fa ارزیابی تحمل به تنش کم آبی در برخی ارقام گندم و هیبریدهای آنها با استفاده از تجزیه تشخیص کانونیکی و بای پلات ژنوتیپ × صفت اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">روش &shy;های تجزیه تشخیص کانونیکی (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">CDA</span></span>) در ترکیب با روش تجزیه خوشه&shy; ای و تجزیه بای پلات ژنوتیپ &times; صفت (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">GT</span></span>) برای بررسی واکنش به تنش کم آبی 9 رقم گندم برخوردار از درجات مختلف تحمل به تنش به همراه 36 هیبرید <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">F₁</span></span> حاصل از تلاقی دی الل جزئی بین آنها، با استفاده از شاخص &shy;های تحمل به تنش، در دو شرایط آبیاری و قطع آبیاری در زمان گرده&shy; افشانی مورد استفاده قرار گرفتند. تجزیه خوشه&shy; ای ژنوتیپ&shy; ها را به سه گروه تفکیک کرد و از نتایج آن به عنوان متغیر طبقه &shy;بندی برای انجام تجزیه تشخیص کانونیکی استفاده شد. اولین متغیر کانونیکی تحت تاثیر ضرایب زیاد برای شاخص تحمل به تنش (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">STI</span></span>)، میانگین هارمونیک عملکرد (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">HM</span></span>)، میانگین حسابی عملکرد (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">MP</span></span>)، میانگین هندسی عملکرد (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">GMP</span></span>)، عملکرد در شرایط نرمال (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Yp</span></span>) و عملکرد در شرایط تنش (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Ys</span></span>) بود. ضرایب کانونیکی شاخص &shy;های حساسیت به تنش (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SSI</span></span>) و شاخص تحمل (<span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">TOL</span></span>) در دومین متغیر کانونیکی قابل توجه بودند. بنابراین متغیر کانونیکی اول، ژنوتیپ&shy; ها را بر اساس پتانسیل عملکرد و تحمل به تنش و دومین متغیر کانونیکی ژنوتیپ&shy; های متحمل به تنش را از حساس متمایز کرد. نمودار پراکنش دو متغیر کانونیکی معنی&shy; دار، سه گروه را متمایز کرد و تمام جفت فواصل ماهالانوبیس میان گروه &shy;ها معنی&shy; دار بودند. ژنوتیپ&shy; های گروه 1 عملکرد بالایی در محیط&shy; های تنش و غیر تنش دارا بودند و ژنوتیپ&shy; های گروه 3 تحمل به تنش بیشتر و حساسیت کمتری به تنش داشتند. برای شناسایی ژنوتیپ&shy; های متحمل و پر محصول در هر دو شرایط تنش و غیر تنش از تجزیه بای پلات <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">GT</span></span> بر اساس ترکیب دو شاخص <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">STI</span></span> و <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SSI</span></span> استفاده شد و ژنوتیپ&shy; های برتر (قدس، بم، روشن، مغان و ...) که همزمان از پتانسیل عملکرد و تحمل به تنش بیشتری برخوردار هستند، معرفی شدند.</span><br> &nbsp;</p> <p style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">Canonical discriminant analysis (CDA) in combination with cluster analysis and genotype by trait (GT) biplot analysis methods were used to assess 9 wheat cultivars having different degrees of tolerance along with 36 F₁ hybrids derived from partial diallel crosses, using stress tolerance indices, in two levels (well watered and cessation of irrigation at pollination stage). Cluster analysis classified genotypes into three clusters and the results used to CDA as classifying variable. The first canonical variable was under the influence of high canonical coefficients for STI, HM, MP, GMP, Yp and Ys. Canonical coefficients for SSI and TOL in the second canonical variable were remarkable. The first canonical variable differentiated genotypes based on yield potential and stress tolerance and the second canonical variable distinguished stress tolerant genotypes from the sensitive ones. The scatter plot of two significant canonical variables characterized three distinct groups and all pairwise Mahalanobis distances among groups were significant. The genotypes in group 1 had high yield in stress and non-stress conditions and the genotypes of group 3 had more stress tolerance and less susceptibility to stress. To identify tolerant and high yielding genotypes in both stress and non- stress conditions, GT biplot analysis based on combination of STI and SSI was used and superior genotypes which simultaneously have higher yield potential and stress tolerance were introduced.</span><br> &nbsp;</p> بای پلات ژنوتیپ × صفت, تجزیه تشخیص کانونیکی, شاخص های تحمل به تنش خشکی, گندم Canonical discriminant analysis, Drought tolerance indices, Genotype by trait biplot, Wheat 104 116 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-712-1&slc_lang=fa&sid=1 mohammad motamedi محمد معتمدی motamedi555@gmail.com 100319475328460010228 100319475328460010228 Yes Islamic Azad University دانشگاه آزاد اسلامی parviz safari پرویز صفری parvizsi@gmail.com 100319475328460010229 100319475328460010229 No tabriz University دانشگاه تبریز