fa ارزیابی پایداری عملکرد دانه لاین‌های امیدبخش کلزا (Brassica napus L.) زمستانه با استفاده از تجزیه به مختصات اصلی اصلاح نباتات، بیومتری اصلاح نباتات، بیومتری كاربردي Applicable <p dir="RTL">درک ساختار و ماهیت اثر <a name="OLE_LINK39"></a><a name="OLE_LINK34"></a><a name="OLE_LINK33">متقابل ژنوتیپ &times; محیط </a>در برنامه‌های اصلاحی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. به‌منظور مطالعه اثر متقابل ژنوتیپ &times; محیط و شناسایی ژنوتیپ‌های پایدار، 12 لاین امیدبخش زمستانه کلزا به همراه رقم اکاپی (شاهد)، در شش منطقه سرد (بجنورد، همدان و اراک) و معتدل سرد (کرج، کرمانشاه و اصفهان) کشور در قـالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار و به مـدت دو سال زراعی 90-1389 و 91-1390 مورد بررسی قرار گرفت. <a name="OLE_LINK186"></a><a name="OLE_LINK185">تجزیه واریانس مرکب </a>با فرض تصادفی بودن محیط‌ها و ثابت بودن ژنوتیپ‌ها انجام شد<span dir="LTR">.</span> نتایج تجزیه مرکب نشان داد که اثر متقابل سال &times; مکان &times; ژنوتیپ در سطح احتمال 5 درصد معنی‌دار بود. تجزیه و تحلیل اثر متقابل ژنوتیپ &times; محیط با استفاده از روش چند‌متغیره <a name="OLE_LINK154"></a><a name="OLE_LINK153">تجزیه به مختصات اصلی </a>انجام شد. با توجه به میانگین عملکرد دانه لاین‌ها در محیط‌های آزمایشی مختلف، محیط‌های آزمایشی به دو گروه کم‌تر از میانگین کل شامل، سه محیط و بیشتر از میانگین کل شامل، پنج محیط گروه‌بندی شدند. با توجه به نمودار حاصل از روش درخت با حداقل شاخه و داده‌های حاصل از <a name="OLE_LINK182"></a><a name="OLE_LINK181">ماتریس فواصل مرکزی</a>، <a name="OLE_LINK11">لاین‌</a> شماره 5 <a name="OLE_LINK163">(</a><span dir="LTR">L63</span>) و رقم اکاپی (<a name="OLE_LINK165"></a><a name="OLE_LINK164"><span dir="LTR">Okapi</span></a>) به‌عنوان بهترین لاین و رقم برای محیط‌های نامطلوب شناسایی شدند. همچنین لاین‌های شما‌ره 3 (<a name="OLE_LINK167"></a><a name="OLE_LINK166"><span dir="LTR">L201</span></a>) و 8 (<a name="OLE_LINK168"><span dir="LTR">L119</span></a>) به‌عنوان مناسب‌ترین لاین‌ها برای شرایط محیطی مطلوب شناسایی شدند.<a name="OLE_LINK10"></a><a name="OLE_LINK9"></a></p> <p>Understanding the structure and nature of genotype environment interaction (GEI) is important in plant breeding programs. In order to study GEI effects on the seed yield and identify stable genotypes, 12 winter rapeseed (<em>Brassica napus</em> L.) promising lines along with Okapi cultivar (control) were evaluated in six cold (Bojnurd, Hamedan and Arak) and temperate regions (Karaj, Kermanshah and Isfahan) in 2010-2011 and 2011-2012 cropping seasons by using a randomized complete block design with three replications. Combined analysis of variance performed by assuming years and locations as random and genotypes as fixed factors. The results of combined analysis of variance showed that the year &times; location &times; genotype was significant at 5% level of probability. The GEI was examined using multivariate analysis technique as principal coordinate analysis (PCOA). According to grand means of test environments and total mean yield, test environments are grouped to low (three environments) and high (five environments) mean yield. Considering plot of minimum spanning tree and values of centroid distances, line G5 (L63) and Okapi cultivar were identified for unfavorable or poor environmental conditions. Also lines G3 (L201) and G8 (L119) were identified for favorable environments.</p> اثر متقابل ژنوتیپ × محیط, تجزیه مرکب, کلزا, ماتریس فواصل مرکزی, نمودار گرافیکی Canola, Centroid distances matrix, Combined analysis, Genotype × environment interaction, Graphic chart 158 152 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-482-1&slc_lang=fa&sid=1 سید سجاد سهرابی sohrabi.sa@fa.lu.ac.ir 10031947532846005229 10031947532846005229 No حمید دهقانی dehghanr@modares.ac.ir 10031947532846005230 10031947532846005230 Yes بهرام علیزاده alizadeh.bahram@gmail.com 10031947532846005231 10031947532846005231 No