fa شناسایی صفات مؤثر بر عملکرد ژنوتیپ‌های لوبیا با استفاده از روش‌های آماری چند متغیره اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <strong><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">به&shy;منظور بررسی صفات کمی و کیفی 138 ژنوتیپ لوبیا، آزمایشی با چهار شاهد (صدری، کوشا، </span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">KS21676</span></span></span><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span></span><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">KS21682</span></span></span><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) و به<br> &shy;صورت آگمنت اجرا شد. </span></span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مهم&shy;ترین صفات رویشی، زراعی و عملکرد و اجزای عملکرد بررسی شد. </span></span></span><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">بررسی پارامترهای آماری</span></span></span></span><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> شامل دامنه، کمترین، بیشترین، میانگین، انحراف معیار و واریانس</span></span></span></span><span dir="RTL"><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> نشان داد که </span></span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">صفت تعداد دانه در بوته بیشترین تغییرات فنوتیپی را داشت و پس از آن صفت ارتفاع بوته قرار گرفت. ژنوتیپ‌ها از نظر کلیه مراحل رشدی، عملکرد و اجزای عملکرد تفاوت&shy;های زیادی نشان دادند. نتایج تجزیه همبستگی نشان داد که صفات تعداد روز تا ظهور سه برگچه اول، ارتفاع بوته و بازارپسندی دانه در سطح احتمال پنج درصد و تیپ بوته و تعداد دانه در غلاف در سطح احتمال یک درصد با عملکرد دانه همبستگی معنی‌دار داشتند. در تجزیه رگرسیون گام&shy;به&shy;گام، بهترتیب صفات </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">تیپ بوته، تعداد دانه در غلاف، دوره پرشدن دانه، تعداد روز از کاشت تا ظهور سه برگچه اول و بازارپسندی دانه وارد مدل شدند. </span></span></span><span dir="RTL"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">با توجه به اثرات مستقیم موجود، می&shy;توان صفات تعداد دانه در غلاف، دوره پرشدن دانه، تعداد روز تا ظهور سه برگچه اول و بازارپسندی دانه را جهت برنامه&shy;های اصلاحی پیشنهاد داد. به&shy;طور&shy;کلی، طبق نتایج تجزیه علیت می&shy;توان عنوان کرد صفات تیپ بوته، تعداد دانه در غلاف و دوره پرشدن دانه مؤثرترین عوامل مستقیم تغییرات عملکرد دانه می&shy;باشند. نتایج تجزیه به عامل&shy;ها به روش تجزیه به مؤلفه&shy;های اصلی، صفات را به هفت عامل اصلی تقسیم کرد که بیش از 76 درصد تغییرات کل داده&shy;ها را توجیه کردند. با توجه به نتایج، می&shy;توان از تنوع موجود در برنامه&shy;های اصلاحی لوبیا<br> بهره&shy;برداری کرد و برای افزایش عملکرد از صفاتی مانند تعداد دانه در غلاف و دوره پرشدن دانه استفاده کرد.</span></span></span></strong> To investigate some quantitative and qualitative traits of genotypes a field study was performed as augmented experiment consisting four checks (Sadri, Koosha, KS21676 and KS21682) and138 genotypes. Vegetative, morphological and agronomical characteristics as well as traits related to pod and seed were studied. Statistical analysis showed that number of seeds per plant and plant height had the greatest variations. Genotypes had significant differences in all growth stages, yield and yield components. Correlation analysis revealed that five traits including days to emergence of the first trifoliate leaf (V₃), plant height, plant type, seeds per pod and grain marketing were significantly correlated with grain yield. Five traits entered into the model based on stepwise regression analysis that were plant type, seeds per pod, grain filling duration (GFD), V₃ and grain marketing. Path analysis results indicated a high direct effect of plant type on grain yield. Due to available direct effects, it was recommended seeds per pod, GFD, V₃ and grain marketing for breeding programs. Overall, due to path analysis results, can be said that the characteristics plant type, seeds per pod and GFD were the most effective direct factors in grain yield variations. Factor analysis using principal component method showed that seven main factors explained more than 76% of the total variation. تجزیه عامل‌ها, تجزیه علیت, تیپ بوته, دوره پرشدن دانه, لوبیا Factor analysis, Grain filling duration, Path analysis, Phaseolus vulgaris, Plant type 53 62 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-264&slc_lang=fa&sid=1 Ali Asghar Ghanbari علی اصغر قنبری 10031947532846009826 10031947532846009826 No Agronomy Dept., Shahr-e-Qods Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس,تهران Hamid Mozafari حمید مظفری 10031947532846009827 10031947532846009827 Yes Agronomy Dept., Shahr-e-Qods Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس,تهران Hossein Hassanpour Darvishi حسین حسین پور درویشی 10031947532846009828 10031947532846009828 No Agronomy Dept., Shahr-e-Qods Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran دانشگاه آزاد اسلامی واحد شهر قدس,تهران