fa تنوع ژنتیکی صفات زراعی در لاین های اصلاحی پیشرفته برنج (Oryza sativa) اصلاح نباتات General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; به‌منظور بررسی تنوع ژنتیکی لاین &shy;های اصلاحی جدید برنج از نظر صفات مختلف زراعی، 20 لاین پیشرفته جدید به&shy; همراه رقم فجر در مزرعه معاونت تحقیقات برنج کشور (آمل) در سال زراعی 1390 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. بر روی هر ژنوتیپ صفات طول شلتوک، عرض شلتوک، طول دانه، عرض دانه، ارتفاع بوته، بیشترین طول خوشه، تعداد پنجه، متوسط طول خوشه، شکل دانه، تعداد دانه&shy; های پُر و پوک، درصد دانه‌های پُر، وزن هزار دانه و عملکرد دانه ارزیابی شدند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس نشان داد که بین ژنوتیپ&shy; ها از نظر صفات مورد بررسی به غیر از صفت عرض دانه اختلافات معنی&shy;داری وجود دارد که نشان&shy; دهنده حضور تنوع ژنتیکی در لاین</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>های مورد بررسی است. در مقایسه میانگین عملکرد، گروهی از لاین</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>ها برتری معنی‌داری نسبت به شاهد فجر داشتند. بر اساس مقایسه میانگین</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>ها، لاین</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>های </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">NA9</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">NA17</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">NA5</span></span></strong><strong> بیشترین عملکرد را تولید نمودند که لاین </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">NA5</span></span></strong><strong> علاوه بر عملکرد بالاتر، از نظر صفات وزن هزار دانه و طول شلتوک نیز دارای اندازه &shy;های مناسبی بود. بر اساس نتایج تجزیه رگرسیون گام‌به‌گام دو صفت ارتفاع بوته و وزن هزاردانه به‌عنوان متغیرهای تاثیرگذار بر عملکرد وارد مدل شدند، به‌طوری که وزن هزاردانه حدود 30 درصد تاثیر بیشتر نسبت به ارتفاع بوته بر مقدار عملکرد داشت. تجزیه علیت نشان داد که دو صفت فوق هر کدام مستقل از همدیگر و عمدتاً به کمک اثرات مستقیم در تعیین عملکرد تاثیر دارند. تجزیه خوشه &shy;ای با استفاده از روش </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">WARD</span></span></strong><strong>، لاین</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;">&shy;</span></span></strong><strong>ها را به چهار خوشه گروه‌بندی کرد. </strong></span></div> Successful reorganization of rice genetic structure to improve grain yield needs extensive information on the traits that influence yield, either directly or indirectly, and the amount of their genetic diversity. In order to assess the genetic diversity of some agronomic traits among the promising lines of rice and their relation to yield, twenty lines along with a superior local check (Fajr) were evaluated under randomized complete blocks with 3 replications at Rice Research Station, Amol, in 2011. Studied traits included number of tillers, panicle length, paddy and grain length, paddy and grain width, plant height, grain shape, number of grains, percentage of filled and empty seeds, thousand grain weight and grain and paddy yield. The results of analysis of variance revealed highly significant differences among the genotypes for all the traits except for grain width. Comparison of means suggested that the lines NA5, NA17, NA9 had higher yields than the other lines. NA5 was also superior in terms of seed weight and grain length. Grain yield had significant correlation with grain length, 1000-grain weight and plant height; however the strongest correlation with yield was related to 1000-grain weight. Based on stepwise regression, plant height and grain weight were entered into path analysis, where grain weight had higher direct and indirect effects than plant height. Therefore, grain weight would be an appropriate criterion for selecting high-yielding genotypes. Cluster analysis using WARD method grouped the lines into 4 clusters. برنج, تنوع ژنتیکی, تجزیه علیت, تجزیه کلاستر Cluster analysis, Genetic diversity, Path analysis, Rice 178 187 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-98-4&slc_lang=fa&sid=1 Alireza Nabipour علیرضا نبی‌پور a.nabipour@areeo.ac.ir 100319475328460011854 100319475328460011854 Yes Rice Research Institute of Iran, Mazandaran Branch, Agriculture Research, Education and Extension Organization, Amil, Iran استادیار پژوهش موسسه تحقیقات برنج کشور، معاونت مازندران، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، آمل، ایران Mohammad Norouzi محمد نوروزی m_norozi1@yahoo.com 100319475328460011855 100319475328460011855 No Agricultural research, education and extension organization موسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایران