fa بررسی تنوع درون کروموزومی و بین کروموزوم‌های همیولوگ برای عملکرد و اجزای آن با استفاده از دو سری لاین جایگزین گندم تحت شرایط تنش خشکی و نرمال اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; به منظور بررسی تنوع درون کروموزومی و بین کروموزوم‌های همیولوگ برای عملکرد و اجزای آن در گندم، دو سری کامل لاین‌های جایگزین شده کروموزومی شامل سری کامل لاینهای جایگزین کروموزومی گندم تایمستین درزمینه</span></span></strong><strong><span style="font-size:10.0pt;">ٔ</span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> ژنتیکی رقم چاینیز اسپرینگ و سری کامل لاین‌های جایگزین کروموزومی گندم رد اجیپشن درزمینه</span></span></strong><strong><span style="font-size:10.0pt;">ٔ</span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> ژنتیکی رقم چاینیز اسپرینگ به همراه والدینشان در</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">قالب</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">طرح بلوک&shy;های کامل تصادفی با 4 تکرار در دو شرایط معمول و تنش آبی در گلخانه مورد ارزیابی قرار گرفتند.</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">نتایج تجزیه واریانس نشان داد که واریانس درون کروموزومی تمامی کروموزوم‌های 21 گانه و نیز گروه‌های همیولوگ 7 گانه تفاوت&shy;‌های معنی‌داری به ترتیب در سطوح احتمال 5 و 1 درصد برای تمام صفات موردمطالعه در هر دو شرایط آزمایش داشتند که دلالت بر وجود تنوع کافی در بین لاین‌های مورد ارزیابی دارد. همگنی واریانس‌های درون کروموزومی در شرایط نرمال و تنش روندی غیریکسان داشتند. در شرایط بدون تنش رطوبتی، واریانس‌های درون 21 کروموزوم برای صفات عملکرد دانه در بوته و وزن هزار دانه در هر دو آزمون بارتلت و لون ناهمگن بوده ولی برای بقیه صفات، واریانس‌ درون کروموزوم‌های 21 گانه از نظر آماری همگن بودند. در حالیکه در شرایط تنش، علاوه بر صفات عملکرد دانه در بوته و وزن هزار دانه واریانس درون کروموزوم‌ها برای صفات شاخص برداشت و تعداد دانه درسنبله نیز در هر دو آزمون بارتلت و لون ناهمگن بودند. مقایسه دو بدوی واریانس درون کروموزومی با استفاده از آزمون </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:8.0pt;">F</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> برای واریانس‌های ناهمگن نشان دادکه کروموزوم </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:8.0pt;">B</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">2 نقش بزرگتری در کنترل واریانس صفات عملکرد دانه، وزن هزار دانه و شاخص برداشت داشته ولی نقش کروموزوم </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:8.0pt;">D</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">5 در کنترل واریانس تعداد دانه در سنبله بیشتر بوده است. بررسی همگنی واریانس‌ها با استفاده از آزمون‌های بارتلت و لون برای گروه‌های همیولوگ نیز نشان داد که</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">در شرایط بدون تنش، واریانس صفت وزن هزار دانه، و در شرایط تنش، واریانس صفات شاخص برداشت و عملکرد دانه در بوته ناهمگن بوده ولی سایر صفات واریانس همگنی داشته‌اند. مقایسه دو بدوی واریانس درون گروه‌های همیولوگ با استفاده از آزمون </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:8.0pt;">F</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> برای واریانس‌های ناهمگن نشان داد که گروه همیولوگ 2 دارای بیشترین میزان واریانس برای صفات عملکرد دانه، شاخص برداشت و وزن هزار دانه بوده است</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:8.0pt;">.</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> بنابراین می‌توان استنباط نمود که کروموزوم‌های <span style="color:black;">گروه همیولوگ2</span> بیشترین نقش را در مسیر تکاملی گندم نان از لحاظ <span style="color:black;">تأثیر</span> بر اجزای عملکرد داشته‌اند.</span></span></strong> This study was conducted to evaluate intra-chromosome and inter hemeologous variations of grain yield and its components using two wheat substitution lines series including substitution lines of &lsquo;Timstein&rsquo; into genetic background of &lsquo;Chinese Spring&rsquo; and substitution lines of &lsquo;Red Egyptian&rsquo; into genetic background of &lsquo;Chinese Spring&rsquo; and their parents in a randomized complete block design with four replications under water-stress and non-stress conditions in a greenhouse. Analyses of variance indicated that significant differences exist within chromosomes and hemeologous groups for all studied traits under the both conditions. inter chromosome variations and inter hemeologous variations were significant at the level of 1 and 5 percent of probability, respectively. Homogeneity was performed using Bartlett&rsquo;s and Levene&rsquo;s tests for inter chromosomal and intra hemeologous variances. The results of these tests differed in water-stress conditions compared with normal ones. The results of homogeneity tests under non-stress conditions indicated that intra chromosomal homogeneity was significant for grain yield and weight of thousand grains. While under the water-stress conditions, these tests were significant for another two extra characters including harvest index and number of grains per spikelet. Similar to intra chromosome homogeneity, intra hemeologous hemogenety was also performed using Bartlett&rsquo;s and Levene&rsquo;s tests. Homologous groups in non-stress condition showed that the variances observed for 1000 seed weight were not homogeneous while variances observed for grain yield and harvest index were non homogeneous in the water-stress conditions. The hemeologous groups of wheat were statistically compared with each other for the characters indicated non homogenous variance using F-test. These comparisons indicated that 2 Homologous group was more effective in controlling variances observed for grain yield, harvest index and 1000 seed weight than other hemeologous groups. So it can be concluded that hemeologous grop 2 has the most important role in controlling the variance of yield and its components. تنش خشکی, تنوع درون کروموزومی, تنوع بین کروموزوم‌های همیولوگ, گندم, لاین‌های جایگزین کروموزومی Drought stress, inter-Chromosome variation, Intra Homologous chromosomes Variations, Substitution lines, Wheat 178 190 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-273&slc_lang=fa&sid=1 مهناز علیمحمدی 10031947532846006385 10031947532846006385 Yes شهرام محمدی 10031947532846006386 10031947532846006386 No بهروز شیران 10031947532846006387 10031947532846006387 No محمد ربیعی 10031947532846006388 10031947532846006388 No