fa ارزیابی ژنوتیپ های گندم دوروم در شرایط آبیاری و تنش خشکی اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <strong><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">استفاده از ارقام پرمحصول و مقاوم به خشکی در محصولات زراعی یکی از راهکارهای موثری است که در تلفیق سایر<br> روش&shy;های مدیریت کم آبی می&shy;تواند تأثیر این پدیده را به حداقل برساند. تحقیق حاضر برای رسیدن به&shy;این هدف روی 100 ژنوتیپ گندم دوروم در شرایط بدون تنش و تنش خشکی صورت گرفت. ژنوتیپ&shy;ها در هر آزمایش، در قالب طرح لاتیس در سه تکرار ارزیابی شدند. </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اختلاف ژنوتیپ&shy;ها از لحاظ تمام صفات در هر دو شرایط آزمایش بسیار معنی&shy;دار بوده و تنوع ژنتیکی زیادی را بین صفات نشان داد. تجزیه علیت برای عملکرد دانه نشان داد که بیشترین اثر مستقیم و مثبت توسط صفات مقدار کل ماده&shy;خشک و کمترین اثر صفت تاریخ سنبله&shy;دهی تا رسیدگی کامل بود. در شرایط تنش خشکی بیشترین اثر مستقیم و مثبت توسط صفت طول پدانکل بود در حالی&shy;که تعداد سنبله، طول گیاه، مقدار کل ماده&shy;خشک و تاریخ جوانه&shy;زنی تا رسیدگی کامل دارای </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">تأثیر</span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> مستقیم و منفی بود. تجزیه به عامل&shy;ها در شرایط بدون تنش و تنش خشکی به&shy;ترتیب 5/80 و 3/83 درصد از تغییرات را توجیه کرد. برای تعیین برآورد بهتر عملکرد دانه شاخص خشکی </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">STI</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SSI</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">MP</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">GMP</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">و </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">TOL</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> محاسبه و مشخص گردید که بر اساس شاخص </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">TOL</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> ژنوتیپ&shy;های 21، 45 و 3 و با توجه به شاخص&shy;های </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">MP</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">GMP</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و&nbsp; </span></span></span><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">STI</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> ژنوتیپ&shy;های 78، 34، 71، 21 و 45 دارای برترین پاسخ از لحاظ تحمل به خشکی بودند. براساس تجزیه خوشه&shy;ای<br> ژنوتیپ&shy;های مورد بررسی در هر دو شرایط در چهار گروه قرار گرفتند.</span></span></span></strong> The use of high yielding and resistant to drought stress cultivars in crops is one of the proper way to incorporation other water deficit management methods. This study in order to evaluate grain yield and morphological traits, an experiment was conducted with 100 genotypes of durum wheat which were planted based on lattice design with three replications under normal and drought stress conditions at the Agricultural Research Station in Varamin. The results showed that total dry matter have a highest positive direct effect on grain yield, whereas, grain yield filling period had the lowest effect and grain yield filling period via harvest index had the positive indirect effect on yield. Under stress condition, peduncle length had the highest positive direct effect on grain yield whereas, spike number, plant length, total dry matter, and date from germination to maturity had negative and direct effect. Factor analysis explained 80.5 and 83.3 of the total variation under normal and drought conditions, respectively. To estimate better grain yield, drought tolerance indices were determined and genotypes 3, 45 and 21 were identified with the lowest value of the indices MP, GMP and STI that were for drought condition while genotypes 45, 21, 71, 34, 78 had the highest value of the mentioned indices and were suitable for both conditions. Cluster analysis grouped genotypes into four clusters in both conditions which confirmed the results of stepwise regression as well as path analysis that could separate genotypes with high grain yield from others as well as traits affecting yield compared to other traits. تجزیه علیت, تجزیه کلاستر, تحمل خشکی, تنش خشکی, گندم دوروم Cluster analysis, Drought tolerance, Drought tolerance indices, Durum wheat, Path Analysis 119 136 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-315&slc_lang=fa&sid=1 Mohammadreza Bihamta محمدرضا بی همتا 10031947532846009550 10031947532846009550 Yes Agronomy and Plant Breeding, University of Tehran دانشگاه تهران Mehdi Shirkavand مهدی شیرکوند 10031947532846009551 10031947532846009551 No Islamic Azad University, Science and Research Branch دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات Javad Hasanpour جواد حسن پور 10031947532846009552 10031947532846009552 No Varamin Agronomy Research Center مرکز تحقیقات کشاورزی ورامین Amin Afzalifar امین افضلی فر 10031947532846009553 10031947532846009553 No Agricultural Science, Payam Noor University, Tehran دانشگاه پیام نور