حمید رضا فنایی*1، بهزاد سرخی لله لو1، سید محمد علوی سینی1، مجید رضا کیانی فریز1، علی افتخاری1، ابوالقاسم مرادقلی1، مانی معرفت زاده خامنه1، حسین اکبری مقدم
1- سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی
چکیده: (21 مشاهده)
مقدمه و هدف: با توجه به اینکه برخی گیاهان دارویی از مقاومت بالایی در برابر خشکی برخوردارند، بهرهگیری از این گونهها میتواند به عنوان یکی از راهکارهای افزایش بهرهوری و مدیریت مصرف آب در نظامهای زراعی کشاورزی مورد توجه قرار گیرد.. زیره سبز بدلیل بومی بودن، وجود تودههای بومی و متنوع سازگار با شرایط آب و هوایی متنوع کشور و دارا بودن ژنهای مقاومت به خشکی، شوری و آفات و بیماریها گزینه بسیار مناسب برای تولید در اراضی دارای محدودیت آب میباشد. با وجود ویژگیهای ارزشمند زیره سبز، تاکنون ارقام اصلاحشدهای از این گیاه بهطور رسمی معرفی نشدهاند؛ از اینرو، شناسایی و بررسی تنوع ژنتیکی وعملکردی در ژرم پلاسم موجود در بانکهای ژن گیاهی، با اهداف اصلاحی حایز اهمیت می باشد. مهمترین اهداف اصلاحی در زیره سبز شامل افزایش عملکرد دانه ، بهبود کیفیت اسانس با تأکید بر ترکیبات مؤثره دارویی و ارتقای مقاومت به تنشهای زیستی و غیرزیستی مانند بیماریها و خشکی می باشد. در این آزمایش هدف ارزیابی ژنوتیپها، محیطهای کشت، روابط ژنوتیپها و محیطها و در نهایت شناسایی ژنوتیپهای پایدار با عملکرد بالا و سازگاری عمومی و خصوصی زیره سبز تحت شرایط محیطی مختلف با استفاده از روش گرافیکی GGE-Biplot پلات بود.
مواد و روش: بهمنظور بررسی پایداری عملکرد دانه 36 ژنوتیپ زیره سبز، آزمایشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با 3 تکرار در پنج ایستگاه تحقیقاتی شامل (جیرفت، مشهد، بیرجند، زابل و کرج) در سال زراعی 1402-1401 اجرا گردید. بذر هر ژنوتیپ در 4 ردیف و با فاصله ردیف 20 سانتیمتر کشت شد. در مرحله 5 برگی جهت دستیابی به تراکم 120-100 بوته در مترمربع تنک مزرعه با رعایت فاصله 7-5 سانتیمتری بین دو بوته روی خط صورت گرفت. بوتهها در مرحله رسیدگی (80 درصد زرد شدن بوته) برداشت و پس از خشک شدن کامل بوتهها اقدام به کوبیدن و جداسازی بذور از کاه و کلش شد و عملکرد دانه در واحد سطح محاسبه شد. دادهها با استفاده از نرمافزارهای SAS و SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. برای ارزیابی پایداری و سازگاری ژنوتیپها در محیطهای مورد بررسی و تفسیر برهمکنش ژنوتیپ × محیط و تعیین ابر محیط از روش گرافیکی GGE-Biplot استفاده شد.
یافتهها: نتایج تجزیه واریانس مرکب بر اساس دادههای پنج محیط برای عملکرد دانه نشان داد، اثر ژنوتیپ، محیط و برهمکنش ژنوتیپ در محیط معنیدار بود. با توجه به معنیدار شدن محیط و همچنین برهمکنش ژنوتیپ × محیط تجزیه پایداری برای ژنوتیپها در محیطهای مختلف انجام شد. نتایج حاصل از تجزیه GGE-Biplot، نشان داد که دو مؤلفه اصلی در مجموع 65 درصد mouseout="msoCommentHide('_com_1')" onmouseover="msoCommentShow('_anchor_1','_com_1')">[AB1] از کل تغییرات واریانس برهمکنش ژنوتیپ در محیط را توجیه نمودند. بر اساس نمودار چند ضلعی، دو محیط کلان و ژنوتیپهای سازگار هر محیط تعیین شد، ژنوتیپهای G30 و G6 در ابر محیط 1 شامل مشهد، زابل، بیرجند و کرج بهترین عکسالعمل را لز نظر سازگاری خصوصی نشان میدهند. این ابرمحیط تقریبا ً4 تا از محیطهای مورد بررسی واقع در اقلیم گرم جنوب و معتدل کشور به استثنای جیرفت را به خود ا ختصاص داد که نشاندهنده اهمیت تعیینکنندگی این ابرمحیط بود. ابر محیط 2 شامل جیرفت بود و ژنوتیپ G35به عنوان ژنوتیپ برتر این محیط با سازگاری خصوصی mouseout="msoCommentHide('_com_2')" onmouseover="msoCommentShow('_anchor_2','_com_2')">[AB2] شناسایی شد. . بر اساس بای پلات ژنوتیپ ایدهآل فرضی نیز ژنوتیپ G30 و بعد از آن ژنوتیپهای G24، G31، G5، G26، G6، G33 و G32 کمترین فاصله را از ژنوتیپ آرمانی فرضی داشتند لذا از نظر هر دو عامل میانگین عملکرد و پایداری، بهتر از سایر ژنوتیپها بودند و سازگاری عمومی بالایی در محیطهای مورد مطالعه داشتند. همچنین بر اساس نتایج نمودار بایپلات محیط ایدهآل، محیط مشهد بیشترین تمایز را نشان داد و برای انجام بررسیهای مقایسه ژنوتیپهای زیره سبز به عنوان مناسبترین محیط تشخیص داده شد.
نتیجهگیری: با توجه به شرایط حال اقلیمی کشور و تداوم خشکی و کم آبی در اکثر نقاط کشور به وِیژه مناطق گرم و خشک ، لزوم استفاده از گیاهان کم آب بر و ارقام پایدار با پتاسیل عملکرد بالا از آنها همواره مورد توجه بوده و است. در این تحقیق بهوضوح شناسایی ژنوتیپهای پایدار و برتر بهصورت گرافیکی انجام شد که نشان دهنده کارائی مناسب روش بایپلات برای انتخاب ارقام پرمحصول و پایدار است. محیط مشهد را میتوان بهعنوان محیط مطلوب جهت انتخاب ژنوتیپهای برتر زیره سبز معرفی کرد. در مجموع بر اساس نتایج و تفسیرهای صورت گرفته ژنوتیپهای G30، G6، G5، G26 و G35 بدلیل دارا بودن عملکرد دانه بالاتر، پایداری در عملکرد و دارا بودن سازگاری عمومی و خصوصی mouseout="msoCommentHide('_com_3')" onmouseover="msoCommentShow('_anchor_3','_com_3')">[AB3] در مناطق به عنوان گزینههای انتخابی مناسب و ایدهآل زیره سبز مشخص شدند. این ژنوتیپها میتوانند در آزمایش تحقیقی و ترویجی در شرایط زارعین مورد ارزیابی قرار گیرند و ژنوتیپ یا ژنوتیپ های برتر نسبت به شاهد محلی، وارد فرایند معرفی ارقام جدید زیره سبز شوند.
مواد و روش: بهمنظور بررسی پایداری عملکرد دانه 36 ژنوتیپ زیره سبز، آزمایشی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با 3 تکرار در پنج ایستگاه تحقیقاتی شامل (جیرفت، مشهد، بیرجند، زابل و کرج) در سال زراعی 1402-1401 اجرا گردید. بذر هر ژنوتیپ در 4 ردیف و با فاصله ردیف 20 سانتیمتر کشت شد. در مرحله 5 برگی جهت دستیابی به تراکم 120-100 بوته در مترمربع تنک مزرعه با رعایت فاصله 7-5 سانتیمتری بین دو بوته روی خط صورت گرفت. بوتهها در مرحله رسیدگی (80 درصد زرد شدن بوته) برداشت و پس از خشک شدن کامل بوتهها اقدام به کوبیدن و جداسازی بذور از کاه و کلش شد و عملکرد دانه در واحد سطح محاسبه شد. دادهها با استفاده از نرمافزارهای SAS و SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. برای ارزیابی پایداری و سازگاری ژنوتیپها در محیطهای مورد بررسی و تفسیر برهمکنش ژنوتیپ × محیط و تعیین ابر محیط از روش گرافیکی GGE-Biplot استفاده شد.
یافتهها: نتایج تجزیه واریانس مرکب بر اساس دادههای پنج محیط برای عملکرد دانه نشان داد، اثر ژنوتیپ، محیط و برهمکنش ژنوتیپ در محیط معنیدار بود. با توجه به معنیدار شدن محیط و همچنین برهمکنش ژنوتیپ × محیط تجزیه پایداری برای ژنوتیپها در محیطهای مختلف انجام شد. نتایج حاصل از تجزیه GGE-Biplot، نشان داد که دو مؤلفه اصلی در مجموع 65 درصد mouseout="msoCommentHide('_com_1')" on
نتیجهگیری: با توجه به شرایط حال اقلیمی کشور و تداوم خشکی و کم آبی در اکثر نقاط کشور به وِیژه مناطق گرم و خشک ، لزوم استفاده از گیاهان کم آب بر و ارقام پایدار با پتاسیل عملکرد بالا از آنها همواره مورد توجه بوده و است. در این تحقیق بهوضوح شناسایی ژنوتیپهای پایدار و برتر بهصورت گرافیکی انجام شد که نشان دهنده کارائی مناسب روش بایپلات برای انتخاب ارقام پرمحصول و پایدار است. محیط مشهد را میتوان بهعنوان محیط مطلوب جهت انتخاب ژنوتیپهای برتر زیره سبز معرفی کرد. در مجموع بر اساس نتایج و تفسیرهای صورت گرفته ژنوتیپهای G30، G6، G5، G26 و G35 بدلیل دارا بودن عملکرد دانه بالاتر، پایداری در عملکرد و دارا بودن سازگاری عمومی و خصوصی mouseout="msoCommentHide('_com_3')" on
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
