fa ارزیابی اثر تنش کم آبی بر خصوصیات مورفو-فیزیولوژیکی تعدادی از ژنوتیپ های تریتیکاله اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;"><strong><span style="color:black;">در میان گیاهان زراعی، غلات از اهمیت ویژه&shy;ای برخوردار بوده و تریتیکاله، موفق‌ترین غله ساخت بشر است. در این تحقیق، اثر تنش کم آبی در نوزده ژنوتیپ تریتیکاله (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">X Triticosecale wittmack</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;">) </span></strong><strong><span style="color:black;">و دو رقم گندم (</span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">(<em>Triticum aestivum</em></span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> به نام‌های شیراز (حساس به تنش کم ‌آبی) و کویر (متحمل به تنش کم ‌آبی) مورد آزمایش قرار گرفتند. در این راستا، دو آزمایش مزرعه‌ای مستقل در قالب طرح بلوک‌‌های کامل تصادفی با سه تکرار اجرا گردید. برای آزمایش اول، آبیاری مطلوب و برای آزمایش دوم، آبیاری محدود با قطع آبیاری در مرحله گلدهی اعمال گردید. صفات رشدی و عملکردی شامل ارتفاع گیاه، طول سنبله، تعداد سنبلچه در سنبله، تعداد دانه در سنبله، تعداد پنجه در بوته، وزن هزار دانه، عملکرد زیستی و عملکرد دانه اندازه‌گیری شدند. همچنین صفات محتوای آب نسبی برگ و میزان آب از دست رفته بافت و میزان کلروفیل کل نیز به&shy;عنوان صفات فیزیولوژیک ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که اگرچه تنش کم&shy; آبی باعث کاهش عملکرد دانه ژنوتیپ&shy;های مختلف نسبت به شرایط بدون تنش شد، ولی بعضی از ژنوتیپ&shy; ها تنش کم آبی را تحمل کرده و عملکرد بالایی داشتند. ژنوتیپ </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">ELTCC1</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> در صفات وزن هزار دانه و تعداد سنبلچه در سنبله در شرایط آبیاری عادی و عملکرد زیستی، عملکرد دانه، تعداد دانه در سنبله و ارتفاع ساقه در شرایط تنش برتر بود. به طورکلی، می‌توان&nbsp; </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">ELTCC1</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> و </span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="color:black;"><span style="font-family:times new roman,serif;">ELTCC15</span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"> را به&shy;عنوان ژنوتیپ &shy;های مطلوب معرفی کرد که بر اساس شاخص‌های تحمل و حساسیت به تنش و همچنین عملکرد در شرایط تنش و آبیاری عادی متحمل&shy;تر از بقیه ژنوتیپ &shy;ها بودند. </span></strong></span></div> <p style="text-align: justify;">Among the crops, cereals have been special important and triticale is the most successful man made cereal. In present research, water deficit stress effects on 19 triticale genotypes (<em>X Triticosecale wittmack</em>) and two wheat cultivars (<em>Triticum aestivum</em>), Shiraz (sensitive to water deficit stress) and Kavir (tolerant to water deficit stress) were tested. Therefore, two separate field experiments were performed based on Randomized Complete Block Design with 3 replications. In the first experiment, normal irrigation was used and in the second experiment irrigation has been eliminated at flowering step. Vegetative and yield component triats such as plant height, spike length, number of spikelets per spike, grains per spike, tiller number in plant, thousand grain weight, biological yield and grain yield were measured. Relative water content (RWC) and rate of leaf water loss (RWL) and total chlorophyll content as physiological traits were evaluated. Results showed that although water deficit stress decreased grain yield in different genotypes in comparison of normal irrigation, some genotypes tolerated water deficit stress and produced relatively high yield. Genotype ELTCC1 showed superior in thousand grain weight and number of spikelets per spike in normal irrigation condition and biological yield, grain yield, grains per spike and plant height in stress condition. Overall, we can introduce ELTCC1 and ELTCC15 genotypes as desired genotypes, because they showed more tolerance in comparison with other genotypes based on tolerance and susceptible indices and also yield in stress and normal irrigation conditions.</p> تنش غیرزیستی, محتوای آب نسبی, میزان کلروفیل, عملکرد دانه, ژنوتیپ Chlorophyll content, Abiotic stress, Grain yield, Relative water content, Genotype 39 48 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-149-3&slc_lang=fa&sid=1 Mahboobeh Tondroo محبوبه تندرو Mahboobtondro@gmail.com 10031947532846008628 10031947532846008628 No Yasouj University دانشگاه یاسوج Asad masoumiasl اسد معصومی اصل masoumiasl@yu.ac.ir 10031947532846008629 10031947532846008629 Yes Yasouj University دانشگاه یاسوج masoud dehdari مسعود دهداری adehdari@mail.yu.ac.ir 10031947532846008630 10031947532846008630 No Yasouj University دانشگاه یاسوج Hamidreza Khadem hamzeh حمیدرضا خادم حمزه Khademhamzeh@yahoo.com 10031947532846008631 10031947532846008631 No Crop and Horticultural Science Research Department, Fars Agriculture and Natural Resources Research and education Center مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی فارس