fa ارزیابی ارقام گندم بهاره از نظر صفات فیزیولوژیک، مورفولوژیک و زراعی تحت تنش خشکی اصلاح نباتات General پژوهشي Research <p dir="RTL"><strong>به&shy;منظور بررسی واکنش 20 رقم گندم بهاره در شرایط آبیاری کامل (شاهد) و تنش خشکی اعمال شده قبل از مرحله آبستنی، آزمایشی به صورت کرت&rlm;های خرد شده بر پایه طرح بلوک&rlm;های کامل تصادفی با چهار تکرار در دو سال زراعی 90-1389 و 91-1390 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز انجام شد. نتایج حاصل از تجزیه واریانس صفات نشان داد که بین سطوح تنش و همچنین بین ارقام از نظر تمام صفات مورد بررسی اختلاف معنی&rlm;داری وجود دارد. تنش باعث کاهش معنی&shy;دار عملکرد دانه، اجزای عملکرد، ارتفاع و سایر خصوصیات مورفولوژیک گردید. هم&shy;چنین ارزش خصوصیات فیزیولوژیک در طی تنش کاهش یافت و این کاهش در بین ارقام یکسان نبود. علاوه بر این تحت تنش خشکی مقدار کمّی صفات ریشه&shy;ای گیاه در جهت مقابله با شرایط کم آبی افزایش یافت و این افزایش در ارقام متحمل&rlm;تر بیشتر بود. از طرف دیگر، بررسی ضرایب هم&shy;بستگی صفات در شرایط تنش و فاقد تنش نشان داد عملکرد دانه بیشترین هم&shy;بستگی مثبت و معنی&rlm;دار را در بین اجزای عملکرد با تعداد سنبله در بوته دارد. همچنین دندروگرام حاصل از تجزیه خوشه&rlm;ای، ارقام مورد مطالعه را در هر دو شرایط تنش و بدون تنش در چهار گروه قرار داد. بر اساس نتایج به دست آمده از مقایسات میانگین</strong> <strong>و تجزیه خوشه&shy;ای ارقام کویر، نیک&rlm;نژاد، دریا، مغان3 و مرودشت متحمل&rlm;ترین و بهار حساس&shy;ترین رقم در نظر گرفته شدند. بنابراین، به نظر می&rlm;رسد ارقام اخیر برای کاشت در اراضی که در معرض کمبود آب در انتهای دوره رشدی قرار دارند مناسب باشند. </strong></p> <p>For evaluation of the reaction twenty of spring wheat cultivars under complete irrigation (control) and drought stress condition starting before booting stage, an experiment was conducted in split plot basis of Randomized Complete Block Design with 4 replications in two cropping years (2010-2011 and 2011-2012) in research farm of Agriculture Faculty, University of Tabriz. The results of variance analysis of traits were showed significant difference between stress levels and between cultivars for all studied traits. Stress cause to significantly decrease of grain yield, yield components, plant height and other morphological traits. Also, values of physiological traits have decreased under drought stress and this decrease was not similar for all cultivars. Further, quantitative amounts of root traits were increased for plant defense apposite to drought stress and this increase was more in tolerant cultivars than others. On the other hand, assessment of correlation coefficients between traits was showed that grain yield had the highest positive and significant correlation with number of spike per plant under control and drought stress conditions. Also, dendrogram of cluster analysis grouped cultivars into four groups under both of control and drought stress conditions. According to achieved results of mean comparisons and cluster analysis, Kavir, Niknejhad, Darya, Moghan3 and Marvdasht were the most tolerant cultivars and Bahar was the most sensitive cultivar. So, it seems that these tolerant cultivars are suitable for direct culture in farm that has limitation for irrigation during end of growth period.</p> تجزیه خوشه ای, تحمل تنش, تنش خشکی, گندم بهاره Cluster analysis, Drought stress, Drought tolerant, Spring wheat 64 77 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-183&slc_lang=fa&sid=1 محمدرضا نقوی 10031947532846004266 10031947532846004266 Yes محمد مقدم 10031947532846004267 10031947532846004267 No محمود تورچی 10031947532846004268 10031947532846004268 No محمدرضا شکیبا 10031947532846004269 10031947532846004269 No