fa ارتباط بین شاخص های تحمل به تنش خشکی و روش استفاده از آنها در برنامه های غربالگری گندم اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <p style="text-align: justify;"><strong><span style="font-size:11px;">هدف از این مطالعه ارزیابی شاخص&shy; های تحمل به خشکی و پی بردن به روابط بین آنها و به &shy;کارگیری آنها در برنامه های غربال&shy;گری گندم بود.&nbsp;</span></strong><strong><span style="font-size:11px;">به &shy;منظور غربالگری صحیح ژنوتیپ&shy; ها از تجزیه به مولفه&shy; های اصلی و بای پلات و قرار دادن ژنوتیپ&shy; ها در بای پلات براساس امتیاز فاکتورها استفاده شد. ژنوتیپ &shy;های انتخابی می&shy; بایست در شرایط تنش و همچنین در شرایط رطوبتی مطلوب، عملکرد بالا و پایداری داشته باشند. آزمایشی با استفاده از طرح آلفا لاتیس با دو تکرار در شرایط دیم و آبیاری تکمیلی با استفاده از ۱۳۲ ژنوتیپ گندم نان در مزرعه پژوهشی ایستگاه تحقیقات کشاورزی گنبد کاووس در سال زراعی 95-1394 اجرا گردید. بر اساس عملکرد در شرایط بدون تنش (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Y_P</span></span>) و تنش (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">Y_S</span></span>) شاخص&shy; های تحمل خشکی از قبیل شاخص حساسیت به تنش (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">SSI</span></span>)، شاخص تحمل تنش (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">STI</span></span>)، شاخص تحمل (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">TOL</span></span>)، شاخص میانگین تولید (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">MP</span></span>)، شاخص میانگین هارمونیک (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">HM</span></span>)، شاخص عملکرد (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">YI</span></span>)، شاخص حساسیت به خشکی (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">SDI</span></span>)، شاخص خشکی نسبی (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">RDI</span></span>)، شاخص درصد حساسیت به تنش (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">SSPI</span></span>)، شاخص مقاومت به خشکی (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">DRI</span></span>) و شاخص پایداری عملکرد (<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">YSI</span></span>) محاسبه شدند. شاخص &shy;های تحمل <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">STI</span></span>، <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">GMP</span></span>، <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">HM</span></span>، &nbsp;<span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">MP</span></span>و <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">YI</span></span> همبستگی مثبت و بسیار بزرگی با عملکرد در شرایط نرمال و همچنین با عملکرد در شرایط تنش داشتند. بنابراین ژنوتیپ&shy; های با مقادیر عددی بزرگ برای این شاخص&shy; ها، عملکرد بالایی در شرایط تنش و عدم تنش داشتند. شاخص &shy;های <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">TOL</span></span>، <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">SSPI</span></span>، <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">DSI</span></span> و <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">SSI</span></span> ژنوتیپ&shy; های با عملکرد بالا در شرایط نرمال ولی حساس به تنش (گروه <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">B</span></span>فرناندز) را شناسایی کردند. هم چنین شاخص &shy;های <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">YSI</span></span>و <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">RDI</span></span> ژنوتیپ &shy;های با عملکردی بالاتر از میانگین ژنوتیپ &shy;ها در شرایط تنش و عملکردی پایین تر از میانگین ژنوتیپ&shy; ها در شرایط مطلوب (گروه <span dir="LTR"><span style="font-family:Times New Roman,serif;">C</span></span>فرناندز) را از سایر ژنوتیپ &shy;ها به خوبی تفکیک کردند.</span></strong></p> <div style="text-align: justify;">&nbsp;&nbsp; The purpose of this study was to evaluate the indices of drought tolerance and find out the relationships between them and their application in wheat screening programs. In order to proper screening of genotypes, the principal component analysis and biplot were analyzed and genotypes were placed in biplot based on factor scores. An experiment was conducted using alpha lattice design with two replications in rainfed and irrigated conditions using 132 bread wheat genotypes in the Gonbad-e-Kavos Agricultural Research Station in 2015-2016. Based on yield in no stress (YP) and stress (YS) conditions, drought tolerance indices such as stress susceptibility index (SSI), stress tolerance index (STI), tolerance index (TOL), mean production index (MP), Harmonic Index (HM), Yield Index (YI), Sensitivity Drought Index (SDI), Relative Drought Index (RDI), Stress Susceptibility percentage Index (SSPI), Drought Resistance Index (DRI) and yield Stability Index (YSI) Were calculated. Tolerance indices such as STI, GMP, HM, MP and YI had a positive and significant correlation with yield in normal conditions as well as with yield in stress conditions. Therefore, genotypes with large numerical values for these indices had high yield under stress and no stress conditions. TOL, SSPI, DSI and SSI Indices identified genotypes with high yield under normal conditions but sensitive to stress conditions (Group B Fernandez). Also, YSI and RDI indices differentiated genotypes with high yield under stress conditions and low yield under favorable conditions (Group C Fernandez) from other genotypes.</div> بای پلات, تنش خشکی, گندم, مولفه های اصلی Biplot, Drought Stress, Principal Component Analysis, Wheat 29 41 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-773-1&slc_lang=fa&sid=1 Saeid Yarahmadi سعید یاراحمدی yarahmadi61@gmail.com 100319475328460012905 100319475328460012905 Yes Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Ghorbanali Nematzade قربانعلی نعمت زاده gh.nematzadeh@sanru.ac.ir 100319475328460012906 100319475328460012906 No Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Hossein sabouri حسین صبوری hos.sabouri@gmail.com 100319475328460012907 100319475328460012907 No Gonbad Kavous University دانشگاه گنبد کاووس Hamid Najafi Zarini حمید نجفی زرینی NAJAFI316@yahoo.com 100319475328460012908 100319475328460012908 No Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری