fa مطالعه پایداری عملکرد در ارقام آفتابگردان با استفاده از روش AMMI اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <strong><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">اثر متقابل ژنوتیپ در محیط برای به&shy;نژادگران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده و یکی از مسائل مهم و پیچیده در برنامه‌های به‌نژادی برای تهیه ژنوتیپ پر محصول و پایدار از لحاظ عملکرد و آزاد‌سازی ژنوتیپ‌های جدید محسوب می‌شود. به&shy;منظور بررسی سازگاری و پایداری ارقام آفتابگردان به شرایط</span></span></span> <span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">آب و هوایی مختلف، 12 رقم آفتابگردان در پنج منطقه آب و هوایی شامل اراک، بیرجند، شیراز، کاشمر و کرج در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار ارزیابی شدند. جهت بررسی اثر متقابل ژنوتیپ و محیط از مدل اثرات اصلی افزایشی و اثرات متقابل ضرب پذیر (امی) استفاده شد. بر اساس نتایج تجزیه اثرات افزایشی جمع‌پذیر (تجزیه واریانس) و اثرات متقابل ضرب پذیر (تجزیه به مؤلفه‌های اصلی) اثر محیط و اثر متقابل ژنوتیپ در محیط به ترتیب در سطح احتمال یک و پنج درصد معنی‌دار بود و دو مؤلفه اصلی اول اثر متقابل بیش از 84 درصد از مجموع مربعات اثر متقابل را توجیه نمودند. نمودار بای‌پلات اولین مؤلفه اصلی اثر متقابل و میانگین عملکرد دانه برای ژنوتیپ‌ها و محیط‌ها نشان داد که ژنوتیپ </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Progress</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> با عملکردی بیش از میانگین و کم‌ترین میزان از نظر اولین مؤلفه اصلی اثر متقابل به&shy;عنوان ژنوتیپ پایدار و پر محصول شناخته شد. ژنوتیپ‌های </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Record</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Gabur</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> بعد از ژنوتیپ </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Progress</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> به&shy;عنوان ژنوتیپ‌های پایدار و پر محصول شناخته شدند. نمودار بای‌پلات مربوط ‌به دو مؤلفه اصلی اول اثر متقابل نشان داد که ژنوتیپ‌های </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Progress</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Master</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Zargol</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> در اراک و کرج، ژنوتیپ‌های </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Favorit</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Record</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Azargol</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> در شیراز، </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Gabur</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SHF81-90</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> در کاشمر و ژنوتیپ‌های </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Armaverski</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Lakomka</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Zaria</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Sor</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> در بیرجند دارای سازگاری خصوصی بودند. همچنین ژنوتیپ‌های </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Zaria</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Lakomka</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SHF81-90</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Gabur</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Zargol</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> نیز نسبت به سایر ژنوتیپ‌ها از سازگاری عمومی بیشتری برخوردار بودند.</span></span></span></strong> <strong>Genotype-environment interaction for plant breeders has been important as it</strong> <strong>is a complex issue in breeding for high yield varieties and releasing new genotypes.</strong> <strong>In order to assess adaptability and stability of sunflower varieties in different climate conditions, twelve cultivars were investigated in Karaj, Shiraz, Birjand, Kashmar and Arak in randomized complete block designs with three replications.</strong> <strong>To study genotype by environment interaction, additive main effects and multiplicative interaction (AMMI) model was used. Analysis of additive main effects (analysis of variance) and multiplicative interaction effects (principal components analysis) revealed that the effect of environment at 1% probability level and effect of genotype - environment interaction at 5% probability level were significant and tow first&nbsp; interaction principal components explained 84% of the interaction sum squares. Biplot of first interaction principle and mean yield revealed that Progress genotype had adequate yield and lowest value for first principle component. Therefore this genotype selected as a high yield and stable genotype; Record and Gabur genotypes were stable and high yield following Progress genotype. AMMI2 graph indicated that Progress, Master and Zargol in Arak and Karaj, Favorit, Record and Azargol in Shiraz, Gabur and SHF81-90 in Kashmar and Armaverski, Lakomka, Zaria and Sor in Birjand had specific adaptability. Among all genotypes, Zaria, Lakomka, SHF81-90, Gabur and Zargol had the highest general adaptability.</strong> آفتابگردان, اثر متقابل ژنوتیپ در محیط, سازگاری, امی Adaptability, AMMI, Genotype-environment interaction, Sunflower 117 124 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-287&slc_lang=fa&sid=1 Ali Khomari علی خماری 10031947532846009617 10031947532846009617 No Islamic Azad University, Karaj دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج خداداد مصطفوی 10031947532846009618 10031947532846009618 Yes Islamic Azad University, Karaj دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج Abdollah Mohammadi عبدالله محمدی 10031947532846009619 10031947532846009619 No Islamic Azad University, Karaj دانشگاه آزاد اسلامی، واحد کرج