پلاسم قدم اول در مطالعات به­ نژادی است. در این تحقیق تنوع موجود در بین و داخل تعدادی ازجمعیت­ های کینوا با استفاده از نشانگر مولکولی ISSR مورد بررسی قرار گرفت.   مواد و روش ­ها: این تحقیق در سال 99-1398 در دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان اجرا شد. در این مطالعه تنوع بین و درون (با انتخاب سه فرد از هر توده) 13 توده کینوا شامل ارقام زراعی (Titicaca و Giza1)،  مواد اصلاحی Q1، Q3، Q4، Q5، Q12، Q29، Q26 و چهار ژنوتیپ وحشی Chen با استفاده از نه نشانگر ISSR مورد بررسی قرار گرفت. یافته­ ها: بر اساس نتایج حاصل از 9 نشانگر ISSR مورد استفاده، از مجموع 90 باند حاصل، تعداد 79 باند فرم چند شکلی (87/69) داشتند. تجزیه خوشه ­ای ژنوتیپ­ ها را به جز چند استثنا، در دو گروه Q  و غیر Q  (گروه Q: شامل ژنوتیپ ­هایی که نام آنها دارای پیشوند Q می باشند، گروه غیر Q: سایر ژنوتیپ ­ها) تقسیم­ بندی نمود. منشا توده ­های گروه غیر Q (Titicaca، Giza1 و ژنوتیپ­ های وحشی Chen) پرو و بولیوی است. همچنین منشا ژنوتیپ­ های گروه Q (البته منشا توده ­های Q1، Q3، Q4 و Q5 ناشناخته است) شیلی است. مطابق با گروه­ بندی دندروگرام، منشا ژنوتیپ­ های Q1، Q3، Q4 و Q5 شیلی می ­باشد. در تجزیه به مختصات اصلی دو مولفه اول با مجموع توجیه 26/17 درصد از تغییرات، ژنوتیپ‌های مورد بررسی را در دو گروه تقسیم­ بندی نمود. این تقسیم ­بندی تقریبا در تطابق با تقسیم ­بندی حاصل از دندروگرام بود. همچنین در تجزیه واریانس مولکولی تنوع بین و داخل توده به ترتیب برابر با 27 و 73 درصد بود که حاکی از تنوع بالای درون توده است. تنوع داخل ارقام Giza1 و  Titicacaاز سایر توده ­ها کمتر بود. نتیجه ­گیری: نتایج تحقیق نشان داد که نشانگرهای ISSR قادر به شناسایی چندشکلی قابل توجهی در بین ژنوتیپ ­های مختلف کینوا گردیدند. همچنین درصد بالایی از تنوع متعلق به تنوع ژنتیکی درون جمعیت­ ها بود که نشان می ­دهد گزینش در داخل توده ­های کینوا می تواند ثمربخش باشد. در مجموع دندروگرام ژنوتیپ­ ها  را در دو بخش دسته ­بندی نمود که منطبق با ژرم ­پلاسم کینوای متعلق به مناطق مرتفع و ساحلی می­ باشد. از این الگو می­ توان جهت مدیریت منابع ژرم­ پلاسم کینوا و نیز تعیین والدین جهت تلاقی و ایجاد جمعیت متنوع بهره ­برداری نمود. Extended Abstract Introduction and Objective: Quinoa is an attractive crop in many parts of country based on its tolerance to salinity and drought stresses and its adaptability to poor soils. Area under Quinoa cultivation has been increased in recent years in Iran. Breeding of new Quinoa cultivars is essential to keep this trend. Assessment genetic diversity in the germplasm is the first step of plant breeding. In this study, genetic diversity of within and among of some Quinoa populations were determined by ISSR molecular markers. Material and Methods: Diversity among and within 13 Quinoa populations (by assessment of three plants in each population) was examined by 9 ISSRs primers. A total of 13 genotypes including breeding material Q1, Q3, Q4, Q5, Q12, Q26 and Q2, four Chen wild accessions and Giza1 and Titicaca cultivars. Results: A total of 90 bands (with 87.69% polymorphism) were detected with using of 9 ISSR primers. The genotypes were divided in two groups (Q group: including those genotypes with prefix Q in their names and None Q group: other genotypes) with a few exceptions by cluster analysis. Peru or Bolivia are the origin of None Q group genotypes (consisting Titicaca, Giza1 and Chen wild accessions). Also Chile is the origin of other genotypes located on Q group except Q1, Q3, Q4 and Q5 that their origin was not specified. According to the results of clustering, origin of Q1, Q3, Q4 and Q5 populations must be Chile. The first two components in the principal coordinate analysis (PCoA) account for 26.17% of total variance. The genotypes were divided into two groups by PCoA almost similar to the dendrogram grouping. Molecular analysis of variance (AMOVA) recognized high variation within the populations. AMOVA showed that 73% and 27% variations were within and among populations, respectively. Cultivars Titicaca and Giza exhibited lowest within population variance in comparison of other populations. Conclusion: ISSR markers showed acceptable polymorphism based on the results. Positive mass selection is recommended according to the high variation within populations. In general, consideration of two origins for quinoa germplasm management, including Andean highlands and coastal areas is suggested. Molecular diversity, Molecular markers, Plant Breeding, Quinoa germplasm به نژادی گیاهی, تنوع مولکولی, ژرم پلاسم کینوا , نشانگرهای مولکولی 125 134 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1149-1&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/252022/06/82022/06/26 1401/4/5 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/22022/08/22022/08/14 1401/5/23 Fatemeh Jafari Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan فاطمه جعفری Fatemeh235jafari@gmail.com 00319475328460021241 00319475328460021241 No گروه تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران Mohammad Farkhari Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan محمد فرخاری afarkhari@gmail.com 00319475328460021242 00319475328460021242 Yes گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران AbdolReza Siahpoush Agricultural Sciences and Natural Resources University of Khuzestan عبدالرضا سیاهپوش siahpooshabdolreza@gmail.com 00319475328460021243 00319475328460021243 No بازنشسته گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، ملاثانی، ایران Mahmoud Bagheri Agricultural Research Education and Extension محمود باقری m-bagheri@areeo.ac.ir 00319475328460021244 00319475328460021244 No موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Mehdi Ghanavati Department of Agriculture, Payame Noor University (PNU), P.o Box 19395-3697, Tehran, Iran مهدی قنواتی m_ghanavati@pnu.ac.ir 00319475328460021245 00319475328460021245 No دانشکده کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

fa بررسی عملکرد و اجزای عملکرد در لاین های امیدبخش گندم با استفاده از روش های آماری چند متغیره چکیده مبسوط مقدمه و هدف: گندم (Triticum aestivum L.) مهم­ترین گیاه زراعی و غذای اصلی سه چهارم جمیعت جهان به­ شمار می‌رود. لذا، بررسی تنوع ژنتیکی این گیاه استراتژیک، به ­نژادگران را در شناسایی پتانسیل و ظرفیت ژنتیکی واقعی صفات مرتبط با اهداف به ­نژادی از جمله عملکرد و اجزای عملکرد، کمک می‌نماید. آگاهی از اختلاف بین ژنوتیپ­ های مختلف گندم و چگونگی روابط این تفاوت با عملکرد بالقوه آنها در بهبود و پیشرفت عملکرد ارقام جدید بسیار حیاتی است. مواد و روش‌ها: به­ منظور دستیابی به ژنوتیپ­ های گندم مطلوب، بررسی تنوع ژنتیکی عملکرد، اجزای عملکرد و اثر متقابل ژنوتیپ در صفت 21 لاین امیدبخش گندم از نظر 14 صفت مهم زراعی در قالب طرح بلوک­ های کامل تصادفی (RCBD) به‌همراه ارقام تجاری مهم منطقه (تیرگان و کلاته) به­ عنوان شاهد در سه تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان) انجام گرفت. از بین روش­ های موجود برای ارزیابی تنوع، تحلیل چند متغیره یکی از مهم­ترین و پرکاربردترین روش­ها می‌باشد. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس در سطح احتمال 0/01 و 0/05 حاکی از آن بود که لاین­ های گندم مورد مطالعه از نظر تمام صفات به ­جز صفت تعداد دانه در سنبله دارای اختلاف معنی ­داری با هم بودند. مقایسه میانگین انجام شده به روش دانکن نیز نشان داد که لاین­ های G17 و G15 از نظر تمامی صفات اندازه­ گیری شده به‌عنوان لاین­ های مطلوب انتخاب شدند؛ درحالی که لاین ­های G3 و G19 در این تجزیه از کمترین رتبه برخوردار بودند. نتایج تجزیه همبستگی نیز حاکی از آن بود که صفت عملکرد دانه با تمام صفات مورد ارزیابی به­ جز صفات تعداد پنجه، طول پدانکل و تعداد دانه در سنبله همبستگی مثبت و معنی­ داری داشت. براساس تجزیه به مولفه­ های اصلی صورت گرفته روی داده­ های آزمایش نیز 5 مولفه اول بیش از 75 درصد از واریانس داده ­ها را توجیه نمودند. براساس نمودار گروه ­بندی لاین­ ها از نظر مولفه اول و دوم، لاین ­ها به چهار گروه، گروه­ بندی شدند. براساس تجزیه گرافیکی انجام گرفته نمودار رتبه ­بندی لاین­ ها، لاین ­های امیدبخش گندم G15 و G17 نسبت به سایر لاین ­های مورد مطالعه از عملکرد مطلوب ­تری در صفات مورد ارزیابی برخوردار بودند و لاین G4 از نظر پایداری در صفات به ­عنوان لاین پایدار انتخاب شد. نمودار چندوجهی نیز لاین ­های G15، G17، G18، G23، G6، G10 و G12 را به ­عنوان ژنوتیپ ­های مطلوب شناسایی نمود و از نظر نمودار رتبه ­بندی لاین­ ها براساس لاین ایده ­آل نیز لاین­ های G15 و G17 به ­عنوان لاین ­های با رتبه برتر شناسایی شدند. نتیجه‌گیری: از لاین­ های دارای پتانسیل بالای عملکرد و سایر صفات زراعی مطلوب شناسایی شده در این تحقیق می ­توان در ایجاد جمعیت­ های برتر و سازگار با خصوصیات اقلیم گرم و مرطوب شمال کشور، استفاده نمود.   Extended Abstract Introduction and Objective: Wheat (Triticum aestivum L.) is the most important crop and staple food of three quarters of the world's population. Therefore, the study of genetic diversity of this strategic plant helps breeders to identify the genetic potential and capacity of traits related to breeding goals, including yield and yield components. Knowing the differences between different wheat genotypes and how these differences relate to their potential yield is crucial in improving the yield of new cultivars. Material and Methods: In order to achieve the desired wheat genotypes, study of genetic diversity of yield, yield components and interaction of genotype × treat of 21 promising wheat lines in terms of 14 important agronomic traits in a randomized complete block design (RCBD) in three replications with important commercials cultivars of the region (Tirgan and Kalateh) as controls, was performed. The experiment was planted in the Agricultural Research Station of the Ardabil Agricultural and Natural Resources Research and Education Center (Moghan). Among the existing methods for evaluating diversity, multivariate analysis is one of the most important and widely used methods. Results: The results of analysis of variance at the probability level of 0.01 and 0.05 indicated that the studied wheat lines had significant differences in all traits except the number of grains per spike. Comparison of the mean performed by Duncan method also showed that G17 and G15 lines were selected as desirable lines in terms of all measured traits; while, G3 and G19 lines also had the lowest rank in this analysis. The results of correlation analysis also showed that the grain yield had a positive and significant correlation with all the evaluated traits except the number of tillers, peduncle length and number of grains per spike. Based on the principal component analysis performed on the experimental data, the first 5 components explained more than 75% of the variance of the data. According to the grouping diagram of the lines in terms of the first and second components, the lines were grouped into four groups. Based on the graphical analysis of the line ranking chart, the promising wheat lines G15 and G17 had better performance in the evaluated traits than the other studied lines, and the G4 line in terms of stability in the traits, as stable line, was selected. The multidimensional diagram also identified G15, G17, G18, G23, G6, G10 and G12 lines as desirable genotypes, and in terms of line ranking diagram based on the ideal line, G15 and G17 lines were also identified as the top ranking line. Conclusion: Lines with high yield potential and other desirable agronomic traits identified in this study can be used to create superior populations and compatible with the characteristics of hot and humid zone in the north of the country. Correlation analysis, Grain yield, Graphic analysis, Principal component analysis  تجزیه به مولفه ­های اصلی, تجزیه همبستگی, تجزیه گرافیکی, عملکرد دانه 135 148 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1148-1&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/252022/06/82022/06/262022/06/19 1401/3/29 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/22022/08/22022/08/142022/08/17 1401/5/26 Amir Kabiri Department of Agronomy, Faculty of Crop Sciences, Sari Agricultural Science and Natural University, Sari, Iran. امیر کبیری a.kabiri366@gmail.com 00319475328460021246 00319475328460021246 No گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Faezeh Zaefaian Department of Agronomy, Faculty of Crop Sciences, Sari Agricultural Science and Natural University, Sari, Iran. فائزه زعفریان fa_zaefarian@yahoo.com 00319475328460021247 00319475328460021247 Yes گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Ali Omrani Crop and Horticultural Science Research Department, Ardabil Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Moghan, IRAN علی عمرانی ali.omrani@areeo.ac.ir 00319475328460021248 00319475328460021248 No بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل (مغان)، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مغان، ایران. Arastoo Abassian Department of Agronomy, Faculty of Crop Sciences, Sari Agricultural Science and Natural University, Sari, Iran. ارسطو عباسیان arastoo_744@yahoo.com 00319475328460021249 00319475328460021249 No گروه زراعت، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران

fa معرفی شاخص انتخاب ژنوتیپ‌های آفتابگردان برای شرایط کشت دوم چکیده مبسوط مقدمه و هدف: آفتابگردان گیاهی با ارزش اقتصادی بالا و سازگار به طیف وسیعی از شرایط اقلیمی است. کشت بهاره یکی از راه‌های توسعه کشت این محصول در ایران بوده که معمولا با سرماهای آخر فصل همراه می‌باشد. در این خصوص نیاز به شناسایی و معرفی شاخص‌هایی برای گزینش تحمل به دماهای پایین در مرحله زایشی است. مواد و روش‌ها: این تحقیق به‌صورت کرت ­های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال‌های 1393 و 1396 به­ترتیب در دانشکده کشاورزی دانشگاه تربیت مدرس و موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر انجام شد. کرت‌های اصلی شامل تاریخ کاشت در دو سطح و کرت‌های فرعی شامل پنج لاین اینبرد و سه هیبرید آفتابگردان بود. تاریخ‌های کاشت به گونه‌ای تنظیم گردیدند که امکان حصول دماهای 2 ± 25 و 3 ± 15 درجه سانتی‌گراد در زمان گرده افشانی و پس از آن فراهم گردد. عملکرد تک بوته و صفات فیزیولوژیک نظیر اجزای مرتبط با انتقال مجدد مواد فوتوسنتزی از ساقه و طبق به دانه‌ها، وزن خشک برگ‌ها و نشت الکترولیت بافت کف طبق روی همه تیمارها مورد ارزیابی قرار گرفت. تجزیه‌های چند متغیره روی صفات اندازه‌گیری شده انجام گرفت. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس مرکب داده‌ها حاکی از معنی‌دار نبودن اثر سه گانه آزمایش× تاریخ کاشت × ژنوتیپ روی اکثر صفات بود. کشت دوم باعث کاهش عملکرد دانه در تمامی ژنوتیپ‌ها شد. در هر دو تاریخ کاشت هیبرید‌ها دارای بیشترین مقدار عملکرد و کمترین نشت الکترولیت بودند. دماهای پایین باعث متمایز شدن رفتار عملکردی در لاین‎های اینبرد شد. همبستگی منفی و معنی‌داری بین نشت الکترولیت در کشت اول و عملکرد بوته در کشت دوم مشاهده گردید. همچنین همبستگی بین قطر ساقه در نزدیکی طبق در تاریخ کشت اول با صفات وزن خشک طبق و ساقه در زمان گرده افشانی، عملکرد دانه، وزن هزار دانه و انتقال مجدد مواد فوتوسنتزی از طبق به دانه در کشت دوم مثبت و معنی‌دار بود. تجزیه رگرسیونی گام به گام عملکرد بوته در کشت دوم روی صفات اندازه‌گیری شده در شرایط کشت اول حاکی از اثر معنی‌دار مثبت وزن خشک طبق در زمان رسیدگی و قطر ساقه در نزدیکی طبق به­همراه اثر منفی نشت الکترولیت بود. دو مولفه اول و دوم با لحاظ 79 درصد تغییرات کل داده‌ها، قادر به گروه‌بندی ژنوتیپ‌ها بر مبنای تفاوت در عملکرد دانه و مولفه‌های آن شامل نشت الکترولیت، قطر ساقه در نزدیکی طبق و همچنین مقاومت بر سر انتقال مواد فتوسنتزی از محل ذخیره به دانه‌ها بودند. نتیجه‌گیری: افزایش پایداری غشاء سلولی مکانسیمی تکاملی است که برخی ژنوتیپ‌ها بواسطه آن عملکرد خود را در شرایط تنش سرمایی تا حدودی حفظ می‌نمایند. این صفت به‌همراه قطر ساقه در نزدیکی طبق می‌تواند به‌عنوان شاخصی برای انتخاب لاین‌های اینبرد در نسل‌های در حال تفرق برای تحمل به شرایط دماهای پایین در کشت دوم آفتابگردان مورد استفاده قرار گیرد.   Extended Abstract Introduction and Objective:  Sunflower is a plant with high economic value and adapted to a wide range of climatic conditions. Spring cultivation is one of the ways to enhance in Iran the area under cultivation of this crop, which is usually accompanied by terminal low temperatures. In this regard, there is a need to identify and introduce indices for selecting tolerance to low temperatures in the reproductive stage. Material and Methods: This research was conducted in 2014 and 2017 as a split plot in the form of a randomized complete block design with three replications in Tarbiat Modarres University and Seed and Plant Improvement Institute, respectively. The main plots included planting dates in two levels and the subplots consisted of five inbred lines and three sunflower hybrids. Planting dates were adjusted to allow temperatures of 25± 2 °C and 15± 3 °C during and after anthesis. Single plant yield and physiological traits such as components related to remobilization from stem and receptacle base to seeds, dry weight of leaves and electrolyte leakage of receptacle tissue were evaluated on all treatments. Multivariate analyzes were performed on the measured traits. Results: The results of combined analysis of variance of the data showed that the interaction effects of experiment-planting date-genotype of all traits were not significant. The second planting date reduced grain yield in all genotypes. In both planting dates, the hybrids had the highest grain yield and the lowest electrolyte leakage. Low temperatures differentiated the yield behavior in the inbred lines. A significant negative correlation was observed between electrolyte leakage in the first planting date and grain yield in the second planting date. Also, the correlation between stem diameter in top of the stem in the first planting date was significant and positive with dry weight of the head and stem at anthesis, grain yield, 1000-seed weight and remobilization from receptacle base to the grain in second planting date. Stepwise regression analysis of plant yield in the second planting date on the measured traits in the first planting date showed a significant positive effect of head dry weight at maturity and stem diameter in top of the stem and a negative effect of electrolyte leakage. The first and second principal components, explaining 79% of the total data variance, were able to group genotypes based on differences in grain yield and its components, electrolyte leakage, stem diameter in top of the stem and resistance to assimilate transfer from storage to grain. Conclusion: Increased cell membrane stability is an evolutionary mechanism by which some genotypes maintain their yield and performance to some extent under cold stress conditions. This trait along with the stem diameter in top of the stem can be used as indices for selecting inbred lines in segregating generations to withstand low temperature conditions in the second planting date. Electrolyte leakage, low temperature tolerance, Second planting date, Sunflower آفتابگردان, کشت دوم, نشت الکترولیت, تحمل دماهای پایین 149 163 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-963-3&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/252022/06/82022/06/262022/06/192022/06/20 1401/3/30 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/22022/08/22022/08/142022/08/172022/08/17 1401/5/26 Masood Soltani Agricultural Research, Education, and Extension Organization مسعود سلطانی m.soltanioil@yahoo.com 00319475328460021250 00319475328460021250 Yes موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرج، ایران Seyed Rezagholi Mirfakhraei Tarbiat Modarres University سید رضا قلی میر فخرایی abdhoorz@modares.ac.ir 00319475328460021251 00319475328460021251 No دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده کشاورزی Mostafa Saadatmand Agricultural Research, Education, and Extension Organization مصطفی سعادتمند saadatmand68@yahoo.com 00319475328460021252 00319475328460021252 No دانشگاه تربیت مدرس، دانشکده کشاورزی، تهران، ایران

fa نشانمند کردن ژن نرعقیمی حساس به دما (TGMS) در برنج رقم موتانت نعمت چکیده مبسوط مقدهه و هدف: در برنج استفاده از نرعقیمی پیش شرط بهره برداری تجاری از هتروزیس است. دو سازوکار نرعقیمی تثبیت شده در برنج عبارتند از: نرعقیمی ژنتیکی سیتوپلاسمی (CMS) که یک سازوکار سه لاینی است و نرعقیمی ژنتیکی حساس به محیط (EGMS).  EGMS دارای دو نوع سازوکار است: PGMS و TGMS. لاین‌های TGMS وقتی طی مراحل شروع خوشه و گلدهی در دمای بالاتر از 25-30 درجه سانتی گراد باشند، عقیم می شوند. به‌منظور سرعت بخشیدن به توسعه لاین‌های TGMS در زمینه‌های ژنتیکی مختلف، انتخاب به کمک نشانگر (MAS) می‌تواند سرعت و دقت این انتقال را افزایش دهد. هدف از این پژوهش شناسایی محل کروموزومی ژن کنترل کننده صفت عقیمی TGMS و نشانگر SSR همبسته با این ژن در رقم نعمت TGMS می‌باشد. مواد و روش‌ها: برای انجام این پژوهش رقم نعمت TGMS با رقم فجر تلاقی داده شد تا جمعیت­ های F2 و BC1 برای انجام مطالعات ژنتیکی حاصل شوند. پس از استخراج DNA از 142 ژنوتیپ و انجام PCR، نتایج مشاهده شده در نسل F1، F2  و BCF1 به خوبی بیانگر این بود که صفت TGMS در نعمت TGMS توسط یک ژن مغلوب کنترل می‌گردد. برای تعیین نشانگر همبسته با ژن TGMS از 14 نشانگر SSR استفاده شد. فراوانی نوترکیبی بین نشانگرها و لوکوس TGMS با استفاده از حداکثر درست نمایی و با فرض اینکه همه افراد کاملا عقیم از نظر مکان TGMS هموزیگوت می باشند، تخمین زده شد. برای انجام آزمون پیوستگی یا استقلال مکان‌های ژنی بین نشانگرها و ژن TGMS از دو روش آزمون کای اسکویر (χ2) و مقیاس LOD بر اساس تجزیه تابع حداکثر درست نمایی انجام شد. یافته‌ها: در بین نشانگرها، آغازگرهای RM110 و RM29 همبستگی بالایی با ژن TGMS داشتند (به‌ترتیب 5/74 و 11/63 سانتی مورگان). نشانگرهای مختلفی توسط محققین برای ژن TGMS بر روی کروموزوم 2 گزارش شده است. نتیجه‌گیری: استفاده از جهش در ایجاد عقیمی (TGMS) و تنوع در ژنوتیپ ارقام باعث شده تا نشانگرهای متفاوتی حتی برای یک ژن بخصوص گزارش شود. استفاده از نشانگری که همبستگی بالایی با این صفت داشته باشد (MAS) می‌تواند انتقال ژن TGMS را به ارقام دیگر تسهیل کند.   Extended Abstract Introduction and Objective: In rice, the use of male sterility is a prerequisite for the commercial exploitation of heterosis. Two well established male sterility systems in rice are cytoplasmic genetic male sterility (CMS), a three-line system, and environmentally sensitive genic male sterility (EGMS). EGMS has two types of mechanisms: PGMS and TGMS. TGMS lines are sterilized when they are at a temperature above 25-30°C during the cluster and flowering stages. In order to accelerate the development of TGMS lines in various genetic fields, marker-assisted selection (MAS) can increase the speed and accuracy of this transmission. The aim of this study was to identify the chromosomal location of the gene controlling the sterility trait TGMS and the SSR marker associated with this gene in Nemat TGMS cultivar. Material and Methods:  For this study, Nemat TGMS cultivar was crossed with Fajr cultivar to obtain F2 and BC1 populations for genetic studies. After DNA extraction from 142 genotypes and PCR, the results observed in F1, F2 and BCF1 generations clearly indicated that the TGMS trait in TGMS is controlled by a recessive gene. For this study 14 SSR markers were used to determine the marker correlated with TGMS gene. The frequency of recombination between markers and TGMS locus was estimated using maximum likelihood, assuming that all individuals were completely sterile in terms of TGMS homozygous location. Linkage between marker loci and TGMS QTL was tested by chi square (χ2) test and LOD score. Results: Among the markers, RM110 and RM29 primers had a high correlation with TGMS gene (5.74 and 11.63 cM, respectively). Various markers have been reported by researchers for the TGMS gene on chromosome 2. Conclusion: The use of mutation in sterilization (TGMS) and variation in cultivar genotype has led to different markers being reported even for a particular gene. The use of markers that have a high correlation with this trait (MAS) can facilitate the transfer of TGMS gene to other cultivars. Molecular Marker, Rice, Segregating Populations, Temperature Sensitive Genic Male Sterility برنج, جمعیت‌های درحال تفکیک, نرعقیمی حساس به دما, نشانگر مولکولی 164 171 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1115-1&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/252022/06/82022/06/262022/06/192022/06/202022/01/25 1400/11/5 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/22022/08/22022/08/142022/08/172022/08/172022/08/23 1401/6/1 mohammad siahchehreh Plant Breeding, Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources محمد سیه چهره m_soar_116@yahoo.com 00319475328460021586 00319475328460021586 No دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری ghafar kiani Department of Plant Breeding and Biotechnology, Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources غفار کیانی gh.kiani@gmail.com 00319475328460021587 00319475328460021587 Yes گروه اصلاح نباتات و بیوتکنولوژی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری majid sattari Rice Research Institute of Iran, Deputy of Mazandaran مجید ستاری majidsattari@yahoo.com 00319475328460021588 00319475328460021588 No عضو هیات علمی، موسسه تحقیقات برنج کشور- معاونت مازندران kamal kazemitabar Department of Plant Breeding and Biotechnology, Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources کمال کاظمی تبار sdklkr@ymail.com 00319475328460021589 00319475328460021589 No گروه اصلاح نباتات و بیوتکنولوژی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری saeid navabpour Department of Plant Breeding, Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources سعید نواب پور s.navabpour@gau.ac.ir 00319475328460021590 00319475328460021590 No گروه اصلاح نباتات دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

fa بررسی اثر متقابل ژنوتیپ در محیط برای عملکرد دانه در ژنوتیپ‌های لوبیاچیتی چکیده مبسوط مقدمه و هدف: وجود اثر متقابل ژنوتیپ در محیط برای صفات کمی مثل عملکرد دانه می‌تواند انتخاب ژنوتیپ‌های برتر را برای توسعه ارقام اصلاح‌شده محدود کند. به‌منظور محاسبه اثر متقابل ژنوتیپ در محیط، به‌نژادگران ژنوتیپ‌ها را در چندین محیط ارزیابی می‌کنند تا ژنوتیپ‌های با عملکرد و پایداری بالا شناسایی شوند. این آزمایش به‌منظور بررسی اثر متقابل ژنوتیپ در محیط بر روی تعداد 11 ژنوتیپ لوبیا چیتی با استفاده از روش‌های پارامتری و ناپارامتری و مدلGGE  بای‌پلات به‌منظور ارزیابی ژنوتیپ‌ها و محیط‌ها، تعیین روابط بین ژنوتیپ‌ها و محیط‌ها و شناسایی ژنوتیپ ایده‌آل انجام شد. مواد و روش‌ها: در این آزمایش تعداد 9 لاین لوبیاچیتی به همراه ارقام غفار و لاین Cos16 (در مجموع 11 لاین)، طی سال های 1399 و 1400 در دو ایستگاه خمین و زنجان در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار به‌منظور دستیابی به ارقام لوبیاچیتی با عملکرد بالا و بازارپسندی مطلوب انجام گرفت. جهت انتخاب ژنوتیپ‌های پایدار با عملکرد بالا از روش‌های پارامتری و ناپارامتری و جهت گزینش ژنوتیپ‌های برتر و سازگار با محیط‌های انجام آزمایش از تجزیه GGE بای‌پلات استفاده شد. یافته‌ها: وجود اثر متقابل معنی‌دار ژنوتیپ × محیط حاکی از واکنش متفاوت ژنوتیپ‌ها به محیط‌های مختلف بود. در روش‌های پارامتری ژنوتیپ‌های G4، G8، G9 و تا حدودی G2  و در روش‌های ناپارامتری ژنوتیپ‌های G2، G8،G3، G4 و تا حدودیG9  با عنوان ارقام پایدار معرفی شدند. تجزیه بای‌پلات نشان داد که ژنوتیپ Cos16  در محیط‌های زنجان سال اول و دوم و ژنوتیپ G2 در محیط‌های خمین سال اول و دوم بیشترین عملکرد را از خود نشان دادند. ژنوتیپ‌هایG11  وG7  با بیشترین فاصله تا خط ATC دارای عملکرد پایین و نیز پایداری عملکرد پایین بودند. هیچ‌کدام از ژنوتیپ‌ها به‌عنوان ژنوتیپ مطلوب که دارای میانگین عملکرد بالا و نیز پایداری عملکرد بالایی باشند وجود نداشتند ولی ژنوتیپ G2 و در مرحله بعد ژنوتیپ G4 در فاصله اندکی نسبت به ژنوتیپ ایده‌آل قرار داشتند. هیچ‌کدام از محیط‌های مورد بررسی نیز به محیط ایده‌آل نزدیک نبوده و بنابراین نمی‌توان هیچ‌کدام از آن‌ها را به‌عنوان نماینده محیط‌ها برای تفکیک ژنوتیپ‌ها در نظر گرفت. نتیجه­ گیری: شاهد Cos16  در محیط‌های زنجان سال اول و دوم و ژنوتیپG2 در محیط‌های خمین سال اول و دوم بیشترین عملکرد را دارا هستند. هیچ ژنوتیپ ایده‌آلی مشاهده نشد ولی دو ژنوتیپ شاهد Cos16 و G4 را می‌توان به‌عنوان ژنوتیپ‌های برتر معرفی کرد.   Extended Abstract Introduction and Objective: Existence of genotype × environment interaction for quantitative traits such as grain yield can limit the selection of superior genotypes for the development of improved cultivars. In order to calculate the interaction of genotype × environment, breeders evaluate genotypes in several environments to identify genotypes with high yield and stability. This experiment was performed to investigate the interaction of genotype in the environment on 11 bean genotypes using parametric and nonparametric methods and GGE bioplot model to evaluate genotypes and environments, determine the relationship between genotypes and environments and identify the ideal genotype.    Material and Methods: In this experiment, 9 lines of pinto beans along with Ghaffar cultivars and Cos16 lines (11 lines in total) were performed in a randomized complete block design with three replications in order to achieve high yield and marketable bean cultivars. Parametric and non-parametric methods were used to select stable genotypes with high yield and GGE bioplot analysis was used to select superior genotypes that are compatible with regional environments. Results: There was a significant interaction between genotype and environment, indicating significant differences in the response of genotypes to different environments of the experiment. In parametric methods G4, G8, G9 and to some extent G2 genotypes and in nonparametric methods G2, G8, G3, G4 and to some extent G9 genotypes were introduced as stable cultivars. Biplot analysis showed that G1 genotype in Zanjan in first and Second years and G2 genotype in Khomein n first and second environments showed the highest yield. G11 and G7 genotypes with the longest distance to the ATC line had low yield and low yield stability. None of the genotypes were found to be desirable genotypes with average yield and high yield stability, but G2 genotype and later, G4 genotype was a short distance from the ideal genotype. None of the studied environments is close to the ideal environment and therefore none of them can be considered as representative of environments for genotype segregation. Results: Zanjan in first and Second years and G2 genotype in Khomein n first and second environments have the highest yield. No ideal genotypes were observed, but two genotypes, G1 and G4, can be introduced as superior genotypes.   Compatibility, Performance, Parametric methods, Stability پایداری, روش‌های پارامتری, سازگاری, عملکرد 172 182 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-840-10&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/252022/06/82022/06/262022/06/192022/06/202022/01/252022/06/22 1401/4/1 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/22022/08/22022/08/142022/08/172022/08/172022/08/232022/09/11 1401/6/20 adel Ghadiri Crop and Horticultural Science Research Department, Arak Agriculture and Natural Resources Research and Education Center (AREOO), Arak, Iran, عادل غدیری adel_m@yahoo.com 00319475328460021261 00319475328460021261 No بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان مرکزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اراک، ایران Soodabeh Shobeiri Crop and Horticultural Science Research department,Zanjan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Zanjan, Iran. سودابه شبیری s.shobeiri@yahoo.com 00319475328460021262 00319475328460021262 No بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران Ali Akbar Asadi1 Crop and Horticultural Science Research department,Zanjan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Zanjan, Iran. علی اکبر اسدی asadipm@gmail.com 00319475328460021263 00319475328460021263 Yes بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان زنجان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران

fa ارزیابی برهم‌کنش ژنوتیپ × محیط و تجزیه پایداری عملکرد دانه و علوفه ژنوتیپ‌های خلر (Lathyrus sativus L.) چکیده مبسوط مقدمه و هدف: با توجه به الزام کشور در تأمین نیاز غذایی جامعه و نیاز غذایی دام‌های موجود در جهت رفع نیاز غذایی، معرفی ارقامی که بتوانند از نظر سازگاری و پایداری در مناطق خشک و نیمه‌خشک نسبت به ارقام موجود برتری داشته باشند ضروری است. استفاده از گیاهان علوفه‌‌ای مانند خلر به‌دلیل سازگاری بالا به آب و هوای خشک و نیمه‌خشک و پتانسیل بالای عملکرد، تثبیت نیتروژن، تحمل به خشکی و شوری می‌تواند نقش مهمی در تناوب زراعی، حفاظت از خاک، کاهش علف‌های هرز و بیماری‌ها داشته باشد. این پژوهش با هدف ارزیابی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط و پایداری عملکرد علوفه و دانه،ژنوتیپ‌های خلر در مناطق مختلف کشور انجام شد. مواد و روش‌ها: این بررسی با 16 لاین پیشرفته خلر، در ایستگاه‌های گچساران، مهران، شیروان چرداول و کوهدشت به‌مدت سه سال زراعی در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار انجام شد. هر رقم در 6 خط به طول 7 متر و به فاصله 25 سانتی‌متر از همدیگر کشت گردید. بعد ازتجزیه واریانس مرکب برای سال‌های مختلف در مناطق مختلف، مقایسه میانگین به روش حداقل تفاوت معنی‌دار در سطوح احتمال 5% و 1% انجام گردید. برای تجزیه پایداری و سازگاری لاین‌ها، روش‌های پایداری فرانسیس و کاننبرگ، ابرهات و راسل، اکووالانس ریک، واریانس پاِیداری شوکلا، پارامتر پایداری پلاستد و پترسون، فینلی و ویلکینسون، پرکینز و جینکز‌، مجموع رتبه‌بندی گنگ، و روش تک متغیره، ناپارامتری، نصار- هان و تنازارو استفاده شد. یافته‌ها: نتایج تجزیه واریانس مرکب عملکرد علوفه‌‌تر و دانه نشان داد که اثر ساده سال، ژنوتیپ، مکان و اثر متقابل ژنوتیپ × مکان برای هر دو صفت در سطوح احتمال آماری غیر معنی‌دار، و اثر متقابل سال × ژنوتیپ برای عملکرد علوفه‌تر معنی‌دار و برای عملکرد دانه غیر معنی‌دار بود. اثر سه جانبه سال × مکان × ژنوتیپ برای علوفه تر در سطوح احتمال آماری معنی‌دار نبود؛ اما برای عملکرد دانه معنی‌دار گردید. عملکرد علوفه‌تر برای لاین‌های خلر از 12839 کیلوگرم در هکتار برای لاین شماره 5 تا 16680 کیلوگرم در هکتار برای ژنوتیپ شماره 10 به‌ترتیب با 11/5 درصد افت و 15 درصد برتری نسبت به نقده نوسان نشان داد. همچنین لاین‌های خلر از نظر عملکرد دانه از 1239 کیلوگرم در هکتار برای لاین شماره 7 تا 1723 کیلوگرم در هکتار برای لاین شماره 10 با 2 درصد افت و 36/3 درصد برتری نسبت به نقده نوسان داشتند. نتایج تجزیه پایداری عملکرد علوفه نشان داد که از نظر پارامتر ضریب تغییرات، ژنوتیپ‌های 16، 5 و 10، از نظر شاخص پلاستد و پترسون ژنوتیپ‌های 14، 9، از نظر فنیلی ویلکینسون ژنوتیپ‌‌های 15، 2، 13، از نظر پایداری شوکلا ژنوتیپ‌‌های 14، 9، 6، و از نظر اکووالانس ریک، ژنوتیپ‌‌های 14، 9، 6 و 13 پایدارترین ژنوتیپ بودند. تجزیه پایداری عملکرد دانه به روش تک متغیره نشان داد که از نظر پارامتر ضریب تغییرات، ژنوتیپ‌های 11، 12، 3، از نظر شاخص پلاستد و پترسون ژنوتیپ‌های 7، 12، 5، از نظر فنیلی ویلکینسون ژنوتیپ‌‌های 13، 12، 4، 15، 6، از نظر پایداری شوکلا ژنوتیپ‌‌های 7، 12، 5، 6، و از نظر اکووالانس ریک، ژنوتیپ‌‌های 7، 12، 5، 6و 8 پایدارترین ژنوتیپ خلر تعیین گردید. نتیجه­ گیری: بر پایه نتایج بدست آمده، از نظر عملکرد علوفه‌تر لاین‌های شماره 1، 10، 9 و 15 و به لحاظ عملکرد دانه ژنوتیپ‌های شماره 12، 15، 8 و 10 از پایداری و عملکرد بالایی در مقایسه با سایر ژنوتیپ‌های خلر برخوردار بودند در کل با ملاحظه تمامی پارامترهای پایداری و سازگاری لاین‌های شماره 1، 10، 12، 15 و 8 به‌عنوان پایدارترین لاین‌ها انتخاب گردیدند. و ژنوتیپ‌های شماره 10 و 15 هم برای علوفه و هم برای بذر مناسب بودند.   Extended Abstract Introduction and Objective: Considering the requirement of the country to meet the nutritional needs of the society and the nutritional needs of the existing livestock in order to meet the nutritional needs, it is necessary to introduce cultivars that can be superior to the existing cultivars in terms of adaptability and stability in arid and semi-arid regions. The use of forage plants such as Grass pea can play an important role in crop rotation, soil protection, reducing weeds and diseases due to high adaptability to dry and semi-arid climates and high yield potential, nitrogen fixation, tolerance to drought and salinity. This research was carried out with the aim of evaluating the interaction effect of genotype × environment and the stability of forage and grain yield of Grass pea genotypes in different regions of the country. Material and Methods: This study was carried out with 16 advanced Grass pea lines in Gachsaran, Mehran, Shirvan Cherdavel and Kohdasht stations for three crop years in the form of a randomized complete block design with three replications. Each genotype was cultivated in 6 lines with a length of 7.03 meters and a distance of 0.25 cm from each other. After analyzing the composite variance for different years in different regions, mean comparison was done using the minimum significant difference method at 5% and 1% probability levels. To analys the stability and compatibility of lines, were used the stability methods of Francis and Kanenberg, Eberhut and Russell, Rick's equivalence, Shokla's stability variance, Plasted and Patterson's stability parameter, Finley and Wilkinson, Perkins and Jinks, Gang's total ranking, and the single-variable, non-parametric method, Nassar- Han and Tanazaro. Results: The results of composite variance analysis of forage yield and grain yield showed that the simple effect of year, genotype, location and the genotype × location interaction effect for both traits were statistically non-significant, and the interaction effect of year × genotype was significant for forage yield and non-significant for grain yield. It was meaningful. The three-way effect of year × location × genotype was not significant at statistical probability levels for forage; but it was significant for grain yield. The forage yield for kholer lines from 12839 kg ha-1 for line number 5 to 16680 kg ha-1 for genotype number 10 with 11.5% drop and 15% superiority compared to Naghadeh, respectively. Also, in terms of grain yield, Grass pea lines fluctuated from 1239 kg ha-1 for line No. 7 to 1723 kg ha-1 for Line No. 10 with a 2% drop and 36.3% superiority compared to Naghadeh. The results of the stability analysis of forage yield showed that in terms of the Coefficient of variation parameter, genotypes 16, 5 and 10, in terms of Phenyl Wilkinson genotypes 15, 2, 13, in terms of Shokla genotypes 14, 9, 6, and in terms of Rick's equivalence, genotypes 14, 9, 6, and 13 were the most stable genotypes. The analysis of grain yield stability by univariate method showed that in terms of Coefficient of variation, genotypes 11, 12, 3, in terms of Phenyl Wilkinson, genotypes 13, 12, 4, 5, 6, in terms of Shukla's, genotypes 7, 12, 5, 6, and in terms of Rick's equivalence, genotypes 7, 12, 5, 6, and 8 were determined to be the most stable Grass pea genotypes. Conclusion: Based on the obtained results, in terms of forage yield lines No. 1, 10, 3, 9 and 15 and in terms of grain yield genotypes No. 12, 15, 8, 10 and 7 had high stability and yield compared to other genotypes. In general, considering all parameters of stability and compatibility, lines number 1, 10, 12, 15, 8, 7 and 9 were selected as the most stable lines, and genotypes No. 10 and 15 were suitable for both forage and seed.   Compatibility, Grass pea, Interaction, Parametric and Non-Parametric Methods اثر متقابل, خلر, روش‌های پارامتری و ناپارامتری, سازگاری 183 193 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1154-1&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/252022/06/82022/06/262022/06/192022/06/202022/01/252022/06/222022/07/27 1401/5/5 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/22022/08/22022/08/142022/08/172022/08/172022/08/232022/09/112022/09/11 1401/6/20 behrooz vaezi , Agricultural Research Education and Extension Organization(AREEO), Yasooj, Iran. بهروز واعظی bvaezi2009@gmail.com 00319475328460021237 00319475328460021237 No موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران raham mohtashami , Agricultural Research Education and Extension Organization(AREEO), Yasooj, Iran. رهام محتشمی rahammohtashami01@gmail.com 00319475328460021238 00319475328460021238 Yes بخش تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کهگیلویه و بویراحمد، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، یاسوج، ایران asgar jozeyan Ilam Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Ilam, Iran عسگر جوزیان jozeyan@yahoo.com 00319475328460021239 00319475328460021239 No مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران amir mirzaei Ilam Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Ilam, Iran امیر میرزایی amir.mirzaei53@gmail.com 00319475328460021240 00319475328460021240 No مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی ایلام، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران

fa تاثیر کمبود آهن بر بیان ژن‌های کد‌کننده‌ فاکتور‌های رونویسی WRKY1، bZIP56 و NAM-B1 در گندم نان (Triticum aestivum L.) چکیده مبسوط مقدمه و هدف: گندم نان (Triticum aestivum L.) یکی از مهم‌ترین محصولات تغذیه‌ای در سراسر جهان می‌باشد. گندم نیز مانند سایر گیاهان زراعی در طول دوره رشد با محدودیت‌های محیطی زیادی مواجه است که از جمله این محدودیت‌ها می‌توان به کمبود آهن در خاک اشاره کرد. آهن یکی از عناصر کم ‌مصرف‌ ضروری در گیاهان است که به‌عنوان  کوفاکتور کاتالیزوری در چندین فرایند کلیدی از جمله فتوسنتز و تنفس نقش دارد. مواد و روش‌ها: به‌منظور مطالعه الگوی بیان ژن‌های کد کننده‌ فاکتور‌های ‌رونویسی WRKY1، bZIP56 و NAM-B1 تحت شرایط کمبود آهن در گندم نان، آزمایشی بصورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با سه تکرار در گلخانه اجرا شد. ارقام پیشتاز ( آهن-کارا) و فلات (آهن-ناکارا) گندم ‌نان در شرایط کمبود و کفایت آهن (به­ ترتیب کمتر از 1/5 و پنج میلی‌گرم آهن در کیلوگرم خاک) کشت و نمونه‌ برداری از برگ و ریشه گیاهان در دو مرحله رویشی (یک ماه پس از جوانه­زنی) و زایشی (30 درصد سنبله­دهی) انجام گرفت. بیان نسبی ژن‌های کد کننده فاکتورهای رونویسی مذکور تحت شرایط کمبود آهن نسبت به شرایط کفایت آن با استفاده از روش Real time PCR اندازه­گیری شد. یافته ­ها: بر اساس نتایج حاصل از تحقیق، بیان ‌نسبی ژن کد کننده عامل رونویسی WRKY1 در ریشه هر دو رقم آهن-کارا (پیشتاز) و آهن-ناکارا (فلات) در مرحله رویشی به میزان قابل توجهی افزایش یافت. بیشترین میزان افزایش بیان نسبی ژن­های کد کننده عوامل رونویسی bZIP56 و NAM-B1 به ترتیب در برگ و ریشه رقم آهن-کارا پیشتاز در مراحل ‌رویشی و زایشی مشاهده شد. همچنین میزان بیان ژن bZIP56 در ریشه رقم آهن-ناکارا در هر دو مرحله رشدی بطور قابل توجهی افزایش یافت. نتیجه­ گیری: با توجه به افزایش بیان نسبی ژن WRKY1 در برگ و ریشه هر دو رقم در مرحله رویشی، احتمالا این ژن در فعال­سازی و القای بیان ژن‌های دخیل در جذب و انتقال آهن در اوایل مراحل رشدی گندم نان مشارکت دارد. همچنین افزایش بیان نسبی ژن bZIP56 در ریشه هر دو رقم در مرحله زایشی نشان می­دهد احتمالا این ژن در فعال­سازی رونوشت برداری ژن‌های دخیل در جذب آهن از خاک در انتهای مراحل رشدی گیاه (مرحله پر شدن دانه) دخالت دارد.   Extended Abstract Introduction and Objective: Bread wheat is one of the most important nutritional products throughout the world. Wheat, like other crops, faces many environmental constraints during the growing season, such as iron deficiency in the soil. Iron is one of the essential micronutrients in plants that act as a catalytic cofactor in several key processes including photosynthesis and respiration. Material and Methods: to investigate the expression pattern of genes encoding transcription factors WRKY1, bZIP56 and NAM-B1 under soil Fe deficiancy, a factorial experiment was conducted in a completely randomized design (CRD) with three replications. Pishtaz (Fe-efficient) and Falat (Fe–inefficient) bread wheat cultivars were planted under Fe deficiency (less than 1.5) and adequacy (5 mg Fe / kg soil) conditions and the relative expression of genes was measured in roots and leaves of the plants at vegetative (one month after germination) and reproductive (30% of heading) stages using real time PCR technique. Results: the results revealed the considerable enhanced expression of WRKY1 in the roots of Fe-efficient (Pishtaz) and -inefficient (Falat) cultivars at vegetative stage. The highest increased expression of bZIP56 and NAM-B1 genes was observed in the leaves and roots of Fe-efficient cultivar (Pishtaz) at vegetative and reproductive stage, respectively. The bZIP56 expression was also considerably enhanced in the leaves of Fe-inefficient cultivar in both stages. Conclusion: Due to the increased relative expression of WRKY1 gene in leaves and roots of both cultivars at vegetative stage, this gene is likely involved in activating and inducing the expression of genes participating in iron uptake and transport in the early stages of plant growth. Also, the increased relative expression of bZIP56 gene in the roots of both cultivars in the reproductive stage indicates that this gene might be participated in activating the transcription of genes involved in iron absorption from the soil at the end of plant growth stages.   Bread wheat, Iron deficiency, Real time PCR, Transcription factors عوامل ‌رونویسی, کمبود آهن, گندم ‌نان, واکنش زنجیره‌ای پلیمراز در زمان‌ واقعی 194 204 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-378-5&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/252022/06/82022/06/262022/06/192022/06/202022/01/252022/06/222022/07/272022/05/23 1401/3/2 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/22022/08/22022/08/142022/08/172022/08/172022/08/232022/09/112022/09/112022/08/31 1401/6/9 Nasim Ashrafzadeh plant biotechnology, Department of Plant Production and Genetics, Fatually of Agriculture, Urmia University نسیم اشرف زاده nasim.ashrafzadeh@gmail.com 00319475328460021219 00319475328460021219 No بیوتکنولوژی کشاورزی، گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه Babak Abdollahi Mandoulakani Department of Plant Production and Genetics, Faculty of Agriculture, Urmia University بابک عبدالهی مندولکانی b.abdollahi@urmia.ac.ir 00319475328460021220 00319475328460021220 Yes گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه

fa به‌گزینی ژنوتیپ‌های نخود کابلی (Cicer arietinum L.) برای تحمل به شوری در مرحله گیاهچه‌ای چکیده مبسوط مقدمه و هدف: نخود گیاهی با ارزش غذایی و اقتصادی بالا ولی حساس به تنش شوری است. امروزه، پژوهش‌های زیادی به‌منظور شناخت ارقام متحمل به تنش شوری نخود در راستای افزایش عملکرد آن در خاک‌های شور صورت گرفته است. با توجه به اهمیت این محصول، لزوم کشت آن در مناطق کمتر حاصلخیز به‌منظور افزایش پایداری و حاصلخیزی خاک و از طرفی کمبود ارقام نخود مقاوم به شوری گزینش ارقام مقاوم به شوری ضروری است. لذا در پژوهش حاضر، 72 ژنوتیپ نخود تیپ کابلی انتخاب و از لحاظ میزان تحمل در برابر تنش شوری مورد بررسی و گزینش قرار گرفتند. مواد و روش‌ها: در این مطالعه، بذر 72 ژنوتیپ نخود تیپ کابلی از بانک بذر پژوهشکده علوم گیاهی دانشگاه فردوسی مشهد تهیه و در شرایط هیدروپونیک در گلخانه کشت شدند. این پژوهش در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار با اعمال تنش شوری 12 دسی‏زیمنس بر متر کلرید سدیم از یک هفته بعد از سبز شدن انجام شد. چهار هفته بعد از شروع تنش، صفات مختلف آن مورد بررسی قرار گرفتند. یافته‌ها: ژنوتیپ‌ها بر اساس بقاء در سه گروه اول (100-76 درصد)، دوم (75-51) و سوم (50-26) دسته‏بندی شدند. نتایج نشان داد که 53 ژنوتیپ (معادل 74 درصد) در محدوده بقای بیشتر از 76 درصد قرار گرفتند و بخش عمده آن‌ها دارای بقای 100 درصد بودند. همچنین، هیچ‌یک از ژنوتیپ‌ها بقای کمتر از 25 درصد نداشت. بیشتر ژنوتیپ‌ها در زمان برداشت در مرحله رویشی قرار داشتند و تنها ژنوتیپ‌های MCC1299، MCC1254، MCC1134 ، MCC1058 و MCC1037 در مرحله گلدهی بودند و دامنه بقای بیشتر از 75 درصد داشتند. با افزایش درصد بقاء، تعداد شاخه‌های فرعی افزایش یافت. درصد بقاء برگ در دامنه بقاء 51-75 درصد بیشترین مقدار این شاخص (76/78 درصد) را نشان داد. ‌در دامنه بقاء 51-75 درصد بیشترین مقدار سدیم (11/09 میلی‌گرم در گرم وزن خشک) مشاهده شد. اما، مقدار پتاسیم با افزایش درصد بقاء کاهش معنی‌داری نشان داد. با افزایش درصد بقاء، میزان ماده خشک به‌طور معنی‌داری افزایش یافت و از 26-50 به 51-75 و 76-100 درصد به­ترتیب به 1/6 و 1/8 برابر رسید. نتایج تجزیه خوشه‌ای بیانگر برتری نسبی ژنوتیپ‌های گروه چهارم شامل MCC1058،MCC1291 وMCC1296 در بیشتر صفات مورد مطالعه بود. نتیجه‌گیری: به‌طور کلی، نتایج نشان‌دهنده مناسب‌تر بودن ژنوتیپ‌های متعلق به گروه چهارم به‌منظور استفاده از صفات برتر آن‌ها در تحمل به تنش شوری است. Extended Abstract Introduction and Objective: Chickpea is known as a plant with high nutritional and economic value; however, it is sensitive to salinity stress. Nowadays, a lot of research has been done to identify cultivars tolerant to salinity stress in chickpeas to increase their yield in saline soils. In general, due to the economic value of chickpeas, including chickpea as an important and useful food for humans, the need to grow chickpeas in areas that are less stable and obtained for resources, soil and cultivars of salt-resistant chickpeas selection of salt-resistant cultivars is needed. Results: In the present study, 72 cable-type chickpea genotypes were selected and studied in terms of tolerance to salinity stress. Material and Methods: In this study, seeds of 72 chickpea genotypes were prepared from the seed bank of the Plant Science Research Institute of Ferdowsi University of Mashhad and cultivated in a greenhouse under hydroponic conditions. The study was conducted in a completely randomized design with three replications at salinity stress of 12dSm-1sodium chloride (NaCl) one week after grow. Four weeks after stress, different characteristics were examined. Results: The results showed that 53 genotypes (equivalent to 74%) were in the range of survival of more than 76% and most of them had 100% survival. Also, none of the genotypes survived less than 25%. Most genotypes were in the vegetative stage at harvest time and only MCC1299, MCC1254, MCC1134, MCC1058 and MCC1037 genotypes were in the flowering stage and had a survival range of more than 75%. As the survival percentage increased, the number of lateral branches increased. Leaf survival percentage in the survival range of 75-51% showed the highest value of this index (76.78%). The highest amount of sodium (11.09 mg. g-1. DW-1) was observed in the survival range of 75-51%. But the amount of potassium showed an insignificant decrease with increasing survival percentage. With an increasing survival percentage, the amount of dry weight increased significantly and increased from 50-26 to 75-51 and 100-76% by 1.6 and 1.8 times, respectively. The results of cluster analysis showed the relative superiority of the forth group genotypes including MCC1058, MCC1291 and MCC1296 in most of the studied traits. Conclusion: In general, the results indicate that the genotypes belonging to the fourth group are more suitable to use their superior traits in tolerance to salinity stress. Cluster analysis, Hydroponics, Potassium, Sodium, Survival بقاء, پتاسیم, تجزیه خوشه‌ای, سدیم, هیدروپونیک 205 218 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1117-2&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/252022/06/82022/06/262022/06/192022/06/202022/01/252022/06/222022/07/272022/05/232022/06/18 1401/3/28 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/22022/08/22022/08/142022/08/172022/08/172022/08/232022/09/112022/09/112022/08/312022/11/1 1401/8/10 Jafar Nabati Department of Legume, Research Center for Plant Sciences, Ferdowsi University of Mashhad جعفر نباتی jafarnabati@ferdowsi.um.ac.ir 00319475328460021207 00319475328460021207 Yes گروه بقولات، پژوهشکده علوم گیاهی، دانشگاه فردوسی مشهد Rezvan Ramezannejad Academic Center for Education, Culture and Research: ACECR, Khorasan Razavi Province, Mashhad, Iran رضوان رمضان نژاد r.r.phd1984@gmail.com 00319475328460021208 00319475328460021208 No جهاد دانشگاهی، خراسان رضوی Zare Mehrjerdi Mohammad Agriculture faculty of Shirvan, University of Bojnord, Iran محمد زارع مهرجردی mzarem1381@yahoo.com 00319475328460021209 00319475328460021209 No دانشکده کشاورزی شیروان - دانشگاه بجنورد

fa ارزیابی سازگاری و پایداری عملکرد دانه و بررسی برخی از ویژگی های زراعی ژنوتیپ های نخود زراعی (Cicer arietinum L.)، در شرایط دیم چکیده مبسوط مقدمه و هدف: با توجه به افزایش بی ­رویه جمعیت و شرایط نامساعد محیطی و بخصوص تنش­ های متنوع و معضل کم ­آبی، ارزیابی ژنوتیپ­ های گیاهی در محیط­ های متنوع، امری اجتناب­ ناپذیر است. اثر متقابل یا برهمکنش ژنوتیپ و محیط می­تواند به‎عنوان ابزاری در دست اصلاح­ گران گیاهی قرار گیرد تا به‎کمک آن بهترین ژنوتیپ ­ها/ارقام را در محیط ­های رشد گیاهان (در یک یا چندسال) برگزینند. لذا این تحقیق جهت ارزیابی جمعیتی از ژنوتیپ­ های نخود زراعی در طی چند سال­ متوالی در غرب کشور جهت اطلاع از پایداری و سازگاری عملکرد دانه آنها صورت گرفت. مواد و روش ­ها: این آزمایش به‎منظور بررسی پایداری عملکرد دانه در ۱۰۸ ژنوتیپ نخود زراعی در سال­های زراعی 1398-1397، 1399-1398 و 1400-1399 در قالب طرح پایه بلوک­ های کامل تصادفی اجرا گردید. با اجرای دقیق عملیات کاشت، داشت و برداشت، در طی دوران رشد و پس از برداشت، صفات عملکرد دانه، وزن صد دانه، ارتفاع بوته، تعداد روز تا ۵۰ درصد گلدهی، تعداد روز تا رسیدگی، تعداد غلاف در بوته، تعداد شاخه (اصلی و فرعی) یادداشت برداری گردید. یافته ­ها: نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که بین ژنوتیپ­ ها از لحاظ صفات ارتفاع بوته، عملکرد دانه، تعداد غلاف در بوته و تعداد شاخه در بوته،اختلاف معنی­ دار وجود داشت. مقایسه میانگین عملکرد دانه نشان داد که ژنوتیپ شماره ۱۰ دارای بالاترین مقدار عملکرد (54/038 گرم) بود. ﻣﻌﻨﻲدار شدن اﺛﺮ ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ ژﻧﻮﺗﻴﭗ × ﻣﺤﻴﻂ، بیانگر واﻛﻨﺶ ﻣﺘﻔﺎوت ژﻧﻮﺗﻴﭗﻫﺎ در ﻣﺤﻴﻂﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠﻒ ﺑﻮده و لذا اﻣﻜﺎن ﺗﺠﺰﻳﻪ ﭘﺎﻳﺪاری ژﻧﻮﺗﻴﭗﻫﺎ وﺟﻮد داﺷته و بدین منظور از مدل GGE بای­پلات به‎همراه برخی از نتایج روش AMMI و نیز مدل مختلط (AMMI در ترکیب با BLUP) استفاده شد. بر اساس مدل GGE دو مؤلفه اول، 76/3 درصد از تنوع کل عملکرد دانه را توجیه نموده و در این رابطه، ژنوتیپ ­های 1، 26، 60 و 101 به‎عنوان ژنوتیپ ایده ­آل انتخاب و همچنین ژنوتیپ­ های شماره 32، 69، 76، 89، 90، 94، 98 و 108 در مقایسه با سایر ژنوتیپ­ ها به‎عنوان ژنوتیپ ­های مطلوب و محیط چهارم (سال سوم-کرمانشاه) نیز به‎عنوان محیط ایده­ آل درنظر گرفته شدند. نتیجه­ گیری: در این تحقیق با توجه به برتری برخی از ارقام نخود زراعی در دو ناحیه معتدل و سرد از نظر پایداری و بالا بودن عملکرد دانه، این ارقام می ­توانند به‎عنوان گزینه ­­های مناسب جهت معرفی رقم انتخاب شده و یا به‎عنوان والدین تلاقی­ ها در برنامه ­های آتی به­ نژادی این گیاه مورد استفاده قرار گیرند. Extended Abstract Introduction and Objective: Due to the increase in population and unfavorable environmental conditions, especially various stresses and the problem of water scarcity, evaluation of plant genotypes in various environments is inevitable. The interaction effect of the genotype and environment can be used as a mean by plant breeders to select the best genotypes/cultivars in plant growth environments (in one or more years). Material and Methods: In order to evaluate the stability of grain yield, this experiment was performed on 108 chickpea genotypes in the cropping years 2017-2018, 2018-2019 and 2019-2020 in the form of a randomized complete block design. By carefully planting, holding and harvesting operations, during the growing season and postharvest, seed yield, 100-seed weight, plant height, number of days to 50% flowering, number of days to maturity, number of pods per plant, number of main branches was recorded. Results: The results of combined analysis of variance showed that there was a significant difference between the genotypes in terms of plant height, grain yield, number of pods per plant, number of main branches. Comparison of mean grain yield showed that genotype number 10 had the highest yield (54.038 gram).significancy of GE interaction effect showed the response of genotypes within various environments so then it is possible to perform the stability analysis of genotypes and for this reason, the GGE biplot was used in parallel with some findings of AMMI model and mixed AMMI model (AMMI in conjunction with BLUP) which GGE biplot resulted that first 2 components accounted for 76.3 percent of total variation of grain yield and in this context varieties 1, 26, 60 and 101 acconted as ideal ones and so genotypes 32, 69, 76, 89, 90, 94, 98 and 108 mentioned as suitable genotypes compared to other genotypes and that 4th enfironment (year 3-Kermanshah) mentioned as ideal environment. Conclusion: Considering the superiority of some chickpea cultivars in this study in terms of both grain yield and yield stability, in 2 temperate and cold regions in terms of stability and high grain yield, these cultivars can be candidates to introduce the cultivar or be used as parents of crosses in future breeding programs of this plant.   Compatibility, Food legumes, Interaction, GGE byplate, Nominal mean, Stability اثر متقابل, پایداری, حبوبات, سازگاری, میانگین اسمی, GGE بای ­پلات 219 233 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-198-2&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/252022/06/82022/06/262022/06/192022/06/202022/01/252022/06/222022/07/272022/05/232022/06/182022/05/8 1401/2/18 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/22022/08/22022/08/142022/08/172022/08/172022/08/232022/09/112022/09/112022/08/312022/11/12022/11/2 1401/8/11 Solmaz Amiri Agronomy and Plant Breeding Dept., Ilam University, Ilam, Iran سولماز امیری solmaz_amiri94@yahoo.com 00319475328460021292 00319475328460021292 No گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه ایلام Ali Arminian Agronomy and Plant Breeding Dept., Ilam University, Ilam, Iran علی آرمینیان a.arminian@ilam.ac.ir 00319475328460021293 00319475328460021293 Yes عضو هیأت علمی، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشگاه ایلام Hamid Hosseinian Khoshrou Dryland Agricultural Research Instititute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Maragheh, Iran حمید حسینیان خوشرو hoseinian.hamid@yahoo.com 00319475328460021294 00319475328460021294 No مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران

fa ارزیابی عملکرد و پایداری عملکرد ژنوتیپ های سویا تحت شرایط آلوده به بیماری پوسیدگی ذغالی با استفاده از روش GGE بای پلات چکیده مبسوط مقدمه و هدف: مهم­ترین هدف در تمام برنامه­ های اصلاحی محصولات زراعی افزایش عملکرد است و بهبود عملکرد نیازمند استفاده از روش ­های آماری کارآمد برای تعیین ژنوتیپ­ های برتر است. در تعیین برتری ژنوتیپ­ ها علاوه بر عملکرد بالا، پایداری عملکرد در محیط­ های مختلف نیز باید در نظر گرفته شود. تجزیه بای­ پلات روش مناسبی برای انتحاب ژنوتیپ­ های برتر و افزایش کارایی انتخاب است. مواد و روش‌ها: در این مطالعه 130 ژنوتیپ مختلف سویا در دو شرایط محیطی طبیعی (بدون بیماری) و تنش بیماری (القای مصنوعی بیماری پوسیدگی ذغالی) در طی سال­ های 1393 و 1394 (چهار محیط) در موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج در قالب طرح لاتیس ساده با دو تکرار کشت شدند و پایداری عملکرد ژنوتیپ­ها از طریق روش GGE بای­پلات مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌ها: نتایج تجزیه مرکب عملکرد دانه نشان داد که اثر محیط، ژنوتیپ و اثرات متقابل ژنوتیپ در محیط معنی­ دار است. نتایج حاصل از تجزیه پایداری ژنوتیپ ­ها به­ روشGGE بای­پلات نشان داد که مولفه اول (اثر اصلی ژنوتیپ) 70 درصد و مولفه دوم (اثر متقابل ژنوتیپ در محیط) 14 درصد و در مجموع دو مولفه اصلی 84 درصد از کل تغییرات داده­ ها را توجیه کردند که نشان­ دهنده اعتبار نسبتاً خوب بای­ پلات در توجیه تغییرات ژنوتیپ و برهم­کنش ژنوتیپ × محیط (G+GE) بود. در بررسی بای­ پلات چند ضلعی مشاهده شد که بیش­ترین عملکرد دانه در محیط E2 (وجود بیماری پوسیدگی ذغالی در سال 93) و E4 (وجود بیماری پوسیدگی ذغالی در سال 94) متعلق به ژنوتیپ شماره 66 بود، اما ژنوتیپ­ های شماره 1، 3، 5، 43، 63، 66، 75، 76، 77 و 89 دارای ترکیب مناسبی از پایداری و عملکرد بودند. نتیجه‌گیری: به­طور کلی، تعداد قابل توجهی از ژنوتیپ ­ها دارای مقاومت یا تحمل مناسبی نسبت به بیماری پوسیدگی ذغالی بودند. برخی از این ژنوتیپ­ ها مانند ژنوتیپ شماره 66 ضمن اینکه هیچ­گونه علائمی از بیماری پوسیدگی ذغالی در دو سال اجرای آزمایش نشان ندادند، دارای عملکرد دانه مناسبی نیز بودند.   Extended Abstract Introduction and Objective: The most important goal in all crop breeding programs is to increase yield, and yield improvement requires the use of efficient statistical methods to identify superior genotypes. In determining the superiority of genotype, in addition to high yield, yield stability in different environments must also be considered.Biplot analyses are good tools for selecting superior genotypes and to increase efficiency in selection. Material and Methods: In the present study GGE biplot method was used for assessment yield and yield stability of 130 genotypes of soybean under two environmental conditions, natural conditions and disease stress (artificial induction of charcoal rot disease), were evaluated in a simple lattice design with two replications at Seed and Plant Improvement Research Institute (SPII), Karaj, Alborz province, Iran, during 2014 and 2015 (four environments). Results: The results of combined analysis of grain yield/plant revealed that effects of location, genotype and interaction of genotype × location were significant. The results of stability analysis using GGE-biplot method revealed that the first (Genotype) and second (genotype × environment interaction) components explained 70% and 14%, respectively, and the both components 84% of the total variation, which indicates a good validity of the biplot in explaining the variations of genotypes and genotype × environment interaction (G + GE). Polygonal biplot showed that the genotype 66 had the highest grain yield in environment E2 (disease conditions in 2014) and E4 (disease conditions in 2015), however, the genotypes 1, 3, 5, 43, 63, 66, 75, 76, 77 and 89 had a good combination of stability and yield. Conclusion: Some of these genotypes such as genotype 66 did not show any signs of charcoal rot in both experimental years, they also had a good grain yield.   Genotype, Genotype × Environment interaction, GGE biplot, Macrophomina phaseolina اثر متقابل ژنوتیپ در محیط, ژنوتیپ, GGE-بای‌پلات, Macrophomina phaseolina 234 242 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1075-2&slc_lang=fa&sid=1 2022/04/202022/05/142022/05/192022/05/182022/04/172022/04/272022/03/142022/04/172022/05/252022/06/82022/06/262022/06/192022/06/202022/01/252022/06/222022/07/272022/05/232022/06/182022/05/82022/06/1 1401/3/11 2022/06/12022/06/182022/06/182022/07/32022/07/32022/11/122022/07/232022/08/22022/08/22022/08/22022/08/142022/08/172022/08/172022/08/232022/09/112022/09/112022/08/312022/11/12022/11/22022/11/2 1401/8/11 ali ghorbanipour Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran علی قربانی پور ghorbanipur.ali@gmail.com 00319475328460021264 00319475328460021264 Yes گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی دانشگاه گیلان، رشت، ایران babak rabiei Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran بابک ربیعی babak_rabieii@yahoo.com 00319475328460021265 00319475328460021265 No گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی دانشگاه گیلان، رشت، ایران siamak rahmanpour Department of oilseed plants, Seed and Plant Improvement Institute (SPII), Karaj, Iran سیامک رحمانپور sirahmanpour@gmail.com 00319475328460021266 00319475328460021266 No بخش دانه های روغنی، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج، ایران seyed akbar khodaparast Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran سید اکبر خداپرست khodaparast@guilan.ac.ir 00319475328460021267 00319475328460021267 No گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران