fa ارزیابی تحمل به تنش خشکی هیبریدهای ذرت دانه ای اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; اصلاح و بهبود تحمل ذرت به تنش</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">های محیطی از جمله مهم</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">ترین اهداف اصلاح ذرتاست و تنش خشکی یکی از مهم</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">ترین عوامل محدود</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">کننده در تولید پایدار ذرت به شمارمی</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">رود. به همین منظور شاخص</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">های تحمل به خشکی تعداد 38 هیبرید ذرت<br> دانه</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">ای، تحت شرایط آبیاری کامل و تنش خشکی در مرحله پرشدن دانه در دو آزمایش جدا در قالب طرح بلوک</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">های کامل تصادفی با سه تکرار به مدت دو سال در ایستگاه تحقیقاتی مرکز تحقیقات کشاورزی مغان مورد مقایسه قرار گرفتند. در ارزیابی تحمل و حساسیت هیبرید</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">های مورد مطالعه به تنش خشکی از شاخص</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">های </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">SSI</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> (شاخص حساسیت به تنش)، </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">TOL</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> (شاخص تحمل)، </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">MP</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> (میانگین حسابی محصول</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">دهی)، </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">HAR</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> (میانگین هارمونیک محصول</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">دهی)، </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">GMP</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> (میانگین هندسی محصول</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">دهی) و </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&nbsp;STI</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> (شاخص تحمل به تنش) استفاده شد. هیبرید</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">های </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">K74/2-2-1-3-1-1-1 -1 &times; K3653/2</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">SC704</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> در هر دو شرایط آبیاری، عملکرد دانه بالاتراز میانگین داشتند. این دو هیبرید با بالاترین مقدار </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">STI</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، در نمودار بای پلات در ناحیه با پتانسیل تولید بالا و حساسیت به خشکی پایین قرار گرفتند. از طرف دیگر لاین پدری اکثر هیبریدهای متحمل به تنش خشکی، لاین </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">K3653/2</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> بود، بنابراین توصیه می</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">شود در برنامه</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">های به</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">نژادی ذرت در استخراج ارقام متحمل به تنش خشکی از این لاین بیشتر استفاده شود. همچنین نتایج نشان داد، هرچند شاخص</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">های </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">MP</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">،</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">GMP</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">STI</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> نسبت به سایر شاخص‌ها در به گزینی هیبریدهای متحمل با عملکرد بالا موفق</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">تر بودند، اما با بکارگیری تجزیه بای پلات می</span></span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">توان هیبریدهای متحمل به تنش خشکی را بهتر گزینش نمود. </span></span></span></strong> Breeding for environmental stress is one of the most important goals in plant breeding. Among stresses, drought stress has high influencing on limitation of maize production. Therefore, in order to find the best drought tolerant hybrids, 38 maize hybrids were planted in two separate experiments: one with optimum irrigation (control) and another with water stress at grain-filling stage in Moghan at two years. RBCD experiment design with three replications was used. Stress Susceptibility Index (SSI), Mean Productivity (MP), Tolerance (TOL), Geometric Mean Productivity (GMP) and Stress Tolerance Index (STI) indices were used to evaluate susceptibility and tolerance of the genotypes. Results showed that, K74/2-2-1-3-1-1-1-1&times;K3653/2 and SC704 hybrids had higher grain yield than mean in all irrigation conditions. These hybrids had the highest STI and located at part of high yield potential and low sensitivity to drought in the biplot. On the other hand, paternal line of majority of drought stress tolerant hybrids was the line K3653/2. Therefore, it is recommended to use this line in breeding maize to get to the most tolerant hybrid. Also the results showed that despite ofthe MP,GMPandSTI indices were most successful in selecting high yield tolerant hybrids, however using biplot the most tolerant hybrids to drought can be chosen the best. بای پلات, ذرت, شاخص های مقاومت به خشکی Biplot, Drought Stress Tolerance Indices, Maize 89 99 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-245&slc_lang=fa&sid=1 محمدرضا شیری 10031947532846005932 10031947532846005932 Yes رجب چوکان 10031947532846005933 10031947532846005933 No