fa ارزیابی تحمل به خشکی در برخی از ژنوتیپ‌های‌ گندم با استفاده از شاخص‌های تحمل به تنش خشکی اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <strong><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">به&shy;منظور تعیین مناسب&shy;ترین شاخص&shy;های تحمل به تنش خشکی و شناسایی ژنوتیپ&shy;های متحمل، تعداد 30 ژنوتیپ گندم در دو شرایط دیم و آبی در قالب طرح بلوک&shy;های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 90-1389 اجرا گردید. شاخص&shy;های تحمل به تنش خشکی شامل شاخص حساسیت به تنش خشکی (</span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SSI</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، شاخص تحمل (</span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">TOL</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، میانگین بهره&shy;وری (</span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">MP</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، میانگین هندسی بهره&shy;وری (</span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">GMP</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، میانگین هارمونیک (</span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Harm</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) و شاخص تحمل به تنش خشکی (</span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">STI</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) بودند نیز درصد تغییرات صفات نیز محاسبه گردید. آسیب ناشی از تنش خشکی برای صفات وزن بوته، طول پدانکل، وزن پدانکل، وزن دانه در سنبله، عملکرد دانه و وزن هزار دانه معنی&shy;دار بود. بر اساس نتایج همبستگی بین شاخص&shy;های تحمل به تنش خشکی و عملکرد دانه در محیط تنش و نرمال، شاخص&shy;های </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">MP</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">GMP</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Harm</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">STI</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> همبستگی بالایی با عملکرد در هر دو محیط داشتند و به&shy;عنوان شاخص&shy;هایی جهت انتخاب ژنوتیپ&shy;های دارای پتانسیل عملکرد بالا در هر دو محیط (ژنوتیپ&shy;های گروه </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">A</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) شناسایی شدند، در ضمن بر اساس این شاخص&shy;ها ژنوتیپ&shy;های 3، 5، 9 و 13 به&shy;عنوان ژنوتیپ&shy;های متحمل و ژنوتیپ&shy;های 7، 12، 16 و 28 به&shy;عنوان ژنوتیپ&shy;های حساس معرفی شدند. شاخص&shy;های </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SSI</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">TOL</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> ژنوتیپ&shy;های 8، 9، 12، 18، 19 و 30 را به&shy;عنوان ژنوتیپ&shy;های متحمل و ژنوتیپ&shy;های 1، 10، 15 و 25 را به&shy;عنوان ژنوتیپ&shy;های حساس نسبت به تنش خشکی تفکیک نمودند. تجزیه خوشه&shy;ای با روش وارد ژنوتیپ&shy;ها را به 5 گروه تقسیم و ژنوتیپ&shy;های مقاوم و حساس را از هم جدا کرد. بر اساس نتایج حاصل از این بررسی، ژنوتیپ&shy;های 3، 5 و 9 مناسب برای هر دو محیط شناخته شدند.</span></span></span></strong> In order to determine suitable drought tolerance indices and to identify drought tolerant wheat genotypes, an experiment was conducted at the experimental field of Ardabil Agricultural Research Station in 2010-11 cropping season. Thirty wheat genotypes were evaluated in a randomized complete block design with three replications under stress as well as non-stress conditions. Drought tolerance indices including TOL, SSI, MP, GMP, STI and Harm and variance percent of traits were calculated. Results showed that traits of plant weight, peduncle length, peduncle weight, grain weight per spike, grain yield and one thousand grain weight were diminished significantly under drought stress conditions. According to correlation between drought tolerance indices and grain yield under stress and non-stress conditions, drought indices of MP, GMP, Harm and STI exhibited a high correlation with grain yield under both conditions. These indices were determined as the best indices for selecting genotypes with high yield potential under both stress or non-stress conditions (group a genotypes). Results using MP, GMP, STI and Harm indices revealed that genotypes 3, 5, 9 and 13 as tolerant and 7, 12, 16 and 28 are sensitive to drought conditions.&nbsp; Based on results of SSI and TOL indices genotypes 8, 9, 12, 18, 19 and 30 were tolerant and genotypes 1, 10, 15 and 25 were sensitive to drought stress conditions. Cluster analysis with Ward&#39;s method based on drought tolerance indices separated tolerant and sensitive genotypes in five different groups. Based on the results, genotypes 3, 5 and 9 were recognized as suitable for both conditions. گندم, تنش خشکی, عملکرد دانه, شاخص تحمل به تنش خشکی Drought stress, Drought tolerance indices, Grain yield, Wheat 9 17 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-277&slc_lang=fa&sid=1 Morteza kamrani مرتضی کامرانی 10031947532846009584 10031947532846009584 Yes University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی Abbas Farzi عباس فرضی 10031947532846009585 10031947532846009585 No Islamic Azad University, Ardabil branch دانشگاه آزاد اسلامی واحد اردبیل Manuchehr Shiri منوچهر شیری 10031947532846009586 10031947532846009586 No University of Mohaghegh Ardabili دانشگاه محقق اردبیلی