fa بررسی تنوع مورفولوژیکی، اسانس و فعالیت آنتی‌اکسیدانی برخی ژنوتیپ‌های پونه وحشی (Mentha longifolia) در شمال‌غرب ایران ساير ساير پژوهشي Research <div style="text-align:justify"><span style="font-size:12px"><span style="font-family:IRANsharp"><strong><span style="color:black">چکیده مبسوط</span></strong><br> <strong><span style="color:black">مقدمه و هدف:</span></strong><span style="color:black"> تنوع ژنتیکی گونه های گیاهی و ارتباط آن&shy;ها با گونه&shy; های وحشی جهت بهبود عملکرد محصولات بسیار حائز اهمیت می&shy;باشد.اولین گام در اصلاح گیاهان دارویی، شناسایی و جمع آوری ژنوتیپ &shy;های بومی است. ژنوتیپ&shy;های بومی به دلیل داشتن سازگاری با اقلیم منطقه مورد نظر، اهمیت بسیار زیادی در گزینش ارقام دارند. پونه وحشی یکی از گیاهان دارویی مهم بومی ایران است که در صنایع مختلف دارویی، غذایی و آرایشی-بهداشتی کاربرد دارد. اسانس، ترکیبات فنلی، فلاونوئیدها و سایر ترکیبات همانند استروئیدها و سرامیدها از ترکیبات شیمیایی مهم در گیاه پونه می</span><span dir="LTR" lang="FA"><span style="color:black">&lrm;</span></span><span style="color:black"> باشد. در این مطالعه، تنوع مورفولوژیکی، اسانس و فعالیت آنتی &shy;اکسیدانی بیست ژنوتیپ گیاه پونه وحشی در استان&shy;های آذربایجان غربی و شرقی بررسی شد.</span> <span style="color:black">هدف از این کار از یک طرف، شناخت پتانسیل و دامنه تنوع ژنوتیپ&shy;های پونه وحشی در رویشگاه&shy;های طبیعی آن در استان&shy;های آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی است. از سوی دیگر، معرفی مناطق دارای ژنوتیپ برتر از نظر صفات مزبور جهت استفاده در برنامه&shy; های به نژادی است.</span><br> <strong><span style="color:black">مواد و روش‌ها:</span></strong><span style="color:black"> جمع‌آوری نمونه &shy;های گیاهی از برخی مناطق دو استان شمال غرب کشور ایران (آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی) در فصل بهار 1401انجام شد. در فصل گلدهی به منظور ارزیابی برخی صفات مورفولوژیکی، بخشهای هوایی گیاه شامل برگ، ساقه و گل&shy;آذین طی 20 روز جمع آوری شد و 11 صفت کمی گیاه شامل ارتفاع بوته، طول گل آذین، قطر طوقه، طول میانگره، طول برگ، عرض برگ، تعداد برگ، تعداد گل آذین، وزن تر بوته، ورن خشک بوته و تعداد شاخه فرعی مورد ارزیابی قرار گرفتند. پس از خشک کردن نمونه&shy; های گیاهی، اسانس&shy; گیری با استفاده از کلونجر انجام شد و نمونه &shy;های اسانس جهت شناسایی ترکیبات توسط دستگاه کروماتوگرافی گازی به جهاد دانشگاهی ارومیه منتقل شدند. عصاره&shy; گیری از نمونه&shy; های گیاهی</span> <span style="color:black">&nbsp;به روش آلتراسونیک انجام شد. اندازه&shy; گیری فعالیت آنتی&shy;اکسیدانی به روش </span><span dir="LTR"><span style="color:black">DPPH</span></span><span style="color:black"> انجام شد.</span> <span style="color:black">تمامی داده &shy;های بدست آمده با سه تکرار و در قالب طرح کاملا تصادفی با استفاده از نرم افزار </span><span dir="LTR"><span style="color:black">SPSS</span></span><span style="color:black"> تجزیه شدند. از آزمون </span><span dir="LTR"><span style="color:black">LSD</span></span><span style="color:black"> برای مقایسه میانگین داده&shy;ها استفاده شد. کلاستربندی داده&shy;ها بر اساس روش </span><span dir="LTR"><span style="color:black">Ward</span></span><span style="color:black"> و معیار مربع فواصل اقلیدسی انجام شد. تجزیه به مولفه&shy; های اصلی روی داده&shy;ها انجام گرفت. همچنین در این مطالعه همبستگی بین صفات مورد مطالعه توسط نرم افزار </span><span dir="LTR"><span style="color:black">R</span></span><span style="color:black"> انجام شد.</span><br> <strong><span style="color:black">یافته‌ها:</span></strong><span style="color:black"> نتایج تجزیه واریانس نشان داد ژنوتیپ&shy; های جمع &shy;آوری شده از مناطق مختلف، از نظر صفات ارتفاع بوته، طول گل آذین، قطر طوقه، طول میانگره، طول برگ، عرض برگ، تعداد برگ، تعداد گل آذین، وزن تر بوته، وزن خشک بوته و تعداد شاخه فرعی تفاوت&shy; معنی&shy; داری در سطح احتمال یک درصد دارند. نتایج آنالیز درصد و ترکیبات شیمیایی اسانس نشان داد که نوع ژنوتیپ تاثیر معنی&shy; داری در سطح احتمال یک درصد بر میزان این ترکیبات در ژنوتیپ&shy; های مختلف پونه وحشی داشت.</span> <span style="color:black">در بین ژنوتیپ &shy;های مورد مطالعه بیشترین درصد اسانس و میزان ترکیبات </span><span dir="LTR"><span style="color:black">Trans-Caryophyllene</span></span><span style="color:black"> و </span><span dir="LTR"><span style="color:black">Germacrene D</span></span><span style="color:black"> در </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G18</span></span><span style="color:black"> مربوط به منطقه ایرانق تبریز همچنین بیشترین میزان </span><span dir="LTR"><span style="color:black">Alpha-Terpineol</span></span><span style="color:black"> و </span><span dir="LTR"><span style="color:black">Spathulenol</span></span><span style="color:black"> در </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G16</span></span><span style="color:black"> مربوط به منطقه آقاجری مراغه بود. همچنین بین ژنوتیپ &shy;های مختلف پونه از نظر فعالیت آنتی &shy;اکسیدانی تفاوت معنی&shy; داری در سطح احتمال یک درصد وجود داشت. حداکثر میزان فعالیت آنتی&shy;اکسیدانی (81/80 درصد) در </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G3</span></span><span style="color:black"> مربوط به منطقه هاچه &shy;سو در شاهیندژ مشاهده شد. براساس آنالیز تجزیه خوشه&shy; ای به روش </span><span dir="LTR"><span style="color:black">Ward</span></span><span style="color:black"> ژنوتیپ&shy;ها به سه گروه اصلی تقسیم شدند. </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G1</span></span><span style="color:black"> به تنهایی در گروه جداگانه بدلیل وجود میزان بالای ترکیب </span><span dir="LTR"><span style="color:black">Spathulenol</span></span><span style="color:black"> و فعالیت آنتی&shy; اکسیدانی بالا قرار گرفت. دومین گروه که شامل بخش عمده&shy;ای از ژنوتیپ&shy;ها (</span><span dir="LTR"><span style="color:black">G2</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G3</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G5</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G16</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G19</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G17</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G20</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G12</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G14</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G4</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G6</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G8</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G11</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G13</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G9</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G7</span></span><span style="color:black"> و </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G10</span></span><span style="color:black">) می&shy; باشد، دارای مقادیر متوسطی از صفات مورفولوژیکی، اجزای اسانس و فعالیت آنتی&shy; اکسیدانی هستند. ژنوتیپ&shy;های </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G15</span></span><span style="color:black"> و </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G18</span></span><span style="color:black"> در گروه سوم قرار گرفتند. ویژگی&shy;های بارز این ژنوتیپ &shy;ها وجود مقادیر بالای طول و تعداد گل آذین، طول و عرض برگ، تعداد برگ، وزن تر و خشک بوته، تعداد شاخه فرعی، درصد اسانس، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">alpha-Humulene</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">trans-Caryophyllene</span></span><span style="color:black"> و </span><span dir="LTR"><span style="color:black">GermacreneD</span></span><span style="color:black"> و فعالیت آنتی &shy;اکسیدانی بود.</span> <span style="color:black">با استفاده از تجزیه به مؤلفه</span><span dir="LTR" lang="FA"><span style="color:black">&lrm;</span></span><span style="color:black">های اصلی 21 متغیر اولیه در قالب دو مؤلفه اصلی تعیین شدند. مؤلفه اول 40 درصد و مؤلفه دوم 19 درصد از از تغییرات کل را توجیه نمودند.</span> <span style="color:black">نتایج آنالیز همبستگی نشان داد بین درصد اسانس و برخی ازصفات مورفولوژیکی، درصد اسانس و میزان </span><span dir="LTR"><span style="color:black">Germacrene D</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">trans-Caryophyllene</span></span><span style="color:black">، </span><span dir="LTR"><span style="color:black">beta-Farnesene</span></span><span style="color:black"> و </span><span dir="LTR"><span style="color:black">isomenthon</span></span><span style="color:black">، همچنین فعالیت آنتی</span><span dir="LTR" lang="FA"><span style="color:black">&lrm;</span></span><span style="color:black"> اکسیدانی و صفات مورفولوژیکی با یکدیگر همبستگی مثبت و معنی</span><span dir="LTR" lang="FA"><span style="color:black">&lrm;</span></span><span style="color:black"> داری وجود داشت. به طور کلی با توجه به هدف و صفت مورد نظر، اصلاحگر می&shy; تواند ژنوتیپ &shy;های غالب</span> <span style="color:black">هر یک از مناطق مورد بررسی را بر اساس نتایج این مطالعه انتخاب نماید.</span><br> <strong><span style="color:black">نتیجه‌گیری کلی:</span></strong><span style="color:black"> یافته&shy; های این مطالعه نشان داد که </span><span dir="LTR"><span style="color:black">G15</span></span><span style="color:black"> متعلق به مراغه با ارتفاع 1776 متر از سطح دریا دارای بیشترین تعداد برگ، طول و عرض برگ، وزن تر، وزن خشک و تعداد شاخه&shy;های فرعی، طول میانگره و تعداد گل آذین&nbsp; نسبت به سایر ژنوتیپ&shy;ها بود. لذا می &shy;توان&nbsp; گفت این ژنوتیپ جهت انجام پروژه&shy;های اصلاحی، اهلی کردن و کشت زراعی دارای اولویت بوده و برای معرفی آن به بازار به عنوان یک گیاه دارویی مناسب می&shy;باشد. علاوه بر این نتایج نشان داد بیشترین درصد اسانس و میزان ترکیبات نظیر </span><span dir="LTR"><span style="color:black">Germacrene D</span></span><span style="color:black">،</span><span dir="LTR"><span style="color:black">Trans-Caryophyllene </span></span><span style="color:black">،</span><span dir="LTR"><span style="color:black">Spathulenol </span></span><span style="color:black">،</span><span dir="LTR"><span style="color:black">Beta-Farnesene </span></span><span style="color:black">،</span><span dir="LTR"><span style="color:black">Alpha-Terpineol</span></span><span style="color:black"> در ژنوتیپ&shy;هایی با ارتفاعات بالا بدست آمد.</span></span></span><br> &nbsp;</div> <div style="text-align: justify;"><span style="line-height:2;"><span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Extended Abstract</span></span></span></b></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Introduction and Objective:</span></span></span></b><span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"> The genetic diversity of plant species and their relationship with wild species is very important to improve the yield of crops..The first step in the improvement of medicinal plants is to identify and collect endemic genotypes.Endemic genotypes are very important in the selection of cultivars due to their adaptability to the climate of the region. <i>Mentha longifolia</i> is one of the important endemic medicinal plants of Iran, which is used in various pharmaceutical, food and cosmetic industries. Essential oil, phenolic compounds, flavonoids and other compounds such as steroids and ceramides are important chemical compounds in oregano plant. In this study, morphological diversity, essential oil and antioxidant activity of 20 <i>Mentha longifolia</i> genotypes in West and East Azerbaijan provinces were investigated.</span></span></span><span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> <span style="color:black">The aim of this research, on the one hand, is to know the potential and range of diversity of <i>Menta longifolia</i> genotypes in its natural habitats in West Azarbaijan and East Azarbaijan provinces. On the other hand, the introduction of regions with superior genotypes in terms of these traits is for use in breeding programs.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Material and Methods:</span></span></span></b> <span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">The collection of plant samples from some areas of two northwestern provinces of Iran (West Azerbaijan and East Azerbaijan) was done in the spring of 2022.</span></span></span><span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> <span style="color:black">In order to evaluate the morphological traits of the plant in the flowering season, 11 quantitative traits of the plant</span> <span style="color:black">including plant height, inflorescence length, crown diameterstem diameter, internode length, leaf length, leaf width, number of leaves, number of inflorescences, fresh weight, dry weight and the number of sub-branches were evaluated. After drying the plant samples, essential oil extraction was done using a clonger, and the essential oil samples were transferred to Urmia University Jihad to identify compounds by gas chromatography.</span> <span style="color:black">Extraction of plant samples was done by ultrasonic method .Antioxidant activity was evaluated by DPPH method. All the obtained data were analyzed with three repetitions and based on a completely random design using SPSS software .LSD test was used to compare the mean data. Data clustering was done based on Ward&#39;s method and Euclidean distance square measure. Principal component analysis was performed on the data .Also, in this study, correlation between studied traits was done by R software. &nbsp;</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Results:</span></span></span></b><span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"> The results of analysis of variance showed that the genotypes collected from different regions have significant differences in terms of plant height, inflorescence length, crown diameterstem diameter, internode length, leaf length, leaf width, number of leaves, number of inflorescences, fresh weight, dry weight and the number of sub-branches are investigated</span></span></span><span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""> <span style="color:black">(P < 0.01).</span> <span style="color:black">The results of the analysis of the percentage and chemical composition of the essential oil showed that the type of genotype had a significant effect on the amount of these compounds in different genotypes of&nbsp; <i>Mentha longifolia</i> (P < 0.01).</span> Among the studied genotypes, the highest percentage of essential oil and the amount of Trans-Caryophyllene and Germacrene D compounds were found in G18 of Iranq region of Tabriz, also the highest amount of Alpha-Terpineol and Spathulenol was found in G16 of Aghajari region of Maragheh.<span style="color:black"> Also, there was a significant difference between different genotypes of mint in terms of antioxidant activity. The maximum amount of antioxidant activity (80.81%) was observed in G3 of Hachesu area in Shahindej. Based on Ward&#39;s cluster analysis, the genotypes were divided into three main groups. G1 alone was placed in a separate group due to the high content of Spathulenol and high antioxidant activity.</span> <span style="color:black">The second group, which includes most of the genotypes (G2, G3, G5, G16, G19, G17, G20, G12, G14, G4, G6, G8, G11, G13, G9, G7 and G10), has a moderate&nbsp; amount of morphological traits, essential oil components and antioxidant activity. G15 and G18 genotypes were placed in the third group. The prominent features of these genotypes were high values of length and number of inflorescences, length and width of leaves, number of leaves, fresh and dry weight of the plant, number of sub-branches, percentage of essential oil, alpha-Humulene, trans-Caryophyllene and GermacreneD and antioxidant activity.Using principal component analysis, 21 primary variables were determined in the form of two principal components.The first component explained 40% and the second component 19% of the total variance. The results of correlation analysis showed that there was a positive and significant correlation between the percentage of essential oil and some morphological traits, the percentage of essential oil and the amount of Germacrene D, trans-Caryophyllene, beta-Farnesene and isomenthon, as well as antioxidant activity and morphological traits.</span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><b><span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black">Conclusion:</span></span></span></b><span style="font-size:9.5pt"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="color:black"> The findings of this study showed that G15 belonging to Maragheh with an altitude of 1776 m had the highest number of leaves, length and width of leaves, fresh weight, dry weight and number of sub-branches, internode length and number of inflorescences compared to other genotypes.Therefore, it can be said that this genotype has priority for breeding, domestication and crop cultivation projects and is suitable for its introduction to the market as a medicinal plant.In addition, the results showed that the highest percentage of essential oil and the amount of compounds such as Germacrene D, Trans-Caryophyllene, Spathulenol, Beta-Farnesene, Alpha-Terpineol were obtained in genotypes with high altitudes.</span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp;</div> اسانس, صفات‌ مورفولوژیکی, فعالیت آنتی‌اکسیدانی, پونه وحشی Antioxidant activity, Essential oil, Mentha longifolia, Morphological characteristics 129 139 http://jcb.sanru.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1081-2&slc_lang=fa&sid=1 Fezeh MOhammadi Tabar فضه محمدی تبار mhmdytbarfdh@gmail.com 100319475328460025384 0009-0002-2816-6021 No Department of Medicinal Plants, Shahid Bakri Miandoab Higher Education Center, Urmia University, Iran گروه گیاهان دارویی، مرکز آموزش عالی شهید باکری میاندوآب، دانشگاه ارومیه، ایران Shahnaz Fathi شهناز فتحی sh.fathi@urmia.ac.ir 100319475328460025385 100319475328460025385 Yes Department of Medicinal and Aromatic Plants, Shahid Bakri Miandoab Higher Education Center, Urmia University, Urmia, Iran گروه گیاهان دارویی و معطر، مرکز آموزش عالی شهید باکری میاندواب، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Shahla Shameh شهلا شامه shameh.sh1370@gmail.com 100319475328460025386 0009-0006-6115-8911 No Department of Medicinal and Aromatic Plants, Shahid Bakri Miandoab Higher Education Center, Urmia University, Urmia, Iran گروه گیاهان دارویی و معطر، مرکز آموزش عالی شهید باکری میاندواب، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران Abolfazl Alirezaloo ابولفضل علیرضالو a.alirezalu@urmia.ac.ir 100319475328460025387 100319475328460025387 No Department of Horticulture, Faculty of Agriculture, Urmia University, Urmia, Iran گروه باغبانی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران