fa تجزیه پایداری عملکرد روغن در ژنوتیپ های مختلف کلزا (Brassica napul L.) در دو تاریخ کاشت نرمال و تاخیری در استان کرمانشاه اصلاح نباتات General پژوهشي Research <p dir="rtl"><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">به&shy;منظور ارزیابی پایداری عملکرد روغن ژنوتیپ&shy;های کلزا و اثر متقابل ژنوتیپ و محیط، 22 ژنوتیپ کلزا در قالب بلوک&shy;های کامل تصادفی با چهار تکرار در ایستگاه تحقیقاتی اسلام آباد غرب طی سه سال زراعی در دو تاریخ کاشت نرمال و کشت تأخیری مورد ارزیابی قرار گرفتند</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">.</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> نتایج تجزیه واریانس مرکب نشان داد که اثر ژنوتیپپ، محیط و اثر متقابل ژنوتیپ</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:symbol;"><span style="font-size:8.0pt;">&acute;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">محیط برای عملکرد روغن معنی</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">دار بود. سهم اثر محیط و اثر متقابل ژنوتیپ</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:symbol;"><span style="font-size:8.0pt;">&acute;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">محیط در بیان عملکرد روغن بیشتر از اثر ژنوتیپ بود. نتایج تجزیه امی عملکرد روغن نشان داد که چهار مولفۀ اصلی برای اثر متقابل ژنوتیپ</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:symbol;"><span style="font-size:8.0pt;">&acute;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">محیط معنی&shy;دار گردید. بر اساس نمایش گرافیکی بای&shy;پلات اولین و دومین مولفۀ اصلی اثر متقابل که سهم ژنوتیپ&shy;ها را در ایجاد اثر متقابل مولفۀ اول و دوم نشان می&shy;دهد ژنوتیپ&shy;های پاراده، کریستینا، گولیات، شیرالی، کیمبرلی و الکت تقریبا در مرکز بای&shy;پلات قرار گرفته و از این نظر دارای پایداری عملکرد روغن بودند. استفاده از آماره ارزش پایداری امی (</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">ASV</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) نیز پایداری عملکرد روغن ژنوتیپ</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">های فوق را تایید نمود. ژنوتیپ&shy;های زرفام و هایولا 401 با فاصله گرفتن از مرکز بای&shy;پلات در مقایسه با سایر ژنوتیپ&shy;های مورد بررسی از پایداری عملکرد روغن کمتری برخوردار بودند. بر اساس این بای&shy;پلات، محیط&shy;های </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">E1</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">، </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">E4</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> و </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">E3</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارای بیشترین سهم در ایجاد اثر متقابل و محیط </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">E2</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> دارای کمترین سهم در ایجاد اثر متقابل بودند. نتایج نشان داد که بر اساس آماره&shy;های پایداری استفاده شده در این تحقیق، ژنوتیپ&shy;های متفاوتی به&shy;عنوان ژنوتیپ پایدار معرفی شدند از این رو توصیه می&shy;شود برای شناسایی دقیق و مطمئن ژنوتیپ</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;">&shy;</span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">های پایدار و پرعملکرد کلزا از روش&shy;های متعددی استفاده شود.</span></span></strong><br> &nbsp;</p> <p>In order to evaluate oil yield stability in oilseed rape genotypes and genotype&acute;environment interaction, 22 oilseed rape genotypes were evaluated using RCBD design with 4 replications in Agricultural Research Station of Islam Abad-e-Gharb during 3 cropping seasons in normal and delayed sowing date conditions. Combined variance analysis showed that genotype, environment and genotype&acute;environment interaction were statistically significant. Proportion of environment effect followed by genotype&acute;environment interaction was so greater than genotype effect. Based on biplot of two first genotype&acute;environment interaction components, that explains proportion of oilseed rape genotypes in genotype&acute;environment, genotypes Parade, Kristinia, Goliath, Shiralee, Kimberly and Elect were located next to center of biplot so that had the least proportion for the Genotype&acute;Environment effect and were stable from the viewpoint of oil production. AMMI stability values (ASV) of genotypes confirmed the above mentioned results. Hyola401 and Zarfam were located away from the center of biplot so that were unstable genotypes for oil production. Biplot display indicated that environments E1, E3 and E4 had the most scores for genotype&acute;environment interaction whereas E2 had the least proportion in genotype&acute;environment interaction effect. Dissimilarity in ranking of selected genotypes from the viewpoint of oil yield based on other stability parameters suggests that it would be better using of numerous stability parameters to reliable and accurate selection of stable genotypes.</p> اثر متقابل ژنوتیپ و محیط, بای‌پلات, تجزیه امی AMMI analysis, Biplot, GenotypeEnvironment interaction 129 137 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-655-1&slc_lang=fa&sid=1 Abbas Rezaizad عباس رضایی زاد arezaizad@yahoo.com 10031947532846007684 10031947532846007684 Yes Horticulture Crops Research Department, Agricultural and Natural Resources Research and Education center of Kermanshah, AREEO, Kermanshah, Iran بخش تحقیقات زراعی باغی، ، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران Asadollah Zaree siahbidi اسداله زارعی سیاه بیدی azareei46@gmail.com 10031947532846007685 10031947532846007685 No Horticulture Crops Research Department, Agricultural and Natural Resources Research and Education center of Kermanshah, AREEO, Kermanshah, Iran بخش تحقیقات زراعی باغی، ، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران fakhredin Moradgholi فخرالدین مرادقلی moradgholi57@yahoo.com 10031947532846007686 10031947532846007686 No Former Msc. Student for Department of plant breeding, college of Agriculture, kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Iran دانشجوی سابق کارشناسی ارشد گروه اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران