fa ارزیابی ارقام گندم بهاره بر اساس شاخص‌های مقاومت به تنش خشکی اصلاح نباتات General پژوهشي Research <p><strong>به منظور ارزیابی ارقام گندم بهاره</strong> <strong>از نظر تحمل به تنش خشکی با استفاده از شاخص&shy;های مقاومت به تنش، دو آزمایش جداگانه بصورت کرت&shy;های خرد شده در قالب طرح پایه بلوک&shy;های کامل تصادفی با چهار تکرار در دو سال انجام شد. این پژوهش در دو شرایط آبیاری کامل (شاهد) و تنش خشکی اعمال شده قبل و بعد از مرحله آبستنی است که در مزرعه پژوهشی دانشکده کشاورزی دانشگاه تبریز اجرا گردید. بر اساس عملکرد در شرایط بدون تنش (</strong><strong><span dir="LTR">YP</span></strong><strong>) و تنش (</strong><strong><span dir="LTR">YS</span></strong><strong>)، شاخص&shy;های کمی مقاومت به خشکی از قبیل: شاخص تحمل (</strong><strong><span dir="LTR">TOL</span></strong><strong>)، میانگین بهره&shy;وری (</strong><strong><span dir="LTR">MP</span></strong><strong>)، میانگین هندسی بهره&shy;وری (</strong><strong><span dir="LTR">GMP</span></strong><strong>)، شاخص تحمل تنش (</strong><strong><span dir="LTR">STI</span></strong><strong>)، شاخص تحمل تنش غیرزیستی (</strong><strong><span dir="LTR">ATI</span></strong><strong>)، شاخص حساسیت به تنش (</strong><strong><span dir="LTR">SSI</span></strong><strong>)، شاخص عملکرد (</strong><strong><span dir="LTR">YI</span></strong><strong>)، شاخص مقاومت به تنش خشکی (</strong><strong><span dir="LTR">DI</span></strong><strong>)، شاخص پایداری عملکرد (</strong><strong><span dir="LTR">YSI</span></strong><strong>)، میانگین هارمونیک (</strong><strong><span dir="LTR">HM</span></strong><strong>) و شاخص تحمل تنش تغییریافته (</strong><strong><span dir="LTR">MSTI</span></strong><strong>) (</strong><strong><span dir="LTR">K1STI</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">K2STI</span></strong><strong>) محاسبه شدند. تحلیل هم‌بستگی عملکرد در محیط تنش و بدون تنش با شاخص&shy;های مقاومت به خشکی نشان داد که </strong><strong><span dir="LTR">MP</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">GMP</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">STI</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">HM</span></strong><strong> مناسب&shy;ترین شاخص&shy;ها برای انتخاب ارقام گندم بهاره در هر دو آزمایش می&shy;باشند. با توجه به این شاخص&shy;ها و عملکرد بالا در دو محیط تنش و بدون تنش و با استفاده از نمودارهای سه&shy;بعدی، متحمل&shy;ترین ارقام کویر، نیک&shy;نژاد، مغان 3، دریا و مرودشت در آزمایش تنش بعد از آبستنی و ارقام کویر، نیک&shy;نژاد، دریا و مغان 3 در آزمایش تنش قبل از آبستنی شناخته شدند. در حالی که حساس&shy;ترین آن‌ها ارقام بهار، سیوند، پارس و بم در تنش بعد از آبستنی و بهار و پیشتاز در تنش قبل از آبستنی تشخیص داده شدند. نمودار چند متغیره بای پلات نیز نشان داد که ارقام مذکور در مجاورت بردارهای مربوط به بهترین شاخص&shy;های مقاومت به خشکی یعنی </strong><strong><span dir="LTR">MP</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">GMP</span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR">STI</span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR">HM</span></strong><strong> قرار دارند. هم‌چنین توزیع ارقام در فضای بای پلات وجود تنوع ژنتیکی ارقام نسبت به تنش خشکی را نشان داد. تجزیه خوشه</strong><strong><span dir="LTR">&shy;</span></strong><strong>ای نیز مؤید نتایج مذکور بود.</strong></p> <p>For evaluation of spring wheat cultivars using drought resistance indices, two separately experiments were done in split plot basis of Random Complete Block Design with four replications. This research was done with complete irrigation (control) and drought stress that start before and after of booting stage in research farm of Agriculture Faculty, University of Tabriz. Basis grain yield in irrigation (Yp) and stress condition (Ys), calculated quantitative resistance indices such as: TOL, MP, GMP, STI, ATI, SSI, YI, DI, YSI, HM and MSTI (K1STI and K2STI). Yield correlation analysis showed that the best resistance indices have positive correlation with grain yield under irrigation and drought stress were MP, GMP, STI and HM for two experiments. According to this resistance indices and high yield in irrigation and drought stress conditions and with using of 3-Dimensional diagrams, Kavir, Niknejhad, Moghan3, Darya and Marvdasht for drought stress after booting stage and Kavir, Niknejhad, Darya and Moghan3 for drought stress before booting stage were the most tolerant cultivars. Whereas, the most sensitive cultivars for drought stress after booting stage were Bahar, Sivand, Pars and Bam and Bahar and Pishtaz were the most sensitive cultivars for drought stress before booting stage. Diagram of multivariate biplot showed that forenamed cultivars were near to vectors of MP, GMP, STI and HM indices. So, distribution of cultivars in biplot-space showed that genetically variation between cultivars. Cluster analysis confirmed those results.</p> تنش خشکی, گندم, آبستنی, شاخص های مقاومت, بای پلات, تجزیه خوشه ای Biplot, Booting, Cluster Analysis, Drought Stress, Resistance Indices, Wheat 207 192 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1-171&slc_lang=fa&sid=1 محمدرضا نقوی 10031947532846004038 10031947532846004038 Yes محمد مقدم 10031947532846004039 10031947532846004039 No محمود تورچی 10031947532846004040 10031947532846004040 No محمدرضا شکیبا 10031947532846004041 10031947532846004041 No