fa ارزیابی ژنوتیپ‌های سویا (Glycin max L.) در شرایط تنش خشکی و نرمال با استفاده از شاخص کل رتبه‌بندی صفات اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>به‌منظور بررسی اثر تنش خشکی برروی سویا، آزمایشی دو مرحله‌ای با&nbsp; تعداد 25 ژنوتیپ سویا در قالب طرح لاتیس ساده 5&times;‌‌‌5&nbsp; در دو تکرار و&nbsp; دو آزمایش تنش و نرمال در شهرستان بجنورد اجرا شد و سپس برای بررسی فاکتورهای جوانه</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>زنی، آزمایش فاکتوریلی در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه انجام گردید. اعمال تنش در شرایط مزرعه پس از استقرار کامل گیاه و از مرحله دو برگی (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">V₂</span></span></strong><strong>) به صورت دور آبیاری شروع شد و برای آزمایشات جوانه</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>زنی در دو سطح نرمال و تنش خشکی در سطح 9- بار با سه تکرار و در قالب طرح کاملا تصادفی انجام شد. نتایج نشان داد از میان 20 صفت اندازه</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>گیری شده در شرایط مزرعه</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>، بیشترین درصد کاهش اجزای عملکرد مربوط به بیوماس با 6/32% ، تعداد دانه در بوته با 6/26%، بود. همچنین تنش باعث کاهش 7/46 درصدی عملکرد در هکتار و عملکرد تک بوته با 2/35% شد. به طوری‌ که بیشترین کاهش عملکرد با 9/69 درصد مربوط به ژنوتیپ </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Korona</span></span></strong><strong> بود و ژنوتیپ </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Capital</span></span></strong><strong> با 7/10 درصد، کمترین کاهش در عملکرد را شاهد بود. در شرایط آزمایشگاهی، طول ساقه</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>چه با 3/83%، شاخص بنیه طولی با 44/80% بیشترین کاهش معنی</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>دار را نشان دادند. از نظر مجموع رتبه </strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>درصد تغییرات صفات (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">TRI</span></span></strong><strong>)، ژنوتیپ‌های </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Capital</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Chaleston</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Jame&times;Williams</span></span></strong><strong> به تنش خشکی</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>مقاوم‌تر بودند این درحالی</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>است که ژنوتیپ</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>های </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Korona</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Amurska</span></span></strong><strong> حساس</strong><strong><span dir="LTR">‌</span></strong><strong>ترین ژنوتیپ‌ها بود. رتبه‌بندی توسط دو روش </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SDI</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">TRI</span></span></strong><strong> انجام شد و آزمون ناپارامتری مان ویتنی تفاوت معنی‌داری را بین رتبه‌بندی ژنوتیپ‌ها در این دو روش نشان نداد. </strong><strong><span style="font-size:10.0pt;"></span></strong></span></div> <div style="text-align: justify;">In order to study the drought stress in soybean (<em>Glycin max</em> L.), experiments with two stages and 25 soybean genotypes based on Simple Lattice Design 5&times;5 with two replications in two locations (normal and drought condition) were carried out in Bojnourd. Also evaluation of germination traits with three replications based on Completely Randomized Design has performed. Drought stress was applied in farm after plant establishment at second trifoliate (V2) by irrigation period and in germination experiment, drought stress, has been applied in two levels (normal and -9 bar). Results revealed that among 20 measured traits in field condition, the most reduction in yield components were related to biomass with 32.6% and number of seed per plant with 26.6% respectively. Also drought stress caused a reduction in yield in area by 46.7% and single plant yield by 35.2%. Korona genotype with 69.9% had the highest reduction and Capital genotype with 10.7% had the lowest reduction regarding final yield. Germination assoys showed that plumule with 83.3% and seed length index with 80.44% had the most significant reduction. Considering the Total Ranking Index (TRI), Capital, Chaleston and Jame&times;Williams genotypes were more resistant to drought stress and Korona and Amuroska were more sensitive to drought stress. Ranking was done by two methods: SDI, TRI. Mann Whitney nonparametric test did not show significant differences among genotypes ranking in these two methods.<br> &nbsp;</div> <br> <span dir="RTL"></span> سویا, تنش خشکی, جوانه‌زنی, شاخص TRI Soybean, Drought stress, Germination, TRI index 83 92 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-771-1&slc_lang=fa&sid=1 seied hamid yahoueian سید حمید یاهوئیان hamidyahoueian@gmail.com 10031947532846009291 10031947532846009291 Yes Department of Agriculture Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه کشاورزی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران pooya arvin پویا آروین pooya.arvin@gmail.com 10031947532846009292 10031947532846009292 No bojnourd payame noor university دانشگاه پیام نور مرکز بجنورد