fa بررسی اثر تنش خشکی بعد از دوره گلدهی بر خصوصیات مورفو- فیزیولوژیکی و عملکرد برخی از ژنوتیپ‎های زمستانه کلزا (Brassica napus L.) در شرایط مزرعه اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><span dir="RTL">تنش</span>&lrm;<span dir="RTL"> خشکی یکی از عوامل مهمی است که باعث محدودیت رشد و کاهش عملکرد در کلزا می</span>&lrm;<span dir="RTL">شود. این پژوهش به&shy; منظور مطالعه ویژگی&lrm;های مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی ژنوتیپ</span>&lrm;<span dir="RTL">های زمستانه کلزا در شرایط بدون تنش و تنش خشکی انجام شد. آزمایش در قالب طرح بلوک&lrm;های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 95-96 در مزرعه تحقیقاتی پردیس تحقیقات کشاورزی بروجرد اجرا شد. نتایج تجزیه واریانس مرکب صفات نشان &lrm;داد که برهمکنش ژنوتیپ و محیط برای صفاتی مانند عملکرد دانه، دوره گلدهی، تعداد روز تا شروع گلدهی، دوره رسیدگی دانه در سطح احتمال یک درصد معنی&lrm;دار شد. از طرفی برهمکنش ژنوتیپ و محیط برای صفت میزان سبزینگی برگ در سطح احتمال پنج درصد معنی&lrm;دار شد. نتایج مقایسه میانگین&lrm;ها نشان داد که در شرایط تنش خشکی ژنوتیپ </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">L72</span><span dir="RTL"> بیشترین عملکرد دانه را داشت. ژنوتیپ </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">1142</span><span dir="RTL"> در هر دو شرایط تنش و بدون تنش خشکی کمترین عملکرد دانه را داشت. دو صفت دوره رشد تا گلدهی و دوره رسیدگی دانه به ترتیب با 94% و 97%، بیشترین وراثت&shy; پذیری عمومی را در شرایط بدون تنش و تنش خشکی داشتند. در تجزیه به عامل&lrm;ها در شرایط بدون تنش عامل‌های اول تا چهارم و در شرایط تنش عامل&lrm;های اول تا سوم به ترتیب 82% و 72% از واریانس کل را به خود اختصاص دادند. در شرایط بدون تنش و تنش خشکی به &shy;ترتیب بیشترین فاصله ژنتیکی بین ژنوتیپ&lrm;های 1139 با احمدی و 1139 با 1144 مشاهده‌شد. در نتیجه، ژنوتیپ&lrm;های که دارای فاصله ژنتیکی بیشتری از همدیگر هستند، می‌توانند به‌عنوان کاندید برای برنامه&lrm;های اصلاحی آینده مورد استفاده قرار گیرند.&nbsp;</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">Drought stress is one of the important factors that inhibit growth and yield reduction in rapeseed. This research was conducted to study the morphological and physiology characteristics of winter rapeseed genotypes under control and drought stress conditions. The experiment was performed-based on randomized complete block design with three replications in 2016 at Borujerd agricultural research campus. The results of combined analysis showed that genotype and environment interaction was significant for some traits such as grain yield, flowering period, number of days to flowering and seedling period at 1% probability level. On the other hand, genotype and environment interaction for Chlorophyll was significant at 5% probability level. The results of mean comparisons showed that 1142 genotype had the least grain yield in both control and drought stress conditions. L72 genotype had the highest grain yield under drought stress condition. Growth to flowering and seedling period traits with 94% and 97% in control and drought stress, respectively, had the highest general heritability. In factor analysis, under control and drought stress conditions, the first to fourth and the first to third factors had 82% and 72% of total variance, respectively. Under control and drought stress conditions, the highest genetic distance was observed between genotypes 1139 with Ahmadi and 1139 with 1144, respectively. As a result, genotypes with more genetic distance than each other can be used as candidates for breeding programs in the future.</span></div> تنش خشکی, تنوع ژنتیکی, کلزا, مورفو-فیزیولوژی, وراثت پذیری Drought Stress, Genetic Diversity, Morpho-Physiological, Rapeseed 88 97 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-799-1&slc_lang=fa&sid=1 morad cheshmehnoor مراد چشمه نور cheshmehmorad@ut.ac.ir 100319475328460011809 100319475328460011809 No lorestan agricultural center مرکز تحقیقات لرستان mohammadreza behamta محمد رضا بی همتا mrghanad@ut.ac.ir 100319475328460011810 100319475328460011810 Yes University of Tehran دانشگاه تهران aliakbar Shah Nehat boshehri علی اکبر شاه نجات بوشهری ashah@ut.ac.ir 100319475328460011811 100319475328460011811 No University of Tehran دانشگاه تهران alireza abasi علیرضا عباسی rezabbasi@ut.ac.ir 100319475328460011812 100319475328460011812 No University of Tehran دانشگاه تهران bahram alizadeh بهرام علیزاده alizadeh.bahram@gmail.com 100319475328460011813 100319475328460011813 No Seed and Plant Institute Improvement, Karaj. Iran بخش دانه‎های روغنی موءسسه تحقیقات اصلاح وتهیه نهال و بذر کرج