Journal of Crop Breeding

fa فاکتورهای بیماری‌زایی جدایه‌های زنگ ساقه (Puccinia graminis f. sp. tritici) و شناسایی منابع مقاومت در ژنوتیپ‌های سینتتیک گندم سیمیت Virulence Factors of Wheat Stem Rust (Puccinia graminis f. sp. tritici) Isolates and Identification of Resistance Sources in CIMMYT Wheat Synthetic Genotypes اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;">بیماری زنگ ساقه گندم با عامل قارچی Puccinia graminis f. sp. tritici یکی از مهمترین بیماری های این محصول در جهان می باشد. یافتن منابع مقاومت جدید نسبت به این بیماری در ژنوتیپ های سینتتیک گندم هگزاپلویید به دلیل داشتن تنوع ژنتیکی بالا محتمل می باشد. ﺑﻪﻣﻨﻈﻮر آگاهی از ساختار ژنتیکی جمعیت عامل بیماری زنگ ساقه، 12 جدایه تک جوش شده مربوط به مناطق گرگان و بروجرد در سال های 1393 و 1394 تعیین نژاد شدند، سپس مقاومت 348 ژنوتیپ سینتتیک گندم با استفاده از صفت تیپ آلودگی در مقیاس صفر تا 4 نسبت به چهار جدایه از 12 جدایه تعیین نژاد شده در مرحله گیاهچ های با استفاده از طرح بلوک های کامل تصادفی در دو تکرار مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس نتایج حاصل از واکنش ارقام استاندارد و افتراقی گندم ضمن شناسایی دو نژاد TKTTF و TTTTF در بین تمامی جدایه ها، بیماریزایی چهار جدایه ی منتخب بر روی ژنوتیپ های حامل ژن های Sr5، Sr6، Sr7a، Sr7b، Sr8a، Sr8b، Sr9a، Sr9b، Sr9d، Sr9e، Sr9g، Sr10، Sr12، Sr14، Sr15، Sr16، Sr17،Sr18 ، Sr19، Sr20، Sr21، Sr22، Sr23، Sr28، Sr30، Sr34، Sr36، Sr37، Sr38، SrTmp و SrMcN مشاهده گردید. تجزیه واریانس مرکب نشان داد که در مرحلهی گیاهچ های بین ژنوتیپ های گندم از نظر واکنش به جدایه های منتخب اختلاف معنی داری داشتند. همچنین معنی دار شدن اثر متقابل جدایه × ژنوتیپ حاکی از آن بود که در برخی از ژنوتیپ ها مقاومت اختصاص به جدایه داشتند. واکنش اختصاص به جدایه در 16 درصد از ژنوتیپ ها مشاهده گردید، بدین معنی که حداقل در برابر یکی از جدایه ها واکنش مقاومت و در برابر جدایه های دیگر حساسیت وجود دارد. 61 درصد ژنوتیپ ها نسبت به هر چهار جدایه حساس (تیپ آلودگی 3 تا 4) و 23 درصد ژنوتیپ ها (مثل لاین های 22842، 22857، 22862، 22863، 22864) نسبت به همه ی آنها مقاوم بودند (تیپ آلودگی صفر تا 2)، ژنوتیپ های مقاوم دارای ژن های مقاومت موثر گیاهچ های بوده و می توانند در برنامه های به نژادی مقاومت به زنگ ساقه مورد استفاده قرار گیرند. نتایج این تحقیق اولین گزارش از مقاومت ژنوتیپ های سینتتیک گندم نسبت به نژادهای غالب زنگ ساقه در ایران می باشد.</div> Wheat stem rust caused by Puccinia graminis f. sp. tritici (Pgt) is one of the most important diseases of wheat, worldwide. New sources of resistance to stem rust could be found in synthetic hexaploid wheat (SHW) genotypes due to their high genetic diversity. In order to recognize the genetic structure of the population of the stem rust, following race analysis of 12 Pgt isolates, resistance of 348 SHW genotypes were evaluated using the infection type on a scale of 0 to 4 ratio to the four selected isolates from Gorgan and Broujerd (in 2014 and 2015) at seedling stage using randomized complete block design with two replications. Based on the reactions of differential wheat genotypes, the Pgt races TKTTF and TTTTF were identified among all isolates displaying virulence on the stem rust resistance genes Sr5, Sr6, Sr7a, Sr7b, Sr8a, Sr8b, Sr9a, Sr9b, Sr9d, Sr9e, Sr9g, Sr10, Sr12, Sr14, Sr15, Sr16, Sr17, Sr18, Sr19, Sr20, Sr21, Sr22, Sr23, Sr28, Sr30, Sr34, Sr36, Sr37, Sr38, SrTmp and SrMcN. Combined analysis of variance showed statistical significance between SHW genotypes in seedling stage in terms of their reaction to Pgt isolates. Furthermore, the significant isolate × genotype interaction suggests isolate-specific resistance in some genotypes which displays resistance to at least one Pgt isolate. Isolate-specific resistance was observed in 16% of genotypes, whereas 61 and 23% of the SHWs (such as lines 22842, 22857, 22862, 22863, 22864) were susceptible (infection type of 3-4) and resistant (infection type of 0-2) to all four Pgt isolates, respectively. Results of this research as the first report of SHWs resistant to prevalent Iranian stem rust races could be exploited in breeding programs using identified resistant genotypes which carry seedling resistance genes. تعیین نژاد, تیپ آلودگی, جدایه, مقاومت اختصاص به جدایه, Puccinia graminis f.sp. tritici Infection type, Isolate, Isolate-specific resistance, Puccinia graminis f. sp. Tritici, Race analysis 84 93 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-678-1&slc_lang=fa&sid=1 Ali Omrani علی عمرانی ali_omrani90@yahoo.com 10031947532846008596 10031947532846008596 No University of Tabriz دانشگاه تبریز Saeid Aharizad سعید اهری زاد s.aharizad@yahoo.com 10031947532846008597 10031947532846008597 Yes University of Tabriz دانشگاه تبریز Ramin Roohparvar رامین روح پرور r.roohparvar@spii.ir 10031947532846008598 10031947532846008598 No Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Manoochehr Khodarahmi منوچهر خدارحمی khodarahmi_m@yahoo.com 10031947532846008599 10031947532846008599 No Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO) سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی Mahmoud Toorchi محمود تورچی mtoorchi@yahoo.com 10031947532846008600 10031947532846008600 No University of Tabriz دانشگاه تبریز