fa ارزیابی برخی صفات زراعی و ارتباط آنها با عملکرد دانه در لاین‌های موتانت برنج در شرایط آبیاری نرمال و تنش خشکی انتهایی اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <p><span style="font-size:11px;"><a name="OLE_LINK115"></a><a name="OLE_LINK114"><strong><span style="color:black;">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; به منظور مطالعه اثر خشکی و تعیین صفات مؤثر بر عملکرد دانه و برآورد پارامترهایی ژنتیکی در شرایط آبیاری نرمال و تنش خشکی، 18 لاین ‌موتانت برنج به صورت دو آزمایش جداگانه در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 3 تکرار در سال زراعی 94-1393 در مؤسسه تحقیقات برنج کشور در رشت مورد بررسی قرار گرفتند. وراثت‌پذیری، پیشرفت ژنتیکی و واریانس ژنتیکی بالا برای صفات ارتفاع بوته، تعداد پنجه بارور، تعداد دانه پر و تعداد دانه پوک در هر دو شرایط و درصد باروری و عملکرد دانه در شرایط تنش خشکی مشاهده شد. این نشان‌می‌دهد که صفات فوق توسط ژن‌های افزایشی کنترل می‌شوند و می‌توان آنها را در برنامه‌های اصلاحی از طریق گزینش بهبود داد. عملکرد دانه در شرایط آبیاری نرمال با تعداد پنجه بارور، طول خروج خوشه، درصد باروری و طول و عرض دانه و در شرایط تنش خشکی با عرض برگ پرچم، طول خروج خوشه از غلاف، تعداد دانه پر، درصد باروری و طول و عرض دانه همبستگی مثبت داشت. نتایج تجزیه رگرسیون و تجزیه علیت تأثیر مثبت عرض دانه، درصد باروری دانه، عرض برگ پرچم، تعداد دانه پر در خوشه، تعداد پنجه و طول میانگره در شرایط آبیاری نرمال و درصد باروری دانه، عرض دانه و تعداد پنجه در شرایط تنش خشکی را بر روی عملکرد دانه نشان دادند. بنابراین امکان بهبود عملکرد دانه با استفاده از این متغیرها وجود دارد. در شرایط تنش خشکی، ژنوتیپ‌های شماره 1، 2،&nbsp; 3 و 4&nbsp; دارای بیشترین میزان عملکرد دانه (به‌ترتیب با مقادیر برابر با 2788، 2163، 2178 و 2194 کیلوگرم در هکتار) و صفات تأثیرگذار بر آن بودند. </span></strong></a><a name="OLE_LINK136"></a><a name="OLE_LINK135"><strong><span style="color:black;">با توجه به شاخص تنش، ژنوتیپ‌های فوق متحمل به خشکی بودند و می‌توانند برای معرفی ارقام متحمل به خشکی استفاده شوند. </span></strong></a></span><br> &nbsp;</p> <p>In order to evaluate the effect of drought stress and determine of effective traits on grain yield and estimate of genetic parameters, 18 mutant rice lines were studied in normal and drought stress conditions. The experiments were carried out separately using randomized complete block design with three replications during cropping season 2014-2015 at Iranian Rice Research Centers in North of Iran, Rasht. High values of heritability, genetic advances and genetic variances were observed for plant height, tiller number, filled grain number and unfilled grain number in both conditions, but grain productivity and grain yield were appeared only under drought stress conditions. This indicated the additive effects of genes in controlling of these traits and, therefore, these traits can be improved by selection in breeding programes. There were positive correlations between grain yield and tiller number, panicle exsertion, grain productivity and width and length of flagh leaf in normal irrigation condition. Grain yield had also positive correlation with flagh leaf width, panicle exsertion, filled grain number, grain productivity and width and length of grain under drought stress conditions. Regression and path analyses indicated positive effects of grain width, grain productivity, flagh leaf width, filled grain number, tiller number and internode length in normal irrigation conditions and grain productivity, grain width and tiller number under drought stress conditions. Therefore, it is possible to improve grain yield using these variables. The genotypes including G1, G2, G3 and G4 had the highest values of grain yield (2788, 2163, 2178 and 2194 kg ha^-1) under drought stress conditions, and influencing traits on grain yield. Due to the stress index (SI), these genotypes were also as drought tolerant and, thus, can be used for introducing the drought tolerance cultivar.<br> &nbsp;</p> برنج, همبستگی, رگرسیون, کم‌آبیاری, علیت, وراثت‌پذیری Correlation, Heritability, Limited irrigation, Path analysis, Regression, Rice 180 195 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-96-3&slc_lang=fa&sid=1 Peyman Sharifi پیمان شریفی Peyman.sharifi@gmail.com 10031947532846008617 10031947532846008617 Yes Rasht Branch, Islamic Azad University واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی Ali Akbar Ebadi علی اکبر عبادی ebady_al@yahoo.com 10031947532846008618 10031947532846008618 No Rice Research Institute of Iran موسسه تحقیقات برنج کشور، Hashem Aminpanah هاشم امین‌پناه haminpanah@yahoo.com 10031947532846008619 10031947532846008619 No Rasht Branch, Islamic Azad University واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی