fa ارزیابی مورفولوژیکی و مبتنی بر نشانگر برای سنبله دهی در گندم اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><span dir="RTL">پژوهش حاضر به‌منظور مطالعه تنوع مورفولوژیکی و بررسی ارتباط بین نشانگر مولکولی مرتبط با سنبله‌دهی در ژنوتیپ‌های گندم نان، در دو بخش مزرعه و آزمایشگاه صورت پذیرفت. در آزمایش مزرعه‌ای از سه میزان تراکم بذر شامل 150، 300 و 450 دانه در مترمربع به‌عنوان عامل اصلی و از 10 ژنوتیپ گندم نان شامل ارقام آرتا، اینیا، تجن، دریا، شیرودی، گلستان، گنبد، مروارید، مغان3 و لاین </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">N-87-20</span><span dir="RTL"> به‌عنوان عامل فرعی به‌صورت کرت‌های خرد شده در سه تکرار استفاده گردید. صفات شامل تعداد سنبله‌های فرعی، وزن سنبله‌های اصلی و فرعی، سهم سنبله‌های اصلی و فرعی، عملکرد دانه در کرت و در بوته، طول سنبله اصلی و ارتفاع بوته بودند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد عامل ژنوتیپ روی همه صفات تأثیر معنی‌دار داشته، درحالی‌که اثر عامل تراکم برای متغیرهای وزن سنبله‌های اصلی و فرعی، عملکرد دانه در کرت و در بوته و طول سنبله اصلی معنی‌دار بود. هیچ یک از صفات تحت تأثیر اثر متقابل ژنوتیپ &times; تراکم قرار نگرفتند. با توجه به نتایج، تراکم و ژنوتیپ نقش مهم در عملکرد دانه ژنوتیپ‌های گندم داشتند ولی اثر ژنوتیپ بیش‌تر از تراکم بود. در آزمایش مولکولی از نشانگر </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&nbsp;SSR</span><span dir="RTL">با نام </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&nbsp;Xgwm136</span><span dir="RTL"> مرتبط با ژن </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">tin</span><span dir="RTL"> (مربوط به تعداد سنبله) در ژنوتیپ‌های گندم استفاده شد. بررسی محصول </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&nbsp;PCR</span><span dir="RTL">این نشانگر بر روی ژل پلی‌اکریل‌آمید نشان داد حضور باند با اندازه 300 تا 350 جفت‌باز که احتمالا با کاهش تعداد سنبله‌های فرعی (پنجه) مرتبط است، در ژنوتیپ‌های تجن، شیرودی، گلستان، دریا و گنبد که قبلا پایین بودن تعداد سنبله‌های فرعی آن‌ها در آزمایش مزرعه‌ای اثبات شده بود، تایید گردید. بنابراین می‌توان گفت کارایی نشانگر </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&nbsp;tin</span><span dir="RTL">برای غربال‌گری ژنوتیپ‌های گندم نان برای تعداد سنبله‌های فرعی کم‌تر اثبات گردید.</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">The present research was performed for studying morphological variation and investigating the presence of relationship between molecular markers related tillering in some genotypes of bread wheat under the field farm and laboratory conditions. In the field experiment, three seed densities including 150, 300 and 450 seed per square meter as the main plot factor and also 10 genotypes including the cultivars of Arta, Inia, Tajan, Darya, Shirudi, Golestan, Gonbad, Morvarid, Moghan3 and Line N-87-20 as sub plot factor at three replications were applied. Evaluating characteristics were included of the number <a name="_GoBack"></a>of secondary spikes, the weight of main and secondary spikes, the contribution of main and secondary spikes, seed yield per plant and plot, length of main spike and the height of plant. The results of analysis of variance showed that genotypes had significant different on all investigating characteristic, while the effect of factor density was significant only for the weight of the spikes, yield per plant and plot and the length of main spike. None of the characteristic was not affected by the interaction of genotype <img alt="" height="17" src="file:///C:/Users/S.M/AppData/Local/Temp/msohtmlclip1/01/clip_image002.gif" width="10" >&nbsp;density. Based on the results, density and genotype had important effect on seed yield of the genotypes, however the effect of genotype was more than density. Mean comparison of the genotypes showed that secondary spikes had more contribution in the grain yield. In molecular experiment, SSR marker namely <em>Xgwm136</em> associated to gene <em>tin</em> (tiller inhibition gene) was tested. Evaluation of the PCR product of this marker showed that the presence of band with the size of 300 to 350 base per is relating to reduction that tillering was confirmed in cultivar Tajan, Shirudi, Golestan, Darya and Gonbad genotypes that their low number of spikes had already been proven. So the efficiency of <em>tin</em> marker was proved for screening wheat for tillering.</span></div> پنجه, تراکم, سنبله, گندم نان, نشانگر, SSR Bread Wheat, Density, Marker, SSR, Spike, Tiller 153 160 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-744-1&slc_lang=fa&sid=1 sasan golcheshmeh ساسان گل چشمه sasan.golcheshmeh@gmail.com 100319475328460010247 100319475328460010247 No Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Iran علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان mohammadhadi pahlavani محمدهادی پهلوانی hpahlavani@yahoo.com 100319475328460010248 100319475328460010248 Yes Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Iran علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان mohsen Esmaeilzadehmoghaddam محسن اسماعیل‌زاده‌مقدم esmaeilzadehmohsen@ymail.com 100319475328460010249 100319475328460010249 No Seed and Plant improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extention Organization موسسه تحقیقات، اصلاح و تهیه نهال بذر، سازمان تحقیقات، آموزشی و ترویج کشاورزی، البرز، ایران khalil zaynalinezhad خلیل زینلی‌نژاد khalil1381@yahoo.com 100319475328460010250 100319475328460010250 No Gorgan University of Agricultural Sciences and Natural Resources, Iran علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان