fa برآورد پارامترهای ژنتیکی عملکرد و اجزای عملکرد گندم دوروم دیم با استفاده از تلاقی دای‌آلل اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <p><a name="OLE_LINK174"></a><a name="OLE_LINK173"><span style="font-family:2 mitra;">تعداد</span></a> <span style="font-family:2 mitra;">شش ژنوتیپ</span> <span style="font-family:2 mitra;">گندم دوروم دیم (چهل‌دانه، گردیش، زردک، </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Syrian-1</span></span></span><span style="font-family:2 mitra;">، </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Waha</span></span></span><span style="font-family:2 mitra;"> و </span><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Knd1149//68/ward</span></span></span><span style="font-family:2 mitra;">) و نسل اول حاصل از تلاقی دای‌آلل کامل آنها در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با دو تکرار</span> <span style="font-family:2 mitra;">ارزیابی شدند. نتایج تجزیه واریانس نشان‌دهنده وجود تفاوت‌های ژنتیکی بین ژنوتیپ‌ها بود. اثر ترکیب‌پذیری عمومی برای تمام صفات مورد مطالعه <a name="OLE_LINK144"></a><a name="OLE_LINK143">به‌ جز</a></span> وزن صد دانه معنی‌دار بود. اثر ترکیب‌پذیری خصوصی، اثرات معکوس و غیر مادری برای صفات عملکرد دانه، وزن صد دانه و مساحت برگ پرچم معنی‌دار بود. نتایج نشان داد که ارتفاع بوته، تعداد دانه در سنبله، عملکرد دانه، وزن صد دانه و مساحت برگ پرچم از وراثت‌پذیری پایینی برخوردار بود و اثرات غیر افزایشی ژن‌ها در کنترل آنها سهم بیشتری داشت. تلاقی <span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Waha</span></span></span><span style="font-family:2 mitra;"> &times; </span><a name="OLE_LINK220"></a><a name="OLE_LINK219"><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Knd1149//68/ward</span></span></span></a><span style="font-family:2 mitra;"> با میزان بالایی از عملکرد دانه و همچنین ترکیب‌پذیری عمومی‌ بالا برای عملکرد دانه به عنوان یک تلاقی مناسب برای استفاده از هتروزیس تشخیص داده شد. همچنین تلاقی مذکور از نظر صفاتی مانند وزن صد دانه، تعداد دانه در سنبله و طول سنبله هم نسبت به والدین خود ارجحیت داشت. رقم گردیش با دارا بودن قدرت ترکیب‌پذیری عمومی‌ مثبت و معنی‌دار برای تعداد سنبلچه در سنبله، طول سنبله، تعداد دانه در سنبله، عملکرد دانه و مساحت برگ پرچم می‌تواند در برنامه‌های اصلاحی به عنوان والدین تلاقی جهت نیل به لاین‌هایی با عملکرد و اجزای عملکرد بالا مورد استفاده قرار گیرد. به دلیل سهم بیشتر اثرات افزایشی ژن‌ها در کنترل ژنتیکی تعداد سنبلچه در بوته و طول سنبله، انتخاب مستقیم برای بهبود آنها توصیه می‌شود، در حالی‌که برای سایر صفات بایستی گزینش تا نسل‌های پیشرفته به تعویق افتد.</span></p> <p>Six rainfed durum wheat genotypes (Chehel daneh, Gerdish, Zardak, Syrian-1, Waha and Knd1149//68/ward) and their complete diallel progenies of F₁ generation were evaluted in a randomized complete block design with two replications. Analysis of variance indicated genetic differences among genotypes. General combining ability (GCA) was significant for all of the studied traits except hundred grain weight (HGW). Specific combining ability (SCA), reciprocal and non-maternal effects were significant for grain yield (GY), HGW and flag leaf area (FLA). The results indicated low values of narrowsense heritability and superiority of dominance effect for plant height (PH), GS, GY, HKW and FLA. The cross of Waha <span dir="RTL">&times;</span> Knd1149//68/ward with high value of GY and GCA for this trait can be used as a suitable cross for use of heterosis. This cross was also superior to their parents according HGW, NGS and SL. Gerdish can be used as a suitable parent for breeding programs to receive lines with high yield and yield components according to positive and significant GCA for number of spikelets per spike, SL, NGS, GY and FLA. According to predominance of additive effects in genetic control of number of spikelets per spike and spike length, selection can be useful for improvement of these traits, while selection was not applicable in primary generations and should be delayed for the other traits untill advanced generations.<br> &nbsp;</p> درجه غالبیت, تجزیه دای‌آلل, ترکیب‌پذیری خصوصی, ترکیب‌پذیری عمومی, گندم دوروم Dominant Degree, Diallel, General combining ability, Specific combining ability, Wheat 176 184 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-96-4&slc_lang=fa&sid=1 Davoud Sadeghzadeh-Ahari داود صادق‌زاده اهری dsadeghzade@yahoo.com 10031947532846007670 10031947532846007670 No - Dryland Agricultural Research Institute موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران Peyman Sharifi پیمان شریفی peyman.sharifi@gmail.com 10031947532846007671 10031947532846007671 Yes Rasht Branch, Islamic Azad University گروه زراعت و اصلاح نباتات، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران Rahmatallah Karimizadeh رحمت‌الله کریمی‌زاده karimizadeh_ra@yahoo.com 10031947532846007672 10031947532846007672 No - Dryland Agricultural Research Institute موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران Mohtasham Mohammadi محتشم محمدی mohtashammohammadi@yahoo.com 10031947532846007673 10031947532846007673 No - Dryland Agricultural Research Institute موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران