fa ارزیابی ژنوتیپ های باقلا (Vicia faba L.) با استفاده از شاخص های تحمل به خشکی و روشهای آماری چند متغیره اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <p dir="RTL" style="text-align: justify;"><span style="font-size:11px;">&nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;<strong>به&shy; منظور بررسی تنوع ژنتیکی ژنوتیپ&shy; های باقلا و ارزیابی شاخص&shy; های تحمل به تنش خشکی، آزمایشی با 16 ژنوتیپ در قالب طرح کرت&shy; های خرد شده با سه تکرار در ایستگاه تحقیقات کشاورزی بروجرد انجام شد. آبیاری به &shy;عنوان عامل اصلی، شامل سطوح نرمال و تنش خشکی و ژنوتیپ به&shy; عنوان عامل فرعی در نظر گرفته شدند. نتایج تجزیه واریانس ساده برای عملکرد در شرایط نرمال (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">N</span></span></strong><strong>)، عملکرد در شرایط تنش خشکی (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">S</span></span></strong><strong>)، شاخص&shy; های تحمل به تنش (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">TOL</span></span></strong><strong>)، میانگین بهره &shy;وری متوسط (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">MP</span></span></strong><strong>)، شاخص حساسیت (</strong><strong><s><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SSI</span></span></s></strong><strong>)، میانگین هندسی (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">GMP</span></span></strong><strong>)، شاخص تحمل تنش (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">STI</span></span></strong><strong>)، شاخص تحمل به تنش اصلاح شده (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">K₁STI</span></span></strong><strong>)</strong><strong> و میانگین هارمونیک (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">(HM</span></span></strong><strong> نشان داد که اثر ژنوتیپ برای این پارامترها در سطح یک درصد (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">P </span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:cambria math,serif;">˂</span></span></strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"> 0.01</span></span></strong><strong>) معنی &shy;دار بود. لذا، انتخاب براساس شاخص &shy;های </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">MP</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">GMP</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">TOL</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">HM</span></span></strong><strong>منجر به انتخاب ژنوتیپ&shy; های برتر از لحاظ عملکرد </strong>&nbsp;<strong>در</strong> <strong>هر</strong> <strong>دو شرایط نرمال و تنش شد. در تجزیه خوشه&shy; ای، ژنوتیپ&shy; ها به سه گروه تقسیم شدند. نتایج تجزیه به مولفه&shy; های اصلی نشان داد که </strong><strong>حدود 2/73 درصد از تغییرات کل داده &shy;ها توسط مولفه اول توجیه و این مولفه همبستگی مثبت و بالایی با صفت عملکرد دانه در شرایط نرمال، عملکرد در شرایط تنش، شاخص&shy; های </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">MP</span></span></strong><strong>،</strong> <strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">GMP</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">STI</span></span></strong><strong>، </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">K₁STI</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">HM</span></span></strong><strong> نشان داد</strong><strong>،</strong><strong> در حالی&shy;که، همبستگی مثبت و پایینی با </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">TOL</span></span></strong><strong> و </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">SSI</span></span></strong><strong> داشت. عملکرد در شرایط نرمال دارای همبستگی مثبت و معنی&shy; داری با عملکرد در شرایط تنش و کلیه شاخص&shy;های تحمل به خشکی در سطح احتمال یک درصد بود. این صفت دارای بیشترین همبستگی مثبت با شاخص </strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">K₁STI</span></span></strong><strong> (</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;">r=0.995</span></span></strong><strong>) بود. به &shy;طور&shy;کلی، می&shy;توان بیان داشت که شاخص میانگین هندسی، بیشترین همبستگی مثبت و معنی&shy; دار را با صفات عملکرد دانه در شرایط نرمال و تنش دارا بود و براساس آن می &shy;توان گزینش ژنوتیپ &shy;های برتر را انجام داد.</strong><strong><span dir="LTR"><span style="font-family:times new roman bold,serif;"><span style="font-size:8.0pt;"></span></span></span></strong></span><br> &nbsp;</p> <p style="text-align: justify;">The present study was conducted to investigate the genetic diversity and evaluate the drought tolerance indices on 16 genotypes of faba been based on split plot design with three replications in Agricultural Research Center of Borujerd. Irrigation regimes as the including normal and drought stress levels and genotypes were considered as the main and sub plot,respectively. Analysis of variance for yield in normal conditions (N), yield under drought stress (S), and drought tolerance indices including tolerance index (TOL), mean productivity index (MP), harmonic mean index (HM), stress susceptibility index (SSI), geometric mean productivity index (GMP), mean productivity (MP) and modified stress tolerance index (K₁STI) showed that the genotype effects for these parameters were significant (P&le;0.01). Hence, genotype selection according to MP, GMP, TOL and HM indices led to selection of outstanding genotypes in two conditions (normal and stress). Cluster analysis of genotypes were divided into three groups. According to PCA analysis 73.2 % of data variations were justified by first component, and it had a high and positive correlation with grain yield in normal and stress conditions, MP, GMP, STT, K₁STI, and HM, while there was a low and positive correlation with TOL and SSI. There is found that a positive and significant correlation for yield in normal condition with yield under drought stress and drought tolerance indices (p&le;0.01). It had a maximum correlation with K₁STI (r=0.995). GMP had a highest positive correlation with grain-yield in normal and stress conditions, therefore, it is considered as the more appropriate index. Results indicated that selection based on GMP, resulted in choosing the brilliant genotypes in normal and stress conditions.<span dir="RTL"></span></p> تنش خشکی, باقلا, شاخص تحمل خشکی, تجزیه خوشه ای, تجزیه مولفه های اصلی Cluster Analysis, Drought Stress, Drought Tolerance Indices, Faba Been, Principal, Component Analysis 1 9 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-584-1&slc_lang=fa&sid=1 behzad beshagh بهزاد بسحاق behzadboshagh94@gmail.com 10031947532846008507 10031947532846008507 Yes Graduated M.Sc. of Agronomy and plant breeding دانشگاه پیام نور کرج kamal sadat esilan حسین آسترکی salarrostami66@gmail.com 10031947532846008508 10031947532846008508 No Researcher of Plant Improvement Agriculture Natural Resources Research ایستگاه تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی جهاد کشاورزی لرستان سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی payam pezeshkpour پیام پزشکپور eskhosropour@gmail.com 10031947532846008509 10031947532846008509 No Research assistant, Seed and Plant Improvement Department مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی لرستان