fa تجزیه ژنتیکی عملکرد و برخی صفات مهم کلزا در شرایط کشت معمول و تأخیری اصلاح نباتات General پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>ایجاد ارقام پرمحصول برای ایجاد تعادل بین افزایش تولید و نیاز غذایی مردم از اهمیت خاصی برخوردار است. </strong><strong>به‌منظور تعیین وراثت‌ صفات مهم زراعی در کلزا، تجزیه لاین&times;تستر با تلاقی 10 لاین و 10 تستر (سه والد زمستانه و هفت والد بهاره) انجام شد. دورگ‌های نسل اول به ‌همراه 20 والد (120 ژنوتیپ) در قالب طرح آلفا لاتیس با دو تکرار در دو شرایط مختلف (تاریخ کاشت معمول و تأخیری) کشت شدند و صفات تعداد روز تا گلدهی، طول دوره گلدهی، ارتفاع گیاه، تعداد شاخه در بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه بررسی شدند. نتایج نشان داد اختلاف بین ژنوتیپ‌ها برای همه صفات مورد مطالعه (تعداد روز تا گلدهی، طول دوره گلدهی، ارتفاع گیاه، تعداد شاخه در بوته، وزن هزار دانه و عملکرد دانه) در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود و محیط تأثیر متفاوتی بر ژنوتیپ‌ها داشت. مقادیر بالای وراثت‌پذیری عمومی (بین </strong><strong>65/73 درصد برای تعداد شاخه در بوته و 65/87 درصد برای عملکرد دانه)</strong><strong> نشان داد میزان واریانس ژنتیکی نسبت به واریانس محیطی بیشتر است. </strong><strong>برآورد کمتر از واحد برای نسبت میانگین مربعات ترکیب‌پذیری عمومی به میانگین مربعات ترکیب‌پذیری خصوصی صفات مورد بررسی و مقدار متوسط وراثت‌پذیری خصوصی (بین 29 درصد برای ارتفاع بوته و 70 درصد برای عملکرد دانه) نشان داد که عمل غیر افزایشی ژن‌ها در کنترل ژنتیکی آن‌ها نقش بیشتری دارد. </strong><strong>تجزیه ترکیب‌پذیری خصوصی دورگ‌های مطلوب برای صفات مورد مطالعه را شناسایی کرد و برآورد هتروزیس نسبت به والد برتر نشان داد می‌توان از دورگ‌های معرفی شده در این پژوهش برای اصلاح و بهبود صفات زراعی استفاده کرد. </strong><strong>دورگ‌های </strong><strong><span dir="LTR">T9&times;L2</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">T3&times;L2</span></strong><strong>،</strong> <strong><span dir="LTR">T3&times;L9</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">T3&times;L5</span></strong><strong> در شرایط تاریخ کاشت معمول و </strong><strong><span dir="LTR">T3&times;L5</span></strong><strong>،</strong><strong><span dir="LTR">T7&times;L6</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">T5&times;L10</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">T7&times;L7</span></strong><strong> در شرایط کاشت تأخیری دارای بیشترین هتروزیس برای عملکرد دانه </strong><strong>بودند </strong><strong>و امکان استفاده از آن&shy;ها در برنامه‌های اصلاحی با هدف افزایش عملکرد کلزا وجود دارد.</strong></span></div> <p dir="LTR">Development of high yielded varieties is important to balance between production rates and grewing food needs of human population. For genetic analysis of yield and some important traits in oilseed rape (<em>Brassica napus</em> L.), We conducted line&times;tester analysis with ten lines and ten testers (three winter parents and seven spring parents). First generation hybrids as well as 20 parents (120 genotypes) were cultivated as a alpha lattice design with two replications under two different conditions (normal and delayed planting date) and days to flowering, flowering duration, plant height, number of primary branchs in plant, thousand seed weight and yield were studied. The results showed that the difference between genotypes is significant and the environment had a different effect on genotypes. High levels of broad sense heritability (from 73.65% for number of primary branches in plant to 87.65% for grain yield) showed that the genetic variance was more than environmental effect. Estimation of less than unit for the mean squares of the general combining ability to the mean squares of thespecific combining ability ratio and low to moderate value of narrow sense heritability (from 29% for plant height to 70% for grain yield) showed that non-additive variance is the major factor in controling of studied traits. The spscific combining ability of hybrids and hetero estimation showed that introduced hybrids in this study could be successfully used in breeding programs and improve the oilseed rape traits. The T9 &times; L2, T3 &times; L2, T3 &times; L9 and T3 &times; L5 hybrids in normal condition and T3 &times; L5, T7 &times; L6, T5 &times; L10 and T7 &times; L7 in delayed planting conditions with maximum heterosis for yield were potential hybrids for using in breeding programs for increased yield.<br> &nbsp;</p> ترکیب‌پذیری, کلزا, لاین×تستر, هتروزیس Combining Ability, Heterosis, Line×Tester, Oilseed rape 171 180 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-730-1&slc_lang=fa&sid=1 Hassan Amiri Oghan حسن امیری اوغان amirioghan2014@gmail.com 10031947532846009360 10031947532846009360 Yes seed and plant improvement institute (SPII) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، کرج، ایران Mohammad Moghaddam Vahed محمد مقدم واحد mmoghaddam@ tabrizu.ac.ir 10031947532846009361 10031947532846009361 No University of Tabriz دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Reza Ataei رضا عطایی reza_ataei@ut.ac.ir 10031947532846009362 10031947532846009362 No seed and plant improvement institute (SPII) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، کرج، ایران، Majid Gholamhosseini مجید غلامحسینی mgholamhoseini@spii.ir 10031947532846009363 10031947532846009363 No seed and plant improvement institute (SPII) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، کرج، ایران