fa بررسی تحمل به خشکی ژنوتیپ‌های کلزا با استفاده از تجزیه بای‌پلات اصلاح نباتات General پژوهشي Research <p><a name="OLE_LINK101"></a><a name="OLE_LINK100"><strong>خشک‌سالی</strong></a><strong> یکی از مهم‌ترین تنش‌های زیست‌محیطی است که اثر مخربی بر رشد گیاهان و بهره‌وری محصولات زراعی در سرتاسر جهان دارد. به‌منظور بررسی تأثیر تنش خشکی بر عملکرد دانه و اجزای عملکرد و بررسی شاخص‌های تحمل به خشکی، 20 ژنوتیپ کلزا در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط تنش و بدون تنش خشکی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج مقایسه میانگین نشان داد که ژنوتیپ‌ها ازنظر همه صفات با یکدیگر اختلاف معنی‌داری داشتند. همچنین عملکرد دانه، وزن هزار دانه و کارایی مصرف آب تحت شرایط تنش خشکی بیشتر از سایر صفات کاهش یافت. </strong><strong>شاخص میانگین هندسی بهره‌وری (</strong><strong><span dir="LTR">GMP</span></strong><strong>)، شاخص بهره‌وری متوسط (</strong><strong><span dir="LTR">MP</span></strong><strong>) و شاخص میانگین هارمونیک (</strong><strong><span dir="LTR">HAM</span></strong><strong>) بیشترین همبستگی را با عملکرد دانه در شرایط تنش و بدون تنش به خود اختصاص دادند.</strong> <strong>در این مطالعه از روش </strong><strong><span dir="LTR">GT-biplot</span></strong><strong> برای گروه‌بندی و تشخیص ارقام متحمل به خشکی استفاده شد. نمودار بای‌پلات مبتنی بر اثر متقابل ژنوتیپ &times; صفت (شاخص تحمل) نشان داد که ژنوتیپ </strong><strong><span dir="LTR">Zarfam</span></strong><strong> پایدارترین ژنوتیپ برای هر دو شرایط بدون تنش و تنش خشکی می‌باشد و ژنوتیپ‌های </strong><strong><span dir="LTR">Talent</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">Talye</span></strong><strong> به‌عنوان حساس‌ترین ژنوتیپ‌ها به تنش خشکی شناسایی شدند. لذا می‌توان گفت استفاده از روش آماری </strong><strong><span dir="LTR">GT-biplot</span></strong><strong> اطلاعات بسیار مفیدی در بررسی تحمل به خشکی ژنوتیپ‌های کلزا در شرایط تنش رطوبتی فراهم می‌نماید.</strong></p> <p>Drought is one of the major environmental stresses that adversely affect crop growth and productivity worldwide<span dir="RTL">.</span> For evaluation of drought stress on grain yield, yield components and drought tolerance indices, 20 genotype of rapeseed (<em>Brassica napus</em> L.) was studied in an experiment based on a randomized complete blocks design with three replications in two different conditions (stress and non-stress). Result of mean comparision showed significant difference among all genotypes for all traits. Losses in grain yield, thousand grain weight and water use efficiency due to drought stress was more than other traits. In this study, geometric mean productivity index (GMP), mean productivity index (MP), harmonic mean index (HAM) and stress tolerance index (STI) showed high correlation with grain yield in normal and drought stress conditions. In present research, GT<span dir="RTL">-</span>biplot approach was applied for grouping and detection drought-tolerant and drought-sensitive genotypes. Biplot diagram based on interaction of genotype &times; trait (tolerance index) indicated that genotype Zarfam is the most stable genotype for non-stress and drought stress conditions, and in other hand Talent and Talye genotypes were identified as the most sensitive genotypes to drought stress condition. Hence, the statistical model of GT<span dir="RTL">-</span>biplot could provide useful information for evaluation of drought-tolerance canola genotypes in water deficit stress condion.</p> اثر متقابل ژنوتیپ × صفت, خشک‌سالی, شاخص تحمل, GT-biplot Drought, Genotype × trait interaction, GT-biplot, Tolerance index 202 192 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-223&slc_lang=fa&sid=1 سیده زهرا حسینی 10031947532846004749 10031947532846004749 Yes