fa ارزیابی مورفوفیزیولوژیکی تحمل ژنوتیپ های جنس براسیکا (.Brassica spp) به تنش غرقابی اصلاح براي تنش هاي زنده و غيرزنده محيطي Special پژوهشي Research <div style="text-align: justify;"><span style="font-family:IRANsharp;"><span style="line-height:2;">چکیده مبسوط<br> مقدمه و هدف: تنش غرقاب یکی از مهمترین تنشهای غیر زیستی و عامل محدودکننده تولید محصولات کشاورزی در سراسر جهان است که رشد، نمو و عملکرد نهایی گیاهان زراعی را تحت تأثیر قرار می دهد. با توجه به اینکه جنس براسیکا، از جمله کلزا، یکی از مهمترین منابع روغن گیاهی در جهان به شمار می رود، شناخت ژنوتیپ های متحمل به تنش غرقاب یک ضرورت است. به همین دلیل، با توسعه و پیشرفت ارقام کلزای متحمل و سازگار به تنش می توان زمینه افزایش تولید پایدار این محصول را فراهم نمود. بنابر این، پژوهش حاضر با هدف بررسی واکنش ژنوتیپ های جنس براسیکا به تنش غرقاب با استفاده از ویژگی های مورفوفیزیولوژیک انجام شد.<br> مواد و روش ها: پژوهش حاضر به صورت آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانه در سال زراعی 1402 - 1401 با سه سطح تنش غرقاب (0 ، 8 و 16) روز و 20 ژنوتیپ جنس براسیکا (.Brassica spp) اجرا شد. تنش غرقاب در مرحله چهار برگی (BBCH = 14) اعمال شد. در ادامه، ویژگی های مورفولوژیک و فیزیولوژیک شامل صفات طول ساقه و ریشه، قطر ساقه، تعداد برگ سبز و زرد، وزن تر و وزن خشک برگ، ساقه و ریشه، سطح برگ، میزان کلروفیل، محتوای آب نسبی (RWC) و نشت الکترولیت اندازه گیری شدند. سپس، برای ارزیابی روابط موجود بین صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک و بررسی اهمیت نسبی صفات مؤثر بر عملکرد ژنوتیپ های مورد مطالعه، تجزیه واریانس، تجزیه خوشه ای و بای پلات انجام شد .<br> یافته ها: سطوح مختلف تنش غرقاب آثار منفی بر صفات مورد مطالعه داشتند. همچنین، میزان تغییرات ژنوتیپ های مختلف در شرایط متفاوت غرقابی برای بیشتر صفات یکسان نبود و ژنوتیپ ها واکنش های متفاوتی در سه سطح تنش نشان دادند. تجزیه خوشه ای، ژنوتیپ ها را در شرایط شاهد بدون غرقاب و غرقاب شدید به دو گروه و در شرایط غرقاب متوسط به سه گروه تفکیک کرد. در سطح بدون غرقاب، گروه دوم شامل ژنوتیپ های لیبرادونا، بورگوندی و باروسا برتری قابل توجهی نسبت به گروه اول داشت. در غرقاب متوسط، گروه سوم شامل ژنوتیپ های لیبرادونا و بورگوندی بهترین عملکرد را از خود نشان دادند. در غرقاب شدید نیز گروه اول شامل ژنوتیپ های بورگوندی و لیبرادونا به عنوان بهترین ژنوتیپ ها شناسایی شدند. تحلیل تابع تشخیص در تمامی سطوح تنش نیز صحت گروه بندی ژنوتیپ ها را تأیید کرد، به طوری که صحت دسته بندی در هر سه سطح تنش 100 درصد بود و لامبدای ویلکس بر ای توابع اول در سطح معنی دار قابل توجهی قرار داشت. نتایج بای پلات نیز ضمن تأیید این داده ها، نشان داد که ژنوتیپ های بورگوندی و لیبرادونا در هر سه سطح تنش بهترین عملکرد را داشتند و در نزدیکی ژنوتیپ های ایده آل قرار گرفتند. در مقابل ، ژنوتیپ های توپاس و پی جی ار در تمامی شرایط ضعیف ترین نتایج را نشان دادند. مقایسه میانگین صفات بین گروه های ایجادشده در سطح شاهد بدون غرقاب نشان داد که دو گروه از نظر صفات قطر ساقه، سطح برگ و وزن خشک اندام ها و در شرایط غرقاب متوسط، از نظر صفات سطح برگ، وزن خشک اندام ها و ارتفاع بوته با یکدیگر تفاوت معنی دار داشتند. در سطح تنش غرقاب شدید، صفات قطر ساقه، سطح برگ و وزن خشک اندام ها باعث تفاوت معنی دار بین گروه ها شدند. همچنین، وزن خشک برگ با صفات قطر ساقه، سطح برگ و وزن خشک ریشه همبستگی مثبت و معنی داری داشت. نتایج تجزیه GGE با ی پلات در شرایط شاهد (بدون غرقاب) نشان داد که مؤلفه های اصلی اول و دوم به ترتیب 35/49 درصد و 21/11 درصد از کل واریانس موجود را تبیین کردند و مجموعاً 56/6 درصد از کل تغییرات را توضیح دادند. در شرایط تنش غرقاب ، متوسط دو مؤلفه اصلی به ترتیب 35/99 درصد و 15/31 درصد از کل واریانس داده ها را توضیح دادند و در مجموع 51/3 درصد از تغییرات کل را پوشش می دهند. در شرایط غرقاب شدید نیز مؤلفه های اصلی به ترتیب 29/57 و 20/03 درصد از کل واریانس موجود را تبیین کردند و مجموعاً 49/78 درصد از کل تغییرات را توضیح می دهند.<br> نتیجه گیری: براساس نتایج تجزیه گرافیکی با یپلات، صفات وزن خشک برگ و ریشه و سطح برگ به عنوان نشانگرهای مورفوفیزیولوژیکی برای شناسایی لاین های متحمل به تنش غرقاب شناسایی شدند. با توجه به این که در انتخاب ژنوتیپ های برتر برای محیط های مختلف علاوه بر عملکرد صفات، پایداری نیز حائز اهمیت است، ژنوتیپ های بورگوندی و لیبرادونا به عنوان ژنوتیپ های متحمل و ژنوتیپ های توپاس و پی جی ار به عنوان ژنوتیپ های حساس برای پژوهش های تکمیلی معرفی می شوند.</span></span></div> <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:14px;"><span style="font-family:Times New Roman;"><span style="line-height:2;">Extended Abstract<br> Background: Flooding is one of the most significant abiotic stresses and a major limiting factor for agricultural production worldwide, adversely affecting the growth, development, and final yield of crop plants. Since the Brassica genus, including rapeseed (Brassica napus L.), is one of the most important sources of vegetable oil globally, it is essential to identify tolerant genotypes to flooding stress. The development and enhancement of flooding-tolerant and stress-adapted rapeseed cultivars are important for a sustainable increase in oil production. Accordingly, the present study was conducted to evaluate the response of Brassica genotypes under flooding stress by examining morphophysiological traits.<br> Methods: This study was conducted as a factorial experiment based on a randomized complete block design (RCBD) with three replications under greenhouse conditions during the 2022&ndash;2023 growing season. The experiment examined three durations of flooding stress (0, 8, and 16 days) across 20 genotypes of Brassica spp. Flooding stress was applied at the four-leaf stage (BBCH = 14). The measured various morphological and physiological traits were stem and root lengths, stem diameter (SD), the number of green and yellow leaves (NGL and NYL), leaves, stem and root fresh and dry weights (LFW, SFW, RFW, LDW, SDW, and RDW), leaf area (LA), chlorophyll content (Chl), relative water content (RWC), and electrolyte leakage (EL). Additionally, analysis of variance (ANOVA), cluster analysis, and biplot (GGE) analysis were performed to evaluate the relationships among the morphological and physiological traits and to determine the relative importance of these traits in contributing to the performance of the studied genotypes.<br> Results: Varying levels of flooding stress negatively affected the examined traits. Furthermore, different genotypes markedly varied under different flooding conditions. Cluster analysis categorized the genotypes into two clusters under control (non-flooded) and severe flooding conditions, and into three clusters under moderate flooding. Under non-flooded conditions, Group II, which included the genotypes Liberdona, Burgundy, and Barossa, demonstrated significantly better performance than Group I. Under moderate flooding, Group III, including Liberdona and Burgundy, exhibited the best performance. Under severe flooding, Group I, which comprised Burgundy and Liberdona, was identified as the superior group. Discriminant function analysis confirmed the accuracy of genotype grouping at all stress levels, achieving a 100% correct classification rate across all three levels. The Wilks&#39; Lambda values were statistically significant for the first functions. Biplot analysis corroborated these findings, indicating that the Burgundy and Liberdona genotypes performed best across all three flooding levels and were closest to the ideal genotype. In contrast, the Topas and PGR genotypes consistently exhibited the weakest performance under all conditions. Mean comparisons of traits among groups in the control condition revealed significant differences in SD, LA, and DW. Under moderate flooding, the groups exhibited significant differences in LA, DW, and plant height (PH). In severe flooding conditions, SD, LA, and DW also contributed to significant differences among the groups. Correlation analysis revealed a significant positive correlation between LDW and SD, LA, and RDW. GGE biplot analysis under control conditions indicated that the first and second principal components explained 35.49% and 21.11% of the total variance, respectively, accounting for a cumulative total of 56.60% of the variation. Under moderate flooding, the two components explained 35.99% and 15.31% of the total variance, respectively, resulting in a cumulative total&nbsp;of 51.30%. Under severe flooding conditions, the first and second components accounted for 29.57% and 20.03% of the total variance, respectively, cumulatively explaining 49.78% of the total variation.<br> Conclusion: Based on the graphical GGE biplot analysis, LDW, RDW, and LA were identified as key morphophysiological indicators for selecting flooding-tolerant genotypes. Since both yield and stability traits are essential for identifying superior genotypes across various environments, Burgundy and Liberdona were classified as tolerant genotypes, while Topas and PGR were identified as sensitive genotypes. In general, the mentioned genotypes are recommended for further studies.</span></span></span></div> صفات مورفولوژیک و فیزیولوژیک, براسیکا , تنش غرقابی, تجزیه خوشه ای, GGE بای پلات Brassica, Cluster analysis, Flooding Stress, GGE biplot, Morphological and physiological traits 132 148 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-583-5&slc_lang=fa&sid=1 Faezeh Noori فایزه نوری noori.faezeh@gmail.com 100319475328460027098 100319475328460027098 No Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Hemmatollah Pirdashti همت اله پیردشتی h.pirdashti@sanru.ac.ir 100319475328460027099 100319475328460027099 Yes Department of Agronomy, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه زراعت، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Yaser Yaghoubian یاسر یعقوبیان yyaghoubyan@yahoo.com 100319475328460027100 100319475328460027100 No Department of Agronomy, Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran گروه زراعت، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران Mehranoosh Emamian Tabarestani مهرانوش امامیان طبرستانی mehranooshemamian@gmail.com 100319475328460027101 100319475328460027101 No Sari Agricultural Sciences and Natural Resources University, Sari, Iran دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری، ساری، ایران