fa بررسی تنوع ژنتیکی ارقام گندم بهاره از نظر صفات فیزیولوژیک و زراعی تحت تنش خشکی اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری پژوهشي Research <p dir="RTL"><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">انتخاب ارقام متحمل گندم (بعنوان گیاه استراتژیک) تحت تنش خشکی با استفاده از صفاتی که </span></span></span></strong><strong><span style="color:black;"><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">کمتر تحت تأثیر محیط قرار می&shy;گیرند، کارایی </span></span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">انتخاب را بیشتر می&shy;کند. در این راستا، به منظور مطالعه برخی از</span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;"> پارامترهای ژنتیکی صفات فیزیولوژیک و زراعی و همچنین بررسی تنوع ژنتیکی در ارقام &nbsp;گندم بهاره در شرایط آبیاری کامل (شاهد) و تنش خشکی بعد از مرحله آبستنی، آزمایشی به صورت کرتهای خرد شده (دو سطح تنش بعنوان کرت اصلی و 20 رقم گندم بعنوان کرت فرعی) بر پایه طرح بلوک&shy;های کامل تصادفی با چهار تکرار در دو سال زراعی 91-1390 و 92-1391 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز انجام شد. </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">بر اساس نتایج بدست آمده از بررسی پارامترهای ژنتیکی، تعداد پنجه در بوته، طول سنبله، تعداد پنجه بارور، تعداد سنبله در بوته، عملکرد دانه، تعداد ریشه، قطر ریشه، سطح ویژه برگ و پتانسیل اسمزی، واریانس ژنتیکی،<br> وراثت&shy;پذیری و بازده ژنتیکی بیشتری را در شرایط تیمار شاهد نشان دادند. در حالی که، علاوه بر این صفات بجز عملکرد دانه، صفات تعداد دانه در سنبله، طول ریشه، حجم ریشه و وزن خشک ریشه نیز تحت شرایط تنش دارای واریانس ژنتیکی، وراثت&shy; پذیری و بازده ژنتیکی بالاتری بودند. بقیه صفات چون پارامترهای ژنتیکی پایین&shy;تری داشتند جهت استفاده برای انتخاب ارقام برتر در شرایط تنش خشکی توصیه نمی&shy;شوند. همچنین </span></span></strong><strong><span style="font-family:2 mitra;"><span style="font-size:10.0pt;">دندروگرام حاصل از تجزیه خوشه&shy; ای ارقام را بر اساس صفات مورد مطالعه در شرایط تنش در چهار گروه و در شرایط بدون تنش در سه گروه تفکیک کرد که با توجه به گروه&shy;بندی تجزیه خوشه&shy;ای تحت تنش کم آبی، ارقام مرودشت، نیک&shy;نژاد، مغان3، دریا و کویر به عنوان ارقام متحمل و &nbsp;همچنین ارقام پیشتاز، بم، سیستان، سپاهان و بهار بعنوان حساس&shy;ترین رقم&shy;ها شناسایی شدند.</span></span></strong><br> &nbsp;</p> <p>selection tolerant cultivars of wheat (as a strategic plant) under drought stress by using traits that are less affected by the environment, increases efficiencies. In this regard, in order to study some genetic parameters of physiological and agronomical traits and also genetic diversity in spring wheat cultivars under normal irrigation (control) and drought stress conditions in booting stage, a split plot experiment (two stress levels as main plots and 20 wheat cultivars as subplots) was done based on Randomized Complete Block Design with 4 replications during two cativation years 2011-12 and 2012-13 research farm of agriculture faculty, University of Tabriz, Iran. Based on the results of genetic parameters, number of tillers per plant, spike length, number of fertile tillers, number of spike per plant, seed yield, root number per plant, root diameter, leaf specific area and osmotic potential had more amounts for genetically variance, heritability and genetic improvement under control condition. While, in addition to these traits except grain yield; number of seeds per plant, root length, root volume and root dry weight under stress conditions have more genetic variance, heritability and genetic improvement. Other traits because having low amounts genetic parameters for using selection of superior cultivars under drought stress not recommended. Also dendrogram of cluster analysis based on desirable studied traits divided cultivars into four groups in terms of stress condition and non-stress conditions in the three groups that according to cluster analysis grouped under water stress, Marvdasht, Niknejhad, Moghan3, Darya and Kavir cultivars as the most tolerant and also Pishtaz, Bam, Sistan, Sepahan and Bahar identified as the most sensitive cultivars.<br> &nbsp;</p> بازده ژنتیکی, تجزیه خوشه‌ای, تنش خشکی, گندم, وراثت پذیری Cluster analysis, Drought stress, Genetic improvement, Heritability, Wheat 138 151 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-647-1&slc_lang=fa&sid=1 Marouf Khalili معروف خلیلی makhalily@yahoo.com 10031947532846007652 10031947532846007652 Yes گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، ایران Mohammad Reza Naghavi Mohammad Reza Naghavi محمدرضا نقوی mr_naghavi@ymail.com 10031947532846007653 10031947532846007653 No Department of Agriculture, Payame Noor University, Tehran, Iran گروه کشاورزی، دانشگاه پیام نور، ایران