fa بررسی تحمل به خشکی در توده های محلی کنجد (Sesamium indicum L.) بر اساس شاخص های تحمل به تنش خشکی در سطوح مختلف آبیاری و میکوریزا اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <p dir="RTL" style="margin-right: 2.4pt;"><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">کنجد از جمله گیاهانی می&shy; باشد که به دلیل محتوای بالا (52 </span></span></strong><strong><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:10.0pt;">&ndash;</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> 47 درصد) و کیفیت مناسب (میزان کم کلسترول و وجود برخی آنتی &shy;اکسیدان &shy;ها) روغن دانه&shy; های آن، نقش مهمی در سلامت انسان دارد. آزمایشی با هدف بررسی عکس&shy; العمل هشت توده محلی کنجد به تنش خشکی بر اساس عملکرد دانه و شاخص&shy; های تحمل به خشکی به صورت فاکتوریل- اسپلیت پلات با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی هنرستان کشاورزی ارومیه اجرا گردید. فاکتور اصلی شامل سطوح مختلف آبیاری (آبیاری نرمال: آبیاری بعد از 70 میلی&shy;متر تبخیر و تعرق گیاه یا </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ETc</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، تنش ملایم: آبیاری بعد از 90 میلی &shy;متر </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ETc</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و تنش شدید: آبیاری بعد از 110 میلی&shy; متر </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ETc</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، فاکتور فرعی شامل عدم تلقیح و تلقیح با دو گونه قارچ میکوریزای </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Glomus mosseae</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><em><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Glomus intraradices</span></span></span></em></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و فاکتور فرعی فرعی شامل هشت توده</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">محلی کنجد (جیرفت 13، محلی طارم زنجان،</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">محلی مغان،</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">ناز چند شاخه، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">TC-25</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">TS-3</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، داراب 14 و دشتستان 5) بود. 10 شاخص تحمل به خشکی شامل میانگین بهره&shy; وری (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">MP</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، شاخص تحمل تنش (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">STI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، میانگین هندسی بهره&shy; وری (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">GMP</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، میانگین هارمونیک (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">HARM</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، شاخص عملکرد (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">YI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، شاخص مقاومت به خشکی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">DI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، شاخص میزان محصول در محیط &shy;های غیرتنش و تنش (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">SNPI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، شاخص تحمل به تنش اصلاح شده در شرایط آبیاری مطلوب (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">M_PSTI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) و شاخص تحمل به تنش اصلاح شده در شرایط تنش ملایم و شدید خشکی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">M_SSTI</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) بر اساس عملکرد دانه در شرایط آبیاری مطلوب (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Y_P</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">)، عملکرد دانه در شرایط تنش ملایم خشکی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Y_S-mild</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) و عملکرد دانه در شرایط تنش شدید خشکی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">Y_S-severe</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) محاسبه شدند. </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">در تجزیه خوشه &shy;ای، توده&shy; های محلی کنجد بر اساس شاخص&shy;های تحمل تنش و عملکرد در شرایط مختلف آبیاری در سه گروه قرار گرفتند. </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">بر اساس نتایج بای&shy;پلات، توده&shy; های محلی طارم و</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">محلی مغان به&shy;عنوان توده&shy; های متحمل، توده</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman,serif;"><span style="font-size:8.0pt;"> TS-25</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">به&shy;عنوان نیمه متحمل و بقیه توده&shy; ها نسبتاًًً حساس شناخته شدند.&nbsp; </span></span></strong><br> &nbsp;<br> <br> &nbsp;</p> <p style="margin-left: 2.4pt;">Sesame is one of the plants that due to the high content (47-52%) and high quality (low cholesterol and some antioxidants) its seed oil, important role has in human health. An experimental with objective to evaluate eight local landraces of sesame to drought stress based on grain yield and drought tolerance indices using factorial split plot design was conducted with three replications in research field of Urmia agricultural high school. The main factor was consisted different levels of irrigation, normal irrigation (irrigation after 70 mm evaporation of crop (ETc)), moderate drought stress (irrigation after 90 mm ETc) and severe drought stress (irrigation after 110 mm ETc), sub plots including two kinds of mycorrhizae fungi <em>Glomus mosseae</em>, <em>Glomus intraradices</em> and non-inoculated (control). Sub-sub plots consisted of eight local landraces of sesame with names Jiroft13, Zanjan Tarom landrace, Moghan landrace, Naz of several branches, TC-25, TS-3, Darab 14 and Dashtestan 5. Ten drought tolerance indices including mean productivity (MP), geometric mean productivity (GMP), stress tolerance index (STI), harmonic mean (HARM), yield index (YI), drought resistance index (DI), stress non-stress production index (SNPI), modified stress tolerance index in optimum irrigation (MPSTI) and modified stress tolerance index in moderate and severe stress (MSSTI) were calculated based on grain yield under well-watered (YP), moderate drought stress (YS-mild) and severe drought stress (YS-severe) conditions. Based on cluster analysis, the studied local landraces were grouped in 3 clusters in each one of water treatment conditions. Based on biplot analysis, local landraces Moghan landrace and Zanjan Tarom landrace as resistant genotypes and landrace TC-25 were classified as moderately resistant and other local landraces were somewhat susceptible.<br> <br> &nbsp;</p> بای­ پلات, تجزیه خوشه­ای, تنش خشکی, توده محلی, کنج Biplot, Cluster analysis, Drought stress, Local landraces, Sesame 185 194 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-417-2&slc_lang=fa&sid=1 Esmaeil Gholinezhad اسماعیل قلی نژاد gholinezhad1358@yahoo.com 10031947532846008149 10031947532846008149 Yes University of Payame Noor دانشگاه پیام نور reza darvishzadeh رضا درویش زاده darvish_r2001@yahoo.com 10031947532846008150 10031947532846008150 No urmia university دانشگاه ارومیه