fa ارزیابی تحمل به تنش کم آبیاری ژنوتیپ های مختلف کلزا در استان آذربایجان شرقی اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><strong><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span style="font-size:11px;"> خشکی یکی از مهم&shy;ترین تنش&shy; های غیرزیستی در سراسر جهان است که رشد، نمو و عملکرد نهایی گیاهان زراعی را تحت تأثیر قرار می&shy;دهد. با توجه به اینکه گیاه کلزا نقش اصلی در تامین روغن دارد، از این رو شناخت ارقام متحمل به تنش یک ضرورت در آن است. به منظور</span></span></span></span></strong><span style="font-size:11px;"><strong><span style="color:#0D0D0D;">&nbsp;ارزیابی تحمل ژنوتیپ &shy;های مختلف کلزا در شرایط تنش کم &shy;آبی، آزمایشی به</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">صورت کرت</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">های </span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">خرد</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">شده در قالب طرح پایه بلوک&shy;های کامل تصادفی و در سه تکرار انجام شد</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">.</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;"> تیمارهای آزمایشی شامل تنش خشکی در سه سطح: بدون تنش، قطع آبیاری در مرحله گلدهی و قطع آبیاری در مرحله خورجین&shy;دهی به</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">عنوان عامل اصلی و 14 ژنوتیپ مختلف کلزای پاییزه به</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">عنوان عامل فرعی بودند.</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;"> نتایج نشان داد که تنوع مطلوبی در بین ژنوتیپ&shy;ها براساس صفات مختلف مورد مطالعه در سطوح مختلف تنش کمبود آب وجود دارد.</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;"> تنش کمبود آب موجب کاهش همه صفات مورد بررسی به</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">جز صفت شاخص برداشت شد. تجزیه خوشه &shy;ای ژنوتیپ&shy; های مختلف کلزا براساس روش </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">UPGMA</span></span></span></strong> <strong><span style="color:#0D0D0D;">در سطوح مختلف بدون تنش، تنش از مرحله گلدهی و تنش از مرحله خورجین&shy; دهی، ژنوتیپ&shy; ها را به</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">ترتیب در 3، 4 و 4 گروه مجزا تفکیک نمود. در تجزیه به مولفه&shy; های اصلی تعداد دو عامل در همه سطوح تنش مورد بررسی بدست آمد که دارای مقدار ویژه بالاتر از یک بودند. صفات طول خورجین، مساحت خورجین، تعداد خورجین در بوته، تعداد دانه در خورجین، میزان رشد مطلق بوته، عملکرد دانه و شاخص برداشت در همه سطوح تنش بالاترین میزان بار عامل در جهت مثبت را به خود اختصاص دادند.</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;"> در شرایط تنش از مرحله گلدهی عملکرد دانه با همه صفات به جز صفات ارتفاع گیاه و تعداد خورجین واقعی به پتانسیل همبستگی مثبت و معنی&shy; دار </span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">در سطح 1 درصد </span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">داشت. </span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">نتایج آزمایشات حاکی از آن است که در شرایط بدون تنش، ژنوتیپ&shy; های </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">L155</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;"> (</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">3947 کیلوگرم در هکتار)،</span></strong> &nbsp;<strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">L14</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">(</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">3952 کیلوگرم در هکتار</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">)</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">، </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">HL2012</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;"> (</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">4159 کیلوگرم در هکتار</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">)</span></strong> <strong><span style="color:#0D0D0D;">و </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">WPN6</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;"> (</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">3929 کیلوگرم در هکتار</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">) </span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">عملکرد&shy;های قابل</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">قبولی داشتند ولی در شرایط کمبود آب در مرحله گلدهی ژنوتیپ&shy; های </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">WPN6</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;"> (</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">2156 کیلوگرم در هکتار</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">)</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">، </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">L155</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;"> (</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">2158 کیلوگرم در هکتار</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">)</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">، </span></strong>&nbsp;<strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">SW102</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">(</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">1983 کیلوگرم در هکتار</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">)</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">، </span></strong>&nbsp;<strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">L14</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">(</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">2174 کیلوگرم در هکتار</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">) </span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">و </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">HL3721</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;"> (</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">2136 کیلوگرم در هکتار) و در شرایط تنش از مرحله خورجین دهی ژنوتیپ&shy; </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">HL2012</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;"> &nbsp;(</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">3259 کیلوگرم در هکتار</span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">) </span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">در مقایسه با سایر ژنوتیپ&shy;ها با کسب عملکرد دانه به</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:#0D0D0D;">مراتب بالاتر از پایداری عملکرد نسبتاَ بیشتری برخوردار بودند.</span></strong><br> &nbsp;</span><br> &nbsp;</div> <p style="margin: 0cm 0cm 0pt; text-align: justify; line-height: normal;">Drought is one of the most important abiotic stress factors worldwide that affects growth, development and final yield of crops. In order to evaluate the different genotypes of rapeseed under water stress conditions, an experiment was carried out as a split-plot design based on randomized complete block design (RCBD) with three replications. Three irrigation levels were applied in main plot included: non water stress, water stress from flowering stage and water stress from pod formation stages to growth of the seed and 14 different genotypes was in the sub factor. The results showed that there was a significantly variation among the genotypes based on the different traits studied at different levels of water stress. Water deficit stress reduced all studied traits except the harvest index. The cluster analysis of different genotypes of rapeseed based on UPGMA method at different levels non-stress, water stress from flowering stage and pod formation stage, distinguished genotypes in 3, 4 and 4 groups, respectively. In principal component analysis two factors was found at all levels of water stress, which had an eigenvalue higher than one. Pod length, pod area, number of pods per plant, number of seeds per pod, absolute growth rate, grain yield and harvest index at all stress levels were the highest factor load in the positive direction (1% level). In water stress at flowering stage level, grain yield showed significant correlation with all traits except plant height and number of actual pods to potential. The results of the experiments showed that in non-stress conditions, L155(3929 ha^-1), L14 (3947 ha^-1), HL2012 (3952 ha^-1) and WPN6 (4159 ha^-1) genotypes had suitable yields, but under water stress conditions at flowering stage WPN6 (2156 ha ^-1), L155 (2158 ha ^-1), SW102 (1983 ha^-1), L14 (2174 ha^-1) and HL3721 (2136 ha^-1) genotypes and under water stress at the pod formation stages, the genotype HL2012 (3295 ha^-1) had a significantly higher grain yield than that of other genotypes.</p> تجزیه خوشه‌ای, تنش کمبودآب, تجزیه به مولفه‌های اصلی, کلزا, همبستگی Canola, Cluster analysis, Correlation, Principal component analysis, Water stress 65 77 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-838-1&slc_lang=fa&sid=1 Amirreza Sadeghbakhtvari امیر رضا صادقی بختوری sadeghi.amir1@yahoo.com 100319475328460011860 100319475328460011860 Yes Department of Agronomy and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz-Iran گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز Bahman Ghahrmani-baktash بهمن قهرمانی بکتاش ghahrmanibahmanpi@gmail.com 100319475328460011861 100319475328460011861 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz-Iran گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز Bahman Pasban-eslam بهمن بهمن پاسبان اسلام bahmnapasbawneslam@gmail.com 100319475328460011862 100319475328460011862 No Department of Crop and Horticulture Science Research, East Azarbaijan, Agricultural and Natural Resources Research and Education Centers, AREEO, Tabriz, Iran بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان شرقی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تبریز، ایران Vahid Sarabi وحید سرابی vahidsarda@gmail.com 100319475328460011863 100319475328460011863 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz-Iran گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز Saeid Hazrati سعید حضرتی saeid.hazrati@azaruniv.ac.ir 100319475328460011864 100319475328460011864 No Department of Agronomy and Plant Breeding, Faculty of Agriculture, Azarbaijan Shahid Madani University, Tabriz-Iran گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز