fa بررسی تنوع مورفولوژیکی توده‌های سیاهدانه (Nigella sativa L.) با استفاده از روش‌های آماری چند متغیره اصلاح نباتات مولكولي اصلاح نباتات مولكولي پژوهشي Research <p dir="RTL" style="margin-right:14.75pt;"><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">سیاهدانه </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">با نام علمی (</span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Nigella sativa</span></span></span></em></strong> <strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">L.</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) متعلق به خانواده </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">آلاله</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> می‌باشد. این گیاه </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">یکی از مهم&shy;ترین گیاهان دارویی است که</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> هم به&shy;صورت وحشی و هم </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">زراعی</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> وجود دارد. در </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">این پژوهش، 27 توده سیاهدانه از مناطق مختلف ایران جمع‌آوری و تنوع ژنتیکی آن‌ها بر اساس صفات مورفولوژیکی</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">و با تجزیه آماری تک متغیره و چند متغیره مورد بررسی قرار گرفت</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">. نتایج تجزیه واریانس داده‌ها تفاوت معنی‌دار را بین صفات مورد بررسی نشان داد (05/0</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">p</span></span></span></strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;"><</span></span></span><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">). همچنین ضرایب تغییرات فنوتیپی و ژنوتیپی برای بیشتر صفات بالا بود، که نشان از تنوع بالا در صفات مورد بررسی داشت. برآورد ضرایب همبستگی بین صفات نشان داد که ارتفاع گیاه با کلیه صفات مورد بررسی همبستگی مثبت و معنی‌داری دارد. همچنین نتایج حاصل از تجزیه به عامل‌ها نیز دو عامل اول و دوم با مقادیر ویژه بیشتر از یک، در مجموع 35/83 درصد از تغییرات کل موجود بین توده‌ها را توجیه نمودند. تجزیه خوشه‌ای انجام شده، توده‌های مورد بررسی را در چهار گروه طبقه‌بندی نمود. از این رو با توجه به نتایج گروه‌بندی، ارتباطی بین تنوع ژنتیکی و فاصله جغرافیایی توده‌ها مشاهده نگردید که این امر می‌تواند بیانگر تأثیر سایر عوامل به غیر از الگوی پراکنش جغرافیایی در تنوع ژنتیکی این گیاه باشد. براساس نتایج این تحقیق، تنوع ژنتیکی قابل توجهی بین توده‌های سیاهدانه موجود در کشور وجود دارد.</span></span></strong><br> &nbsp;<br> <br> &nbsp;</p> <p><em>Nigella sativa L</em>. (black cumin) belonging to the <em>Ranunculaceae</em> family, is one of the most important medicinal plants and wild and cultivated forms of this plant is used in Iran. Genetic diversity of 27 accessions of <em>N .Sativa L</em>. from different places of Iran was characterized by morphological characteristics and data was analyzed using univariate and multivariate analyses. ANOVA revealed high significant differences among the accessions based on all of the measured characteristics. Phenotypic and genotypic coefficients of variation were high for most traits indicating high diversity of the studied traits. Correlation coefficients among traits showed that plant height had significantly positive correlation with all traits. Principal component analysis indicated that the first two principal components with eigenvalues more than 1 explained 83/35% of the variability among the accessions. Cluster analysis based on Euclidean distance, divided the accessions into four major groups. Considering the grouping, there was no relationship between genetic diversity and geographical distance of the accessions. The results suggested that there is a considerable genetic variation among <em>N. sativa L</em>. accessions.<br> &nbsp;</p> سیاهدانه, تجزیه خوشه‌ای, تنوع ژﻧﺘﻴﻜﻲ, صفات ﻣﻮرﻓﻮﻟﻮژﻳﻜﻲ Cluster analysis, Genetic diversity, Morphological characters, Nigella sativa L. 32 42 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-704-1&slc_lang=fa&sid=1 Narges Mehri نرگس مهری ns.mehri@gmail.com 10031947532846008089 10031947532846008089 No دانشگاه محقق اردبیلی Mahdi Mohebodini مهدی محب الدینی mohebodini@uma.ac.ir 10031947532846008090 10031947532846008090 Yes دانشگاه محقق اردبیلی Mahdi Behnamian مهدی بهنامیان mbehnamian@uma.ac.ir 10031947532846008091 10031947532846008091 No دانشگاه محقق اردبیلی