fa بررسی روابط ابعاد دانه و خصوصیات فنولوژیک با عملکرد لاین‌های بومی گندم نان در شرایط تنش کم‌آبی اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">کمبود آب به‌عنوان یکی از عوامل محدودکننده غیرزیستی، اثرات نامطلوبی را بر رشد و عملکرد گیاهان زراعی دارد.&nbsp; آزمایشی برای تعیین رابطه ابعاد دانه و خصوصیات فنولوژیک مؤثر در تحمل به تنش کم‌آبی &nbsp;با عملکرد دانه اجرا شد. همچنین اثر تنش کم‌آبی بر صفات فوق در بین 46 لاین بومی گندم نان به همراه 4 رقم تجاری در شرایط آبیاری عادی و تنش کم‌آبی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در سه تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. صفات فنولوژیک اندازه‌گیری شده شامل تعداد روز تا ظهور سنبله، تعداد روز تا گرده‌افشانی، تعداد روز تا رسیدگی و طول روز برای پُرشدن دانه و صفات دانه شامل عرض دانه، طول دانه، ضخامت دانه</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">و نسبت طول به عرض دانه بود. نتایج تجزیه واریانس برای صفات مورد مطالعه در هر دو شرایط رطوبتی، اختلاف معنی‌داری را بین ژنوتیپ‌ها نشان داد. بیشترین میزان کاهش ناشی از تنش کم‌آبی (شاخص </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-size:8.0pt;">SI</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">) به‌ترتیب در صفات عملکرد دانه (49/0)، وزن هزار دانه (29/0)، وزن سنبله (28/0)، وزن پدانکل (20/0)، دوره پُرشدن دانه (17/0) و عرض دانه (16/0) بود. در حالی که </span></span></strong><span dir="LTR">‫</span><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">میانگین نسبت طول به عرض دانه در شرایط تنش کم‌آبی، افزایش یافت. نتایج تجزیه رگرسیون نشان داد که در شرایط آبیاری عادی صفات وزن سنبله، طول سنبله و ارتفاع بوته اثر معنی‌داری بر عملکرد دانه داشته و سهم قابل‌توجهی از تغییرات عملکرد دانه را تبیین کردند درحالی‌که در شرایط تنش کم‌آبی طول </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">دوره پُرشدن دانه و عرض دانه </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">دارای بیشترین سهم در توجیه تغییرات عملکرد دانه داشتند. </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">با</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">استفاده</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">از تجزیه</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">به</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">عامل‌ها در</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">شرایط</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">تنش</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">کم‌آبی،</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">15</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">صفت</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">در</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">چهار</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">عامل</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">قرار گرفتند</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">در</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مجموع 4/75 درصد</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">از</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">تغییرات</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">کل </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">داده</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">‌</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">ها</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">را </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">تبیین</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">کردند. نتایج</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">این</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">مطالعه</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">نشان</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">داد</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">که</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">صفات </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">طول دوره پُرشدن دانه، </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">عرض دانه،</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">وزن پدانکل و </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">وزن</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">هزار</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">دانه</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">را</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">می‌توان</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">به‌عنوان</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">معیارهای گزینشی</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">برای بهبود عملکرد دانه در ژنوتیپ‌های گندم نان در شرایط تنش</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">کم‌آبی</span></span></strong> <strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">معرفی کرد</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">.</span></span></strong><br> &nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">Water deficit is one of the most important abiotic factors limiting growth, which adversely affect growth and crop production. In order to study the relationship between kernel size and phenological characteristics on grain yield, 46 local bread wheat genotypes along with four varieties were evaluated in randomized complete block design with three replications under irrigation and water deficit stress conditions. Phenological characteristics including day to heading, day to flowering, day to maturity and grain filling duration, and kernel size traits including kernel length, kernel width, kernel thickness and kernel length/width ratio were measured. Analysis of variance revealed significant differences among genotypes for the studied traits. Results showed drought led to decreased grain yield (0.49), thousand grain weight (0.29), spike weight (0.28), peduncle weight (0.20), grain filling duration (0.17), kernel width (0.16) and increased kernel length/width ratio as compared with irrigated condition. Stepwise regression analysis revealed that under irrigated condition, spike weight, spike length and plant height justified the majority of grain yield variation, whiles under drought stressed condition grain filling duration and kernel width showed the highest impact on grain yield variation. Factors analysis identified four factors which explained 75.4% of the total variation. On the basis of these results, it is concluded that criteria such as grain filling duration, kernel width, peduncle weight and thousand grain weight could be considered as effective criteria for selecting to improve grain yield in water-limited environments.<br> &nbsp;</p> تجزیه به عامل‌ها, تنش کم‌آبی, خصوصیات فنولوژیک, صفات ابعاد دانه, گندم نان Bread wheat, Factor analysis, Kernel size traits, Phenological characteristics, Water deficit stress 76 94 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-650-1&slc_lang=fa&sid=1 Hadi Darzi Ramandi هادی درزی رامندی hadi.ramandi@sanru.ac.ir 10031947532846008106 10031947532846008106 No Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Hamid Najafi Zarini حمید نجفی زرینی najafi316@yahoo.com 10031947532846008107 10031947532846008107 Yes Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری Vahid Shariati وحید شریعتی 6002347@gmail.com 10031947532846008108 10031947532846008108 No National Research Center for Genetic Engineering and Biotechnology پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری Kadijeh Razavi خدیجه رضوی rorazavi@yahoo.com 10031947532846008109 10031947532846008109 No National Research Center for Genetic Engineering and Biotechnology پژوهشگاه ملی مهندسی ژنتیک و زیست فناوری Seyed Kamal Kazemitabar سیّد کمال کاظمی‌تبار sdklkr@ymail.com 10031947532846008110 10031947532846008110 No Sari University of Agricultural Sciences and Natural Resources دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری