fa بررسی تنوع ژنتیکی، وراثت پذیری و پیشرفت ژنتیکی صفات مورفولوژیکی، اجزای عملکرد و عملکرد دانه در ژنوتیپ های مختلف نخود (Cicer arietinum) اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <strong><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp; &nbsp; &nbsp;نخود به&shy;عنوان سومین حبوبات مهم جهان نه تنها منبع مهمی برای تغذیه محسوب می</span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">گردد بلکه با افزودن نیتروژن باعث افزایش حاصل&shy;خیزی خاک می&shy;شود. این مطالعه با هدف بررسی تنوع از طریق تخمین ضریب تغییرات فنوتیپی و ژنوتیپی، وراثت&shy;پذیری و پیشرفت ژنتیکی مورد انتظار صفات کمی در نخود انجام شد. ژنوتیپ&shy;ها در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با 3 تکرار کاشته شدند. نتایج تجزیه به مولفه&shy;های اصلی نشان داد که 4 مولفه اول تقریباً 80% تنوع ژنوتیپ&shy;ها را برای صفات بررسی شده توجیه کردند. در تجزیه کلاستر با روش </span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ward</span></span></span><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، ژنوتیپ&shy;ها در 3 گروه قرار گرفتند و بالاترین فاصله ژنتیکی بین کلاستر 2 و 3 مشاهده شد. مشخص شد که صفت تعداد بذر در غلاف بالاترین ضریب تغییرات ژنوتیپی و فنوتیپی دارد. بالاترین وراثت&shy;پذیری برای تعداد غلاف بارور (86/0)، عملکرد بذر (84/0) و وزن صد&shy;دانه (84/0) مشاهده شد در&shy;حالی&shy;که بالاترین مقدار وراثت&shy;پذیری به همراه بیشترین مقدار پیشرفت ژنتیکی برای صفت عملکرد بیولوژیکی مشاهده شد لذا عملکرد بیولوژیکی می&shy;تواند مهم&shy;ترین معیار برای انتخاب لاین&shy;های والدینی در برنامه&shy;های اصلاحی محسوب گردد. همچنین با توجه به بالاترین فاصله ژنتیکی بین کلاستر 2 و 3 می&shy;توان از ژنوتیپ&shy;های این دو کلاستر برای دورگ&shy;گیری در جهت تولید واریته&shy;های اصلاح شده استفاده کرد.&nbsp;</span></span></span></span></strong> Chickpea (<em>Cicer arietnum</em>) as the third most important grain legume in the world is not only an important source of feed but it also <em>improve soil fertility by adding nitrogen</em>. This work was aimed to study the variability of morphological trait, to estimate PCV, GCV, heritability, and expected genetic advance of quantitative traits of Chickpea. The genotypes were planted in a randomized complete block design with three replications. PCA analysis showed first four factors Justify almost near to 80 percent variance among studied characters. Cluster analysis with Ward method classified all genotypes in three groups and the highest genetic distance was observed between cluster 2 and cluster 3. It is shown that the number of seed per pod trait has the highest PCV and GCV. The highest heritability was found for number of fertile pod (0.86), seed yield (0.84) and 100-seed weight (0.84) whereas high heritability coupled with high genetic advance was found for biological yield. So biological yield can be the most important criteria for selection <em>parental</em> lines in breeding programs. Also in regard to the highest genetic distance between cluster 2 and cluster 3, genotypes of two clusters could be used for intercrossing to develop improved cultivars. تجزیه به مولفه های اصلی, تجزیه کلاستر, تنوع ژنتیکی, نخود, وراثت پذیری Chickpea, Cluster analysis, Genetic variation, Heritability, Principal Component Analysis 61 68 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-308&slc_lang=fa&sid=1 Payam Pezeshkpour پیام پزشکپور 10031947532846009530 10031947532846009530 No Seed and Plant Improvement Research Department, Lorestan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Khorramabad مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم آباد Soheila Afkar سهیلا افکار 10031947532846009531 10031947532846009531 Yes Plant Breeding Department, Faculty of Agriculture, Payame Noor University, Tehran, Iran گروه اصلاح نباتات ، دانشکده کشاورزی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران