fa برآورد اثرات ژنتیکی صفات مختلف کلزا از طریق تلاقی‌های لاین × تستر در شرایط تنش و عدم تنش رطوبتی اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">&nbsp; &nbsp;به‌منظور برآورد اثرات ترکیب‌پذیری عمومی (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">GCA</span></span>) و خصوصی (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">SCA</span></span>)، هتروزیس و نحوه کنترل ژنتیکی صفات مختلف کلزا از جمله عملکرد و میزان روغن دانه، شش رقم بهاره ( لاین) با سه رقم پاییزه (تستر) <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Opera</span></span>، <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Parade</span></span> و <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Licord</span></span> در سال 94-1393 تلاقی داده شدند. 18 فقره نتاج به‌دست‌آمده به‌همراه نه والد در دو آزمایش تحت تنش و عدم&shy; تنش رطوبتی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم (سرارود) طی سال زراعی 95-1394 ارزیابی شدند. نتایج تجزیه لاین &times; تستر نشان داد که اثر لاین‌ در تمامی صفات به‌جز صفت طول غلاف در محیط غیرتنش و اثرات متقابل لاین در تستر در همه صفات به‌جز دو صفت دانه در غلاف و میزان روغن در محیط تنش و طول غلاف محیط غیر‌تنش معنی‌دار بود که نشان‌دهنده تفاوت معنی‌دار <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">GCA</span></span> لاین‌ها و <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">SCA</span></span> تلاقی‌ها بود. کنترل ژنتیکی صفات برای دو شرایط محیطی متفاوت بود و محیط اثرات ژنی را در صفات مورد مطالعه تغییر داد. برای صفت عملکرد دانه در محیط تنش اثرات افزایشی ژنی و محیط غیرتنش اثرات غالبیت ژنی نقش مهم‌تری داشت. میزان روغن دانه در دو محیط از توارث‌پذیری خصوصی نسبتاً پایینی برخوردار بود. بیشترین هتروزیس عملکرد محیط تنش به تلاقی <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Opera</span></span> &times; <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Comet</span></span> و محیط غیرتنش به تلاقی <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Licord</span></span> &times; <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Amica</span></span> تعلق داشت (168 و 171 درصد). بالاترین هتروزیس میزان روغن در دو محیط متعلق به تلاقی <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Opera</span></span> &times; <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Shiralee</span></span> بود (6/12 و 4/6 درصد). رقم <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Opera</span></span> برای بهبود عملکرد تنش و <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Licord</span></span> برای شرایط مطلوب آزمون‌گرهای مناسب شناخته شد. با توجه به دو محیط لاین <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Comet</span></span> و دلگان بالاترین <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">GCA</span></span> و تلاقی <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">Licord</span></span> &times; دلگان بالاترین <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">SCA</span></span> (تاپ کراس) برای عملکرد دانه را داشت.</span><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;"></span></span></span></strong></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">In order to estimate the effects of general (GCA) and specific (SCA) combining ability, heterosis and genetic control of different traits in rapeseed including yield and seed oil content, six lines of spring type and three testers Opera, Parade and Licord of winter type were crossed in 2014-2015. The 18 progenies and their parents were evaluated in a randomized complete block design at the Dryland Agricultural Research Institute (Sararood) under water-stressed (WS) and well-watered (WW) conditions in 2015-2016 cropping season.The results of line &times; tester analysis revealed that the GCA due to lines in all traits except for pod length in WW and the SCA due to line &times; tester in all of the traits except for seeds per pod and oil content in WS, and pod length in WW were significant for both environments.The genetic control of the traits was different in both conditions indicating that the gene effects were influenced by the environment for most studied traits. For seed yield, additive and non-additive effects were more important in WS and WW environments, respectively. Seed oil content had relatively low narrow sence heritability in both conditions. The most heterosis for seed yield was belonged to Comet &times; Opera (168%, WS) and Amica &times; Licord (171%, WW) hybrids The highest heterosis for seed oil content was observed in Shiralee &times; Opera hybrid in both environments (12.6% in WS and 6.4% in WW). The testers Opera and Licord were suitable to improve yield in WS and WW environments, respectively. The lines Comet and Dalgan had the highest GCA and the Dalgan &times; Licord hybrid had the highest SCA (Top cross) for seed yield in both conditions.</span></div> ترکیب‌پذیری, عمل ژن, وراثت‌پذیری, هتروزیس Combining ability, Gene effect, Heritability, Heterosis 17 28 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-757-1&slc_lang=fa&sid=1 Mehdi Jamshidmoghaddam مهدی جمشید مقدم m_jmoghaddam@yahoo.com 100319475328460010202 100319475328460010202 No Razi University دانشگاه رازی Ezatollah Farshadfar عزت اله فرشادفر e_farshadfar@yahoo.com 100319475328460010203 100319475328460010203 No Razi University دانشگاه رازی Abdollah Najaphy عبداله نجفی anajaphy@razi.ac.ir 100319475328460010204 100319475328460010204 Yes Razi University دانشگاه رازی