fa ارزیابی عملکرد و پایداری عملکرد ارقام و لاین های امید بخش گندم دوروم در مناطق گرم و خشک با استفاده از مدل AMMI و GGE بای‌پلات اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری كاربردي Applicable <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong><span dir="RTL">به</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span><span dir="RTL">منظور دستیابی به ژنوتیپ</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span><span dir="RTL">های پرمحصول و سازگار گندم دوروم برای مناطق گرم و خشک کشور، آزمایشی با 18 لاین امیدبخش به&shy; همراه دو شاهد شامل یک رقم شاهد گندم دوروم بهرنگ و یک رقم شاهد گندم نان چمران در ایستگاه</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span><span dir="RTL">های تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی داراب، اهواز، خرم &shy;آباد و دزفول در قالب طرح بلوک&shy; های کامل تصادفی با سه تکرار و به &shy;مدت دو سال (95-1393) در شرایط آبیاری نرمال مورد ارزیابی قرار گرفتند. در هر منطقه عملکرد دانه و صفات زراعی لاین &shy;ها یادداشت&shy; برداری شد. نتایج مدل </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">AMMI</span><span dir="RTL"> نشان داد دو مؤلفه اصلی مدل </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">AMMI</span><span dir="RTL"> معنی&shy; دار بودند و 17/85 درصد تغییرات اثر متقابل ژنوتیپ در محیط را توجیه نمودند. هم&shy;چنین مدل </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">AMMI</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">AMMI1</span><span dir="RTL"> و </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">AMMI2</span><span dir="RTL">) نشان داد که لاین&shy; های شماره &shy;ی </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">G5</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">DW-93-5</span><span dir="RTL">)، </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">G10</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">DW-93-10</span><span dir="RTL">) و </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">G12</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">DW-93-12</span><span dir="RTL">) به &shy;علت داشتن میانگین عملکرد بالاتر از میانگین کل، می&shy; توانند به &shy;عنوان ژنوتیپ&shy; هایی با پایداری بیش&shy;تر انتخاب شوند. بررسی بای &shy;پلات چند ضلعی منجر به شناسایی لاین &shy;های برتر (لاین &shy;های شماره &shy;ی</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">G5</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">DW-93-5</span><span dir="RTL">)، </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">G9</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">DW-93-9</span><span dir="RTL">)، </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">G13</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">DW-93-13</span><span dir="RTL">)، </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">G16</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">DW-93-16</span><span dir="RTL">) و </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">G17</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">DW-93-17</span><span dir="RTL">) و دو محیط بزرگ شده و ژنوتیپ &shy;های مناسب در هر محیط بزرگ نیز مشخص گردید. بررسی هم &shy;زمان عملکرد و پایداری ژنوتیپ &shy;ها با استفاده از بای پلات مختصات ها محیط متوسط نیز نشان داد که لاین شماره &shy;ی&nbsp;</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">G5</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">DW-93-5</span><span dir="RTL">) با بیش&shy;ترین عملکرد و پایداری یکی از پایدارترین لاین</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&shy;</span><span dir="RTL">بود. بررسی بای &shy;پلات همبستگی بین مناطق نشان داد که بردارهای محیطی منطقه خرم &shy;آباد با سه منطقه داراب، دزفول و اهواز دارای زاویه نزدیک به 90 درجه بوده که بیانگر عدم تشابه خرم &shy;آباد با این مناطق بود. در مجموع خرم &shy;آباد، دزفول و داراب دارای تمایز بالایی بوده و توانستند تفاوت&shy; های بین لاین &shy;ها را به&shy; خوبی نشان دهند. در نهایت لاین&shy; های شماره &shy;ی </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">G5</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">DW-93-5</span><span dir="RTL">) و </span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">G10</span><span dir="RTL"> (</span><span style="font-family:times new roman bold,serif;">DW-93-10</span><span dir="RTL">) با داشتن عملکرد بالا و پایداری عمومی بالا، مقاومت نسبت به بیماری&shy; های مهم برگی و کیفیت دانه مناسب، به &shy;عنوان لاین&shy; های برتر برای مطالعات تکمیلی و انتخاب مناسب&shy; تر بودند.</span></strong></span></div> To obtain high yield and stable genotypes, 18 durum wheat cultivars and promising lines along with two commercial durum (Behrang) and bread wheat (Chamran) as check cultivars, were evaluated in four warm and dry regions in Iran including Darab, Ahvaz, Khoramabad and Dezful during two cropping seasons (2013-2015). The experiments were conducted as a RCBD with three replications. Seed yield and some agronomic characteristics were recorded in each location. The results that first two bilinear AMMI model terms were significant and of which the first two terms explained 85.17% of the genotype &times; environment interaction. Also the results of AMMI model (AMMI1 and AMMI2) indicated that lines no. G5 (DW-93-5), G10 (DW-93-10) and G12 (DW-93-12) were the most stable lines with high mean yield performance. The polygon-view of GGE biplot recognized five superior lines (lines G5 (DW-93-5), G9 (DW-93-9), G13 (DW-93-13), G16 (DW-93-16) and G17 (DW-93-17)) and two mega-environments so that the best genotypes within each environment were determined. Simultaneous evaluation of yield and stability through average environment coordinate (AEC) biplot showed that line no. G5 (DW-93-5) with the highest seed yield and stability was the most stable line. Biplot analysis of correlation among environments revealed that environmental vectors of Khoramabad with three locations including Darab, dezful and Ahvaz were near to 90^◦ so; these three locations were different from Khoramabad. Totally, Khoramabad, Darab and dezful locations had high discriminating ability so that were be able to show differences between lines and cultivars at ideal environment, so they had the highest discriminating ability and representativeness. Finally, lines no. G5 (DW-93-5) and G10 (DW-93-10) with high yield, broad adaptability, relative resistance to foliar diseases and seed quality were selected as best line for further investigation and to be candidate as commercial durum wheat cultivars.&nbsp;<strong> </strong> اثر متقابل ژنوتیپ × محیط, سازگاری, روش‌های چند متغیره, گندم دوروم Compatibility, Durum wheat, Genotypes × environment interaction, Multivariate methods 1 12 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-692-2&slc_lang=fa&sid=1 Tohid Najafi Mirak توحید نجفی میرک tnmirak@yahoo.com 10031947532846009264 10031947532846009264 No Agricultural Research, Education and Extension Organization(AREEO) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Manoochehr Dastfal منوچهر دستفال Mdastfal1@yahoo.com 10031947532846009265 10031947532846009265 No Agricultural Research, Education and Extension Organization(AREEO) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Bahram Andarzian بهرام اندرزیان bahramandarzian@yahoo.com 10031947532846009266 10031947532846009266 No Agricultural Research, Education and Extension Organization(AREEO) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Hossien Farzadi حسین فرزادی Farzadi_hossein@yahoo.com 10031947532846009267 10031947532846009267 No Agricultural Research, Education and Extension Organization(AREEO) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Mohammad Bahari محمد بهاری Bahari5050@yahoo.com 10031947532846009268 10031947532846009268 No Agricultural Research, Education and Extension Organization(AREEO) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Hassan Zali حسن زالی hzali90@yahoo.com 10031947532846009269 10031947532846009269 Yes Agricultural Research, Education and Extension Organization(AREEO) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی