fa ارزیابی تنوع ژنتیکی صفات زراعی در توده‌های بومی و ارقام زراعی گندم‌های ایرانی اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">به منظور ارزیابی تنوع ژنتیکی موجود در کلکسیون گندم‌های بومی و ارقام زراعی ایران و تعیین ارتباط صفات مورد بررسی با عملکرد دانه، تعداد 313 ژنوتیپ شامل </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">203 شماره از توده‌های بومی ایرانی و 110 رقم زراعی اصلاح شده قدیمی و جدید در قالب طرح آگمنت با 3 رقم شاهد نوید، پیشتاز و آذر در 7 بلوک ناقص با سه بار تکرار آزمایش آگمنت به صورت مجزا به&shy;طوری&shy;که ژنوتیپ‌ها در آزمایش‌ها به صورت مجزا تصادفی شده بودند، در سال زراعی 94-93 در مزرعۀ تحقیقاتی گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه تهران- کرج کشت شدند. در این تحقیق هر بلوک تصادفی به صورت طرح آگمنت با 3 رقم شاهد نوید، پیشتاز و آذر در 7 بلوک ناقص اجرا شد. با توجه به عدم معنی‌داری بلوک‌های ناقص برای صفات مورد بررسی، تجریه واریانس به صورت طرح بلوک‌های کامل تصادفی انجام شد. </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">نتایج تجزیه واریانس نشان داد که از نظر تمامی صفات بین ژنوتیپ‌ها اختلاف بسیار معنی‌داری وجود دارد. با توجه به نتایج آمار توصیفی از نظر تمامی صفات، توده‌های بومی نسبت به ارقام زراعی ضریب تغییرات بالاتری را نشان دادند که بیانگر وجود تنوع فنوتیپی بالاتر در توده‌های بومی می‌باشد. بر اساس نتایج تجزیه همبستگی، رگرسیون گام&shy;به&shy;گام و تجزیه علیت صفات تعداد دانه در سنبله، وزن هزار دانه و وزن سنبله به&shy;عنوان صفات مهم و تأثیر&shy;گذار بر عملکرد دانه شناخته شدند. براساس تجزیه کلاستر و تجزیه تابع تشخیص کانونیکی، ژنوتیپ‌های مورد بررسی در سه گروه متمایز طبقه‌بندی شدند. به&shy;طوری&shy;که در گروه اول و سوم اکثراً توده‌های بومی گروه‌بندی شدند و گروه دوم بیشتر شامل ارقام زراعی بودند که بیانگر انتخاب مناسب روی این صفات در طول روند به‌نژادی می‌باشد که خود نشان&shy;دهنده اهمیت صفات ارزیابی شده در برنامه‌های به‌نژادی می‌باشد. با توجه به تنوع بالایی که بین صفات و ژنوتیپ‌های ارزیابی شده، مشاهده شد، می‌توان با انتخاب و اصلاح برای این صفات و از طرف دیگر انتخاب ژنوتیپ‌های مناسب برای تلاقی در برنامه اصلاحی آتی، عملکرد دانه را به نحو مطلوبی افزایش داد.</span></span></strong> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; In order to evaluate the genetic variability of Iranian wheat landraces and cultivars and to determine the relationship between grain yield and other traits, 313 Iranian wheat genotypes including 203 Iranian wheat landraces and 110 Iranian cultivars were planted in a three separated augmented design along with three check cultivars repeated in seven blocks in 2014 on the research field of Agronomy and Plant Breeding, University of Tehran. Results showed that there are significant differences among genotypes in the investigated traits. &nbsp;Based on the results of descriptive statistics, the landraces showed highly coefficient of variation in compare with the cultivars which reveals high phenotypic variation among the landraces. According to the results of phenotypic correlations, stepwise regression, path analysis, it can be concluded that the number of seed per spike, thousand seed weight and spike weight were the most important and effective traits affecting yield and considering that among genotypes, the biggest diversity were observed for these traits, therefore, selecting and breeding for these traits can ideally improve the grain yield. &nbsp;Based on cluster and canonical discriminant analysis, the investigated genotypes were grouped in three clusters. &nbsp;The most of the landraces were grouped in the first and third clusters and most cultivars were grouped in the second cluster which means during breeding programs, breeders have done selection for the investigated traits and it reveals the importance of these traits. تجزیه تابع تشخیص, تجزیه خوشه‌ای, تجزیه علیت, تجزیه همبستگی, تنوع ژنتیکی, رگرسیون گام‌به‌گام Cluster analysis, Correlation analysis, Discriminant analysis, Genetic variability, Path analysis, Stepwise regression 168 177 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-272&slc_lang=fa&sid=1 هادی علیپور 10031947532846006330 10031947532846006330 Yes محمدرضا بی همتا 10031947532846006331 10031947532846006331 No ولی اله محمدی 10031947532846006332 10031947532846006332 No سید علی پیغمبری 10031947532846006333 10031947532846006333 No