fa انتخاب لاین های متحمل به خشکی در آفتابگردان روغنی (Helianthus annuus L.) با استفاده از شاخص‌های تحمل به تنش اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong>به&shy; منظور ارزیابی تنوع ژنتیکی لاین&shy; های آفتابگردان روغنی، غربال کردن شاخص&shy; های تحمل به خشکی و شناسایی لاین&shy; های متحمل به خشکی، 100 لاین خالص آفتابگردان روغنی در قالب طرح لاتیس ساده تحت شرایط آبیاری نرمال و آبیاری محدود در شرایط مزرعه در سال زراعی 96-1395 مورد آزمایش قرار گرفتند. بر مبنای عملکرد دانه در شرایط آبیاری نرمال (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Yp</span></span></strong><strong>) و آبیاری محدود (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">Ys</span></span></strong><strong>)، شاخص&shy; های کمی تحمل به تنش خشکی از قبیل میانگین بهره &shy;وری (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">MP</span></span></strong><strong>)، میانگین هندسی بهره &shy;وری (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">GMP</span></span></strong><strong>)، شاخص تحمل (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">TOL</span></span></strong><strong>)، شاخص حساسیت به تنش (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SSI</span></span></strong><strong>)، شاخص تحمل تنش (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">STI</span></span></strong><strong>) و میانگین هارمونیک (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">HM</span></span></strong><strong>) محاسبه شدند. در مجموع دو محیط، لاین شماره 8 با میانگین عملکرد دانه در بوته 25/81 گرم و لاین شماره 66 با میانگین عملکرد دانه در بوته 43/5 گرم به ترتیب بیشترین و کمترین عملکرد را به خود اختصاص دادند. تحلیل همبستگی بین عملکرد دانه در شرایط آبیاری نرمال و آبیاری محدود و شاخص&shy; های تحمل به خشکی نشان داد که </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">MP</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">GMP</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">&nbsp;STI</span></span></strong><strong>و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">HM</span></span></strong><strong> مناسب &shy;ترین شاخص&shy; ها برای غربال کردن لاین&shy; های آفتابگردان می&shy; باشند. در شرایط آبیاری معمولی و محدود بیشترین مقدار </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">MP</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">GMP</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">STI</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">HM</span></span></strong><strong> متعلق به لاین شماره 8 بود. با توجه به این چهار شاخص و عملکرد بالا در دو محیط آبیاری نرمال و آبیاری محدود، لاین 8 به &shy;عنوان بهترین لاین تشخیص داده شد که می‌تواند به &shy;عنوان لاین والدینی در تلاقی‌ها برای تولید ارقام هیبرید و یا تولید جمعیت‌های در حال تفرق مورد استفاده قرار گیرد.</strong></span><br> &nbsp;</p> <p>In order to evaluate the genetic diversity of oily sunflower lines, screening drought tolerance indices and identification of drought tolerant lines, 100 oily sunflower lines were evaluated in a simple lattice design under both well-watered and water-limited stressed conditions in 2016. Based on the potential (Yp) and stress (Ys) yield, quantitative drought tolerance criteria such as: mean productivity (MP), tolerance index (TOL), geometric mean productivity (GMP), harmonic mean (HM), stress susceptibility index (SSI) and stress tolerance index (STI) were calculated. Generally, the line with code number of 8 with average yield of 81.25 gr/plant and line 66 with average yield of 5.43 gr/plant showed maximum and minimum seed yield, respectively. Correlation analysis between drought tolerance indices with well-watered and water-limited stress yields revealed that indices such as MP, GMP, HM and STI are the most suitable criteria for screening sunflower lines. In well-watered and water-limited stressed conditions, the highest value of MP, GMP, STI and HM were observed in line 8. Regarding these four criteria and high values of Yp and Ys, line 8 was chosen as the best line for using as a parental line in hybrid varieties production and development of segregating populations.</p> آفتابگردان, تجزیه های چند متغیره, تنش کمبود آّب, شاخص تحمل, عملکرد Multivariate analysis, Sunflower, Tolerance index, Water deficit, Yield 133 144 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-313-8&slc_lang=fa&sid=1 Reza Darvishzadeh رضا درویش زاده darvish_r2001@yahoo.com 10031947532846009373 10031947532846009373 Yes Urmia University گروه اصلاح و بیوتکنولوژی گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه Ali Soleimani Gezeljeh علی سلیمانی قزلجه alisoleymani16@yahoo.com 10031947532846009374 10031947532846009374 No Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran. دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران Hadi Ali Pour هادی علی‌پور alipourhadi64@gmail.com 10031947532846009375 10031947532846009375 No Urmia University گروه اصلاح و بیوتکنولوژی گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه Asa Ebrahimi آسا ابراهیمی dr.asaebrahimi@gmail.com 10031947532846009376 10031947532846009376 No Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran. دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران Mohammad Reza Bihamta محمدرضا بی همتا mrghanad@ut.ac.ir 10031947532846009377 10031947532846009377 No Tehran University گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه تهران، کرج Fariba Morsali فریبا مرسلی f.morsalimaragha@gmail.com 10031947532846009378 10031947532846009378 No Urmia University گروه اصلاح و بیوتکنولوژی گیاهی دانشکده کشاورزی دانشگاه ارومیه