fa پاسخ ویژگی‌های ریشه و تسهیم ماده خشک 40 ژنوتیپ اصلاح شده و بومی برنج (Oryza sativa L.) در شرایط کم‌آبیاری اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <strong>&nbsp; &nbsp; &nbsp;<span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">امروزه از ویژگی&shy;های ریشه به</span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">عنوان صفات ثانویه‌ در کنار عملکرد دانه برای بررسی پاسخ ارقام برنج در شرایط کم&shy;آبیاری استفاده می&shy;شود. از این رو جهت ارزیابی صفات ریشه 40 ژنوتیپ&shy; برنج غرقابی در شرایط کم&shy;آبیاری، آزمایشی گلدانی به صورت فاکتوریل در سال 1393 در موسسه تحقیقات برنج کشور (رشت) انجام شد. تیمار آبیاری در دو سطح شاهد (آبیاری مرسوم) و کم&shy;آبیاری از مرحله آبستنی اعمال گردید. نتایج نشان داد که در شرایط کم&shy;آبیاری، طول ریشه از حدود 45 به 28 سانتی&shy;متر، سطح ریشه از 190 به 117 سانتی&shy;متر مربع و چگالی سطح ریشه نیز از شش به حدود چهار سانتی&shy;متر مربع بر سانتی&shy;متر مکعب کاهش یافتند. میانگین عملکرد شلتوک و وزن خوشه طی این شرایط نیز به ترتیب 25 و 5/18 درصد کاهش نشان دادند. در شرایط<br> کم&shy;آبیاری، وزن خشک ریشه کاهش و از سویی وزن خشک شاخساره نیز از 7/42 گرم در شرایط شاهد به 4/49 گرم در شرایط کم&shy;آبیاری افزایش یافت. گروه&shy;بندی ژنوتیپ&shy;ها براساس صفات مورد مطالعه و به روش حداقل واریانس وارد در شرایط شاهد و کم&shy;آبیاری به ترتیب ژنوتیپ&shy;ها را به چهار و سه گروه تفکیک نمود. در هر دو شرایط، گروه&shy;هایی با عملکرد شلتوک بالاتر مقدار صفات ریشه کمتری داشتند. بر این اساس در گروه سوم 19 ژنوتیپ از جمله خزر، شیرودی و گوهر در شرایط کم&shy;آبیاری ضمن ثبت عملکرد شلتوک بالاتر مقدار صفات ریشه کمتری داشتند. مقایسات گروهی نیز اختلاف معنی&shy;دار ارقام بومی نسبت به اصلاح شده را از نظر صفات وزن خشک ریشه، وزن خشک شاخساره، وزن خوشه و عملکرد شلتوک (به ترتیب حدود 21+، 14+، 19- و 14- درصد) نشان دادند. از</span></span></span><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">این&shy;رو به نظر می&shy;رسد هرچند بین ژنوتیپ&shy;های مورد مطالعه نیز اولویت اصلاح گیاه تخصیص بیشتر ماده&shy;ی خشک گیاه به اندام&shy;های هوایی در مقایسه با ریشه بوده اما تنوع قابل ملاحظه&shy;ای از نظر نحوه تسهیم ماده خشک گیاه به اندام&shy;های مختلف در شرایط کم&shy;آبیاری وجود دارد.</span></span></span></strong> &nbsp; &nbsp; &nbsp;Nowadays, the root characteristics as one of secondary traits along with grain yield are used to response evaluation of rice genotypes under deficit irrigation. Thus, to evaluate the root traits of 40 irrigated rice genotypes to water limited condition a pot experiment was performed in 2014 at Rice Research Institute (Rasht), Iran. Irrigation treatment was applied in two levels include control (traditional irrigation) and deficit irrigation (withholding irrigation at the booting stage). The results showed that deficit irrigation reduced root length from closely 45 to 28 cm, root area from 190 to 117 cm² and root area density from closely 6 to 4 cm²cm^-3. Under deficit irrigation, average of paddy yield and panicle weight decreased 25% and 18.5%, respectively. In this condition, root dry weight decreased, in other hand the shoot dry weight increased from 42.7 to 49.4 g. Genotypes classification carried out based on studied traits by the Ward&#39;s Minimum Variance test in both conditions (control and deficit irrigation) that separated the genotypes into four and three groups, respectively. In both situations, groups with lower amount for root traits had the higher paddy yield. Accordingly in deficit irrigation conditions, group III include 19 genotypes such as Gohar, Shiroudi and Khazar with low amount for root characteristics, had paddy yield higher than other groups. Comparison of groups showed that significant variation of root dry weight, shoot dry weight, panicle weight and paddy yield (about +21, +14, -19 and -14%, respectively) in local genotypes compare with improved genotypes. Therefore, it seems that although priorities of crop improvement in studied genotypes were to allocate more dry matter from the root to the shoot, but considerable diversity existed in terms of dry matter partitioning to different organs under deficit irrigation.<br> &nbsp; تجزیه خوشه‌ای, تسهیم ماده خشک, حجم ریشه, نسبت ریشه به زیست‌توده Cluster analysis, Dry matter Partitioning, Root dry weight to biomass ratio, Root volum 63 72 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-266&slc_lang=fa&sid=1 Seyedeh Arhameh Fallah-Shamsi سیده ارحامه فلاح شمسی 10031947532846009829 10031947532846009829 No Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Hemmatollah Pirdashti همت اله پیردشتی 10031947532846009830 10031947532846009830 Yes Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Aliakbar Ebadi علی اکبر عبادی 10031947532846009831 10031947532846009831 No Rice Research Institute of Iran, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Rasht, Iran سازمان تحقیقات, آموزش و ترویج کشاورزی, موسسه تحقیقات برنج کشور Masoud Esfahani مسعود اصفهانی 10031947532846009832 10031947532846009832 No Faculty of Agricultural Sciences, University of Gilan دانشگاه گیلان Mahmood Raeini محمود رائینی 10031947532846009833 10031947532846009833 No Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری