fa روابط همبستگی و تجزیه علیت برخی صفات موثر بر عملکرد دانه در ژنوتیپ های برنج اصلاح نباتات General پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong><span dir="RTL">برنج یکی از مهم&shy;ترین محصول غذایی است، لذا&nbsp;<span style="color:black;">شناخت صفات موثر بر تولید و عملکرد آن می&shy; تواند در برنامه&shy; های اصلاحی کاربرد داشته باشد. </span>به &shy;منظور تعیین شاخص&shy; های مناسب برای انتخاب ژنوتیپ برتر، بذر 15 ژنوتیپ برنج که شامل 5 رقم والدینی به</span><span dir="RTL"> نام&shy; های بی نام، دشت، ندا، دم سیاه مشهد و</span> <span style="font-family:times new roman,serif;">IR62871-175-1-10</span> <span dir="RTL">&nbsp;10 هیبرید که حاصل از یک </span><span dir="RTL">تلاقی دای&shy; آلل 5 &times; 5 بود مورد ارزیابی قرار گرفت. آزمایش در قالب طرح بلوک&shy; های کامل تصادفی در سه تکرار در سال 1395 در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه گنبد کاووس اجرا گردید. در </span><span dir="RTL">این تحقیق </span><span dir="RTL">دوازده صفت شامل،</span><span dir="RTL"> ارتفاع بوته، طول و عرض برگ پرچم، طول خوشه، تعداد دانه پر و پوک، تعداد روز تا 50 درصد گلدهی، وزن هزار دانه، تعداد پنجه موثر، وزن خوشه، تعداد سنبلچه در خوشه و عملکرد ارزیابی شدند. عملکرد دانه با صفات عرض برگ پرچم، تعداد دانه پر و وزن خوشه همبستگی مثبت و معنی&shy; دار داشته در حالی&shy;که با صفت طول برگ پرچم همبستگی منفی و معنی &shy;داری را نشان داد.</span> <span dir="RTL"><span style="color:#0D0D0D;">نتایج رگرسیون گام &shy;به &shy;گام با ضریب تبیین 69 درصد نشان داد که وزن خوشه و عرض برگ پرچم مهم&shy;ترین جزء عملکرد می &shy;باشند. </span></span><span dir="RTL">تجزیه علیت نشان داد که تعداد دانه پر </span><span dir="RTL">&nbsp;خوشه (27/1=</span><span style="font-family:times new roman,serif;">I</span><span dir="RTL">) بیشترین تأثیر مثبت مستقیم </span><span dir="RTL">را </span><span dir="RTL">بر عملکرد بذر دارا بود، در حالیکه وزن خوشه (81/0- =</span><span style="font-family:times new roman,serif;">I</span><span dir="RTL">) </span><span dir="RTL">بیشترین تاثیر مستقیم منفی را نشان داد ولی این صفت</span><span dir="RTL"> از طریق تعداد دانه پر بیشترین تاثیر غیرمستقیم را بر عملکرد داشته است. ماتریس </span><span dir="RTL">فاصله اقلیدسی </span><span dir="RTL"><span style="color:#0D0D0D;">با الگوریتم </span></span><span style="color:#0D0D0D;"><span style="font-family:times new roman,serif;">UPGMA</span></span><span dir="RTL"><span style="color:#0D0D0D;"> ژنوتیپ&shy; های برنج را به سه گروه دسته &shy;بندی نمود. همچنین ضریب کوفنتیک (86/0) بیانگر </span></span><span dir="RTL"><span style="color:#0D0D0D;">همبستگی زیاد ماتریس تشابه و ماتریس حاصل از دندروگرام می‌باشد.</span></span> <span dir="RTL"><span style="color:#0D0D0D;">در مجموع در ﺑﯿﻦ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت مورد بررسی، ﺻﻔﺎﺗﯽ ﻧﻈﯿﺮ عرض برگ پرچم، تعداد دانه پر و وزن خوشه می&shy; توانند ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﻣﻬمی ﺑﺮای ﮔزینش ژنوتیپ&shy; هایی ﺑﺎ ﻋﻤﻠﮑﺮد ﺑﺎﻻ می &shy;باشند.</span></span></strong></span></p> <p style="text-align: justify;">Rice is one of the most important food crops, thus identification of definitive traits on the yield can be used in breeding programs. In order to determine the best suitable morphological markers for selection of superior genotypes, seeds of 15 rice genotypes including 5 varieties (namely: Binam, Dasht, Neda, Mashhad Domsiah and IR62871-175-1-10) and their 10 F1 hybrids of corresponding variates from a 5 &times; 5 one-way diallel cross were evaluated using a randomized complete block design with 3 replicates. This research was performed at Gonbad Kavous University Research Farm in 2016. Twelve traits including plant height, length and width of flag leaf, panicle length, number of unfilled and filled grain, days to 50% flowering, 1000 grain weight, number of fertile tillers, panicle weight, number of spikelets per spike and yield were evaluated. Results of correlation analysis showed that the grain yield had significant and positive correlation with flag leaf width, number of filled grain and panicle weight, while showed a negative significant correlation with flag leaf length. Stepwise regression analysis (correlation coefficient 69%) indicated that panicle weight and flag leaf width are the most important components of grain yield. Also, path analysis revealed that the number of filled grains per panicle (I=1.27) showed the highest positive direct effect on yield. Despite this, the panicle weight (I= -0.81) showed the highest negative direct effect, however, this trait had the highest indirect effect through number of filled grain. Genotypes were clustered in 3 groups based on UPGMA method. Also, cophenetic correlation coefficient (0.86) indicated a high correlation between similarity matrix and the matrix resulted from the cluster analysis. Overall, the characteristics of the studied traits such as flag leaf width, number of filled grain and panicle weight can be important criteria for selection of high yield genotypes.</p> برنج, عملکرد, تجزیه خوشه‌ای, ضریب همبستگی Correlation analysis, Cluster analysis, Rice, Yield 93 100 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-435-3&slc_lang=fa&sid=1 leila ahangar لیلا آهنگر l.ahangar63@gmail.com 10031947532846009343 10031947532846009343 Yes Gonbad Kavous University دانشگاه گنبد کاووس hossein Sabori حسین صبوری saboriho@yahoo.com 10031947532846009344 10031947532846009344 No Gonbad Kavous University دانشگاه گنبد کاووس